پاسخ:
بیگمان، یکی از دردناکترین جریانات و واقعیات انکار ناپذیر اسلام، پیدایش اختلافات و تفرقههاست که علیرغم منع خدا و پیامبر گرامی اسلام(1) بین جوامع و اقوام مسلمین وجود دارد. این اختلافات و تفرقهها، گاهی به شکل نحلههای سیاسی، فرقههای مذهبی، واکنشهای اجتماعی، جنگها و خونریزیهای داخلی، بروز پیدا کرده است. رسول مکرم اسلام ـ صلی الله علیه و آله ـ و به تبع آن ائمه اطهار ـ علیهم السّلام ـ تلاش میکردند که اتحاد و یکپارچگی مسلمانان حفظ شود و هیچگونه اختلاف و فتنهای بین مسلمین اتفاق نیفتد، حتی ائمه اطهار، در این راه، علیرغم نص صریح بر حق امامت ایشان، به خاطر مصلحت و تفرقه نیفتادن بین مسلمانان، از حق مسلم خود چشمپوشی کرده و خانهنشین شدند با این حال، در بین جوامع و اقوام مسلمین، عوامل، زمینهها و بسترهایی بودند که وجود تفرقه و اختلاف را به طور طبیعی فراهم آورد.
متفکران و دانشمندان اسلام در تحلیل و بررسی اختلافات، عوامل و زمینههای زیادی را برای اختلاف در میان مسلمانان ذکر کردهاند که ما به بعضی از آنها اشاره میکنیم.
1 . تعصبات قبیلهای و گرایشهای حزبی، چنانچه سایر قبایل قریش همیشه به خاطر رقابت و حسادت قبیلهای با قبیلة بنیهاشم به خاطر وجود حضرت محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ با آن، دشمنی کرده و سعی میکردند آنها را تضعیف کنند.
2 . عدم فهم دقیق مفاهیم و حقایق دینی از سوی بعضی از مسلمانان، که این خودش باز، دلایل و عوامل زیادی دارد از جمله، مسلمان شدن سریع و غافلگیرانه و بدون برنامه اقوام و قبیلههای عرب و ملل گوناگون با فرهنگهای مختلف، در اثر فتوحات و گسترش اسلام. چنانچه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ در حدیثی از گروهی سخن میگوید: که قرآن میخوانند، اما در فهم دین، آنچنان به خطا میروند که تیر از کمان.(2)
3 . منع تدوین و نقل حدیث از سوی خلیفه اول، دوم و سوم،(3) که آثار سوء زیادی داشت از جمله: الف. از بین رفتن بخش عظیمی از احادیث. ب. وضع و جعل احادیث. ج. اختلاف حدیث. زیرا هنگامیکه اعتماد بر حافظه باشد، بدیهی است که خصوصیات الفاظ گاه از ذهن غائب گردد. د. تشکیک در سنت. ه. کنار زدن اهل بیت و تبعات سوء دیگری که در جامعه مسلمین به دنبال داشت.
4 . توطئه دستگاههای حکومتی در جهت دامنزدن به اختلافات فکری و مشغول کردن مردم به مسائل غیر مهم و بهرهبرداری سیاسی از آن و در حقیقت حکام جور، از سه عامل تطمیع، تهدید و تبلیغ در جهت دامنزدن به اختلافات و دور کردن مردم از اسلام واقعی و زمینهسازی برای حکومت خود استفاده میکردند.
5 . وجود منافقان در بین مسلمانان، که به خاطر منافع متعدد خود، به ظاهر اسلام آوردند، ولی در باطن و خلوت خود بر علیه اسلام و مسلمین توطئه میکردند.(4)
مواردی که ذکر شد، متأسفانه بستری شد برای اختلاف مسلمانان بعد از رحلت رسول مکرم ـ صلی الله علیه و آله ـ و به وجود آمدن فرقههای مختلف، ولی بیگمان تنها وظیفه و مسئولیتی که برگردن مسلمانان در عصر ما هست این است که با اتکاء به توحید و کتاب و سنت و اشتراکات فراوانی که در جهان اسلام میباشد وحدت و همدلی خود را بیشتر کرده خود و جهان اسلام را در مقابل دشمنان آن تقویت کنند.
نرم افزار پاسخ
پاورقی:
1. انعام:152 ، آل عمران:103، حجرات:10، انفال:63. جزری، ابن الأثیر، جامعالاصول فی احادیث الرسول، ج 3، ص 48 به نقل از کتاب سبحانی، جعفر، «مبانی حکومت اسلامی».
2. ابن حنبل، المسند، بیروت، دارالجیل، ج 1، صص، 160، 147، 113، 108، 92، 88 و ج2، ص 219 و ج3، صص 29، 32، 15، 5 و ج 4، ص، 422، و ج 5، ص 31. مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت، موسسه عزالدین، ج 1، ص 1064-1063، متقی هندی، کنزالعمال، بیروت، موسسه الرساله، ص 131-126.
3. ابن کثیر، تاریخ ابن کثیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ج 8، ص 107. کنؤالعمال، ج 5، صص 239 و 4865.
4. بقره:8-16. توبه:101.
