امام صادق علیه السّلام فرمود : اگر فرزند، دانا و عاقل متولد مىشد، هر آینه دنیا در نظرش بسیار غریب مىنمود و حیران مىماند به جهت آن که بناگاه امرى چند مىدید که نمىدانست، و وارد مىشد بر او غرایبى که مانند آنها مشاهده نکرده بود از اختلاف صور عالم و مرغان و چهار پایان و غیر آنها و ساعت به ساعت و روز به روز.
و عبرت بگیر براى این، از حال کسى که او را اسیر کنند و از شهرى به شهرى برند و او عاقل باشد مانند واله و حیران او را وحشتى مىباشد با آن که اوضاع شبیه به آنها را بسیار دیده است و کسى را که در کودکى و نادانى اسیر کنند سخن و ادب زودتر مىآموزد از کسى که در دانائى و بزرگى او را اسیر کنند.
و ایضا اگر عاقل متولد شود، مذلّتى در خود خواهد یافت از آن که نتواند به راه رفتن و او را بر دوش گیرند و در خرقهها پیچند و در گهواره خوابانند و بر رویش جامه افکنند، و حال آن که ناچار است براى او این امور براى رقّت بدن و رطوبتى که در اعضاى او است در هنگام متولد شدن.
و ایضا اگر دانا و کامل متولد مىشد، آن شیرینى و وقعى که کودکان را در دلها مىباشد او را نخواهد بود لهذا اول که به دنیا مىآید نادان و غافل است از آنچه اهل دنیا در آن هستند و اشیاء را ملاقات مىکند با ذهن ضعیفى و معرفت ناقص و روز به روز اندک اندک در دیدن هر چیز و ورود هر حال معرفتش زیاد مىشود، و به امور غریبه الفت مىگیرد، و بر احوال مختلف معتاد مىشود، و به تدریج از حد تأمل و حیرت به مرتبه مىرسد که به عقل خود تصرّف و تدبیر و چاره امور معاش خود مىکند و عبرت مىگیرد از احوالى که مشاهده مىنماید و به سهو و غفلت مبتلا گردد و به طاعت و معصیت مکلّف مىشود.
و ایضا اگر در حین ولادت عقلش کامل و اعضایش قوى مىبود و در کار خود مستقل مىبود، حلاوت تربیت اولاد زایل مىشد و مصلحتى که پدر و مادر را در تربیت فرزندان هست به عمل نمىآمد.
و حکمتى که در این تربیت است که بعد از احتیاج پدر و مادر به تربیت ایشان مکافات حقوق آباء و امّهات بکنند برطرف مىشد، و پدران و فرزندان به یک دیگر الفت نمىگرفتند زیرا که فرزندان از تربیت و محافظت ایشان مستغنى مىبودند، پس در همان ساعت که از مادر متولد مىشدند از ایشان جدا مىشدند، و کسى پدر و مادر خود را نمىشناخت و نمىتوانست احتراز کرد از نکاح و خواستگارى مادر و خواهر و محرمان خود و کمتر قباحتى بلکه شنیعتر و قبیحتر از همه
آنست که اگر با عقل از شکم مادر بیرون آید خواهد دید چیزى که حلال و نیکو نیست دیدن آن، یعنى عورت مادر. آیا نمىبینى چگونه هر امرى از امور خلقت را باز داشته با نهایت صواب و حکمت و خالى گردانیده خورد و بزرگ امور خود را از شوائب خطا و زلل.
ترجمه توحید المفضل، ص:64 - 65
