مرحوم شهید ثانى مىگوید: اصحاب از پیامبر (صلّى اللَّه علیه و آله) پرسیدند مصافحه با صاحب عزا چگونه است؟ فرمود: مصافحه سبب تسکین آلام مىشود. حالا براى روشن شدن این مطلب که چگونه تسلیت و تعزیت گوئیم، بهتر آنست که مضمون روایات وارده در این باب را مورد بررسى قرار دهیم، که شفاى دردهاى درونى است و از هر منطقى رساتر، منطق اهل بیت است.
1--عن علىّ (علیه السّلام) قال: کان رسول اللَّه اذا عزّى قال اجرکم اللَّه و رحمکم و اذا هنّى قال بارک اللَّه لکم و بارک علیکم.
از امیر المؤمنین (علیه السّلام) روایت شده که گفت: هر وقت پیغمبر اکرم به کسى تعزیت مىگفت، مىفرمود: خدا شما را اجر دهد. و هر وقتى تبریک مىگفت، مىفرمود: خدا به شما و بر شماها برکت عنایت فرماید.
2- و روى انّه توفّی لمعاذ ولد فاشتدّ حزنه علیه فبلغ ذلک النّبىّ (صلّى اللَّه علیه و آله) فکتب الیه بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم من محمّد رسول اللَّه الى معاذ- سلام علیک فانّى احمد اللَّه الّذى لا اله الّا هو اما بعد اعظم اللَّه لک الاجر و الهمک الصّبر و رزقنا و ایّاک الشّکر فانّ انفسنا و اهلینا و موالینا و اولادنا من مواهب اللَّه عزّ و جل الهنیئة و عواریه المستودعة نمتّع بها الى اجل معلوم و نفیض لوقت معدود ثمّ افترض علینا الشّکر اذا اعطانا- و الصّبر اذا ما ابتلانا و کان ابنک من مواهب اللَّه الهنیئة و عواریة المستودعة متّعک اللَّه به فی غبطة و سرور و قبضه منک باجر کثیر و الصّلوة و الرّحمة و الهداى ان صبرت و احتسبت فلا تجمعنّ علیک مصیبتین فیحبط لک اجرک و تندم على ما فاتک- فلو قدمت على ثواب مصیبتک علمت انّ المصیبة قصرت فی جنب اللَّه عن الثّواب فتنجز من اللَّه موعوده و لیذهب اسفک على ما هو نازل بک فکان قدر قد نزل علیک و السّلام.
روایت شده معاذ بن جبل که یکى از یاران پیغمبر است، پسرش فوت شد و در مرگ او بسیار اندوهناک گردید. پیغمبر اکرم تسلیت و تعزیتى به این عنوان براى او نوشت از محمد رسول خدا به معاذ: سلام به تو، اى معاذ، من خداى یکتایى را که جز او خدائى نیست، سپاس مىگذارم. اما بعد، خداوند اجر تو را بزرگ گرداند، و صبر بتو الهام نماید، و ما و شما را توفیق شکرگزارى عنایت کند.
اى معاذ، جان و زن و اولاد و اموال ما از مواهب و بخششهاى گواراى الهى است و امانتهائى هستند که پس گرفته مىشوند. ما یک مدت معین از آنها استفاده و بهرهبردارى مىکنیم و در وقت معین از ما گرفته مىشوند. سپس بر ما هنگام نعمت شکر و سپاسگزارى را و وقت گرفتن آن نعمت و بلا، صبر را بر ما لازم کرده است. اى معاذ فرزند تو از مواهب و بخششهاى گواراى الهى و امانتهاى او بود. یک مدت با کمال خوشى از او بهرهگیرى کردى
و خدا ترا از آن بهرهور گردانید، و اکنون که آن را از تو گرفته، متقابلا اجر بسیار به تو عنایت کرده. اجرى که عبارتست از درود و رحمت و هدایت (اشاره است به آیه شریفه أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ) اگر صبر کنى دو مصیبت به تو وارد نمىشود اجرت ضایع و از گذشته پشیمان نمىشوى اگر با اجر و ثواب مصیبت، بر خدا وارد شوى، مىفهمى که مصیبت در مقابل ثواب الهى خیلى کم و کوتاه است و وعده خدا حتمى است. باید تأسف تو بر مصیبت نازله، برطرف گردد. و السلام
3- عن ابى عبد اللَّه جعفر بن محمّد الصّادق (علیه السّلام) عن ابیه عن جدّه قال لمّا توفّی رسول اللَّه جاء جبرئیل و النّبىّ (صلّى اللَّه علیه و آله) مسجّى و فی البیت علىّ و فاطمة و الحسن و الحسین علیهم السّلام فقال السّلام علیکم یا اهل بیت النّبوّة «کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ»- الا انّ فی اللَّه عزّ و جلّ عزاء من کلّ مصیبة و خلفا من کلّ هالک و درکا لما فات فباللَّه عزّ و جلّ فثقوا و ایّاه فارجوا فانّ المصاب من حرم الثّواب هذا آخر وطئى فی الدّنیا.
حضرت صادق از پدرش امام باقر و او از پدرش نقل کرده (که ظاهرا حضرت امیر المؤمنین است)، که وقتى رسول اللَّه از دنیا رفت، جبرئیل وارد خانه شد در حالى که روى بدن شریف آن حضرت پارچهاى کشیده شده بود و فقط در خانه، على و فاطمه و امام حسن و امام حسین (علیهم السلام) بودند، و گفت: سلام بر شما اهل بیت نبوّت، هر انسان باید مزه مرگ را بچشد، و بدون شک شما اجرتان را روز قیامت دریافت خواهید کرد آگاه باشید ذات مقدس حق تعالى در هر مصیبت، به صاحب مصیبت تسکین مىدهد و پاداشى در مقابل آنچه که از دست رفته، عطا مىفرماید سپس جبرئیل عرض مىکند: پس به خدا تکیه کنید و به او امیدوار باشید، زیرا مصیبت زده کسى است که از ثواب خداوندى محروم و بىبهره باشد. و بعد جبرئیل گفت: این آخرین قدم من است که در دنیا مىگذارم (یعنى بعد از وفات پیغمبر وحى منقطع مىشود و دیگر جبرئیل مأموریتى ندارد که به زمین یا این جهان بیاید. و بهمین مضمون دو سه روایت دیگر مرحوم شهید نقل کرده، که از ذکر آنها خوددارى مىشود).
ارمغان شهید، ص:106 - 107
