1- مکارم الاخلاق: از امام ششم (ع) فرمود: هر کس عطسه را شنود پس خدا را سپاس کند و ثنا گوید و صلوات بر محمد و آلش فرستد هرگز از درد دندان و درد چشم ننالد، سپس فرمود اگر آن را بشنود از آن سوى دریا این ذکر را واننهد از ابى مریم که کسى نزد امام باقر (ع) عطسه زد و آن حضرت فرمود: چه خوبست عطسه، در آن آسایش تن است و بدنبالش ذکر خدا و صلوات بر پیغمبر است (ص) و من گفتم: محدثان عراق گویند: در سه جا صلوات بر پیغمبر نباشد: در عطسه و بریدن سر ذبیحه و هنگام جماع، فرمود: بار خدایا اگر دروغ گویند بشفاعت محمد (ص) مرسانشان از امام ششم (ع) فرمود: هر که چون عطسه را شنود گوید
الحمد لله على کل حال
تا کار دنیا و دیگر سرا برپاست و صلى الله على محمد و آله در دهان خود بدى نبیند.
از آن حضرت است که پیغمبر (ص) فرمود: هر که پیش از خود عطسه کن حمد گوید از درد دندان و پهلو در امان باشد.
از امام صادق (ع) که چون عطسه کند و گوید:
الحمد لله
دو فرشته گماشته بر او گویند رَبِّ الْعالَمِینَ لا شَرِیکَ لَهُ، و اگر آن را هم خودش گوید دو فرشته گویند و صلوات خدا بر محمد و اگر آن را هم گوید آن دو گویند
و على آل محمد
، و اگر آن را هم گوید دو فرشته گویند
رحمک الله
(رحمت خدا بر تو).
و امیر مؤمنان (ع) فرمود در خبرى طولانى چون یکى از شماها عطسه زد او را خوشامد گوئید و اگر گفت
یرحمکم الله
بگوئید: خدا شما را بیامرزد و رحمت کند زیرا خدا فرموده (68 سوره النساء) و چون خوشامدتان گفتند بنحوى با بهتر از آن پاسخ دهید یا همان را جواب گوئید.
و از عبد الله بن ابى یعفور که در مجلس امام صادق (ع) بودم و چون مردى در آن عطسه میزد آن حضرت میفرمود:
رحمک الله
و دیگران آمین میگفتند و خود آن حضرت عطسه زد و حاضران شرم کردم و خوب پاسخ ندادند و فرمود: بگوئید خدا نامت را بالا برد.
و در روایت دیگرى از آنان (ع) که چون کسى عطسه زد سزاست که انگشت سبابه را سر بینى نهد و گوید:
الحمد لله رب العالمین و صلى الله على محمد و آله الطاهرین
و بینیم براى خدا بر خاک باد خوار و زبون نه روگردان و نه نه افسوس خور و چون دیگر عطسه زند باو گوید
یرحمک الله
یک بار تا سه بار و اگر از سه بار بیشتر عطسه زند باو گوید خدا تو را شفا دهد، در برابر مرد مؤمن گوید
یرحمک الله
و در برابر زن گوید
عافاک الله
و اگر کودک است گوید: خدا بزرگت کند و براى بیمار گوید:
شفاک الله
و اگر کافر ذمى باشد گوید
هداک الله
و براى پیغمبر و امام گوید:
صلى الله علیک
و در جواب تسمیت دیگرى گوید:
یغفر الله لنا ربکم.
و در روایت ابى بصیر است که امام صادق (ع) فرمود: عطسه صاحبش را در امان دارد از پنج چیز که اول آنها خوره است و دوم باد پلیدى که در سر و رو درگیرد و سوم از آب آوردن چشم و چهارم از بند آمدن سوراخهاى بینى و پنجم از روئیدن مو در چشم، فرمود: اگر خواهى کم عطسه کنى روغن مرزنجوش در بینى کش، گفتم چه اندازه؟ فرمود یک دانگ و من پنج روز عمل کردم و کثرت عطسه از من رفت.
و از آن حضرت است (ع) که عطسه در بیمارى امان از مرگ است در آن مرض، و فرمود:
خمیازه از شیطانست و عطسه از خدا عز و جل.
آداب و سنن-ترجمه جلد شانزدهم بحار الانوار، ص: 35
