انسان وقتی به خواب میرود «روح حیوانی» در بدنش باقی میماند و «روح عقل» از بدنش خارج میشود. در واقع این روح عقل به وسیلة خداوند گرفته میشود و دیگر ارتباطی با حواس ظاهری بدن ندارد. خداوند این ارواح را در پیش خود نگه میدارد و اگر صلاح بداند روحی برای همیشه قبض شود، آن را نگه میدارد و بقیّة ارواح برمیگردند. در این زمان که ارواح عقول آزاد هستند میتوانند بسیاری از وقایع آینده و الهامات الهی را ببینند. در این باره پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ میفرماید: یا علی! هر بندهای که میخوابد، روحش به سوی پروردگار برده میشود پس آنچه را در عالم ربوبی و در محضر پروردگار میبیند حقّ است، سپس زمانی که خدای عزیز جبّار فرمان بازگشت روح به بدن را صادر میکند، روح بین آسمان و زمین قرار میگیرد و آنچه را بین آسمان و زمین میبیند رؤیاهای آشفته و غیر قابل تعبیر میباشد.(1)
بنابراین آیات قران کریم و روایات، صریحاً دلالت میکنند بر اینکه خواب و رؤیا پدیدهای روحانی و نفسانی است که طی آن، ارتباط روح انسان با بدن وی کمتر میشود و روح به فرمان خداوند از عالم طبیعت به عالم ملکوت و عالم ربوبی منتقل شده و این توان و استعداد را پیدا میکند که به برخی از اسرار عالم و حوادث آینده آگاهی یابد، که هر چه قابلیّت و سعة وجودی روح بیشتر باشد بهتر میتواند به حقایق عالم و خبرهای غیبی دست یافته و از آنها الهام گیرد، و در غیر این صورت، در تعلّقات و خاطرات مادّی خود سیر میکند و جز رؤیاهای آشفته و بدون تعبیر نخواهد داشت.(2) این مطلب خلاصه نظر اسلام بود دربارة چگونگی تحقّق رؤیاها. امّا دانشمندان و روانکاوان غربی هم مطالب بسیاری در این باره گفتهاند که اکثراً نتوانستهاند تحلیل و استدلال درستی برای این مسأله بیاورند. و این هم به خاطر این است که روانکاوان غربی مسائل غیبی و ماوراء طبیعی مثل روح، خدا، ملائک را باور ندارند و سعی میکنند برای همة وقایع دلیل خارجی و تجربی بیاورند و این هم باعث دادن فرضیههای پوچ و بیاساس میشود.(3)
1. عبد علی بن جمعه الحویزی، تفسیر نور الثقلین، ج2، ص 429.
2. منتظری، علی، خواب و رؤیا، ص 67.
3. جعفری، محمد تقی ،تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی، ، ج4، ص 635.
