یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیْسِرِ قُلْ فِیهِمَآ إِثْمٌ کَبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکْبَرُ مِن نَفْعِهِما وَ یَسْئَلُونَکَ ماذا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ کَذلِکَ یُبَیّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیَاتِ لَعَلَّکُم تَتَفَکَّرُونَ (بقره، 219)
از تو درباره شراب و قمار مىپرسند، بگو: در آن دو گناهى بزرگ است و منافعى (مادّى) نیز براى مردم دارند. (ولى) گناه آن دو از سود آنها بزرگتر است. (همچنین) از تو مىپرسند که چه انفاق کنند؟ بگو: افزون (بر نیاز خود را)، خداوند اینچنین آیات را براى شما روشن مىسازد تا شاید اندیشه کنید.
«خمر» به معناى پوشش است و لذا به پارچهاى که زنان سرِ خود را با آن پوشانده، مراعات حجاب مىکنند، «خِمار» مىگویند. از آنجا که شراب، قدرت تشخیص را از عقل
______________________________
(1). مسند احمد، ج 1، ص 348؛ تاریح طبرى، ج 2، ص 373؛ تاریخ یعقوبى، ج 2، ص 39؛ سیره ابن هشام، ج 2، ص 291. (2). الغدیر، ج 2، ص 48 (3). تفسیر اطیبالبیان،
(4). شرح نهج البلاغه، ج 4، ص 73، به نقل از تفسیر نمونه. (5). تفسیر نمونه.
گرفته، در واقع آن را مىپوشاند، به آن «خمر» مىگویند.
همچنین «مَیسر» از «یسر» به معناى آسان است. گویا در قمار، هر یک از دو طرف مىخواهند مال همدیگر را بدون زحمت و به آسانى بربایند.
سؤال اوّلِ مردم دربارهى حکم خمر و میسر است.
آیه در پاسخ پرسش آنها مىفرماید: شرابخوارى و قماربازى، گناهان بزرگى هستند، گرچه ممکن است منافعى داشته باشند. چنانکه عدهاى از راه کشت انگور یا شراب فروشى و گروههایى با دایر کردن قمارخانه، ثروتى به دست مىآورند. در کتابهاى علمى و تربیتى، آثار و عوارض منفى و مفاسد فردى و اجتماعى شراب و قمار به تفصیل بازگو شده است.
در اینجا فهرستى از زیانهاى شراب و قمار را بیان مىکنیم: کوتاه شدن عمر، عوارض منفى در کودکان؛ مخصوصاً اگر آمیزشى در حال مستى صورت گیرد.
گسترش فساد اخلاقى و بالا رفتن آمار جنایات از قبیل: سرقت، ضرب و جرح، جرایم جنسى و افزایش خطرات و حوادث رانندگى.
از دانشمندانى نقل شده است: اگر دولتها نیمى از شراب فروشىها را ببندند، ما نیمى از بیمارستانها و تیمارستانها را مىبندیم.
هیجان منفى، بیمارىهاى عصبى، سکتههاى مغزى و قلبى، بالا رفتن ضربان قلب، بى اشتهایى، رنگ پریدگى و بیمارىهاى جسمى و روحى- روانى بررسى آمار نشان مىدهد که سى درصد از جنایات مرتبط با قمار است.
قمار، در شکوفایى اقتصادى نقش تخریبى داشته و نشاط کار مفید را از بین مىبرد.
در بعضى از کشورهاى غیر اسلامى نیز در سالهایى قمار را ممنوع و غیر قانونى اعلام کردهاند. مثلًا انگلستان در سال 1853، شوروى در سال 1854 و آلمان در سال 1873 قمار را ممنوع اعلام کردند. «1»
______________________________
(1). تفسیر نمونه.
پرتوى از نور، ص: 53
