پاسخ: ربا به معنى زیادى گرفتن در وام یا معامله است. پولى را شخصى وام مىدهد و بیشترش را مىگیرد، جنسى را مىدهد و از همان جنس، مقدار بیشترى دریافت مىکند.
در حدیثى مىخوانیم: «لو کان الرّبا حلالًا لترک النّاس التّجارات» «1» اگر ربا حلال باشد، مردم کسب و کار را رها مىکنند.
امام رضا علیه السلام فرمود: اگر ربا شایع شود، راه وام و قرض الحسنه دادن بسته مىشود. «2»
گرفتن پول اضافه بدون انجام کار مفید یا مشارکت در تولید، نوعى ظلم و سبب پیدایش دشمنى و قساوت مىشود.
گاهى بدهىهاى تصاعدى ربا دهنده، او را ورشکسته و مجبور به قبول انواع ذلّتها و اسارتها مىکند.
ربا در همه ادیان حرام است در سورهى نساء، آیه 161 مىخوانیم: «و اخذهم الرّبا و قد نهوا عنه» یهودیان با اینکه از ربا نهى شده بودن، باز ربا مىگرفتند. تهدیدهایى که در قرآن براى ربا گرفتن و پذیرش حاکمیت طاغوت آمده حتى براى قتل و ظلم و شرابخوارى و زنا نیامده است.
انفاق، دادن بلاعوض است و ربا، گرفتن بلاعوض.
انفاق، محبّتآور و ربا کینهآور است.
معمولًا از مردن انفاق کننده مردم عزادار مىشوند و از مرگ رباخوار مردم شادند.
در قرآن هیچ گناهى به غیر از ربا، اعلام جنگ با خدا شمرده
______________________________
(1). بحار، ج 100، ص 119 (2). الحیاة، ج 4، ص 334
پ
نشده است. «1»
پیشرفت غرب به خاطر علم و صنعت است نه به خاطر رباخوارى و وجود ربا در سیستم اقتصادى آنها.
خداوند قول داده که ربا را محو کند؛ ولى انفاق و صدقات را افزایش دهد: «یمحق اللّه الرّبا و یربى الصّدقات» «2» کلمه «محق» به معناى نقصان تدریجى است. «مُحاق» به ماه گفته مىشود که در شبهاى آخر، آن چنان نورش کم مىشود که دیده نمىشود. مراد از «یمحق اللّه الرّبا» آن است که خداوند برکت و آثار خوبى که باید مال داشته باشد، از رباخوار مىگیرد.
امام باقر علیه السلام فرمود: خبیثترین درآمدها، رباخوارى است. «3»
همچنین در روایت آمده است: رباخوار در قیامت همچون دیوانگان محشور مىشود. «4»
حضرت على علیه السلام فرمود: رباخوار را باید توبه دهند، همچنان که افراد را از شرک توبه مىدهند.
در نظام ربوى، سعادت و محبت و امنیت نیست، تکاثر و انتقام هست. اغنیا و اموالشان مورد نفرین و نالهى فقرایند. کینه و توطئه سرقت هر لحظه رباخواران را تهدید مىکند. اشخاص رباخوار هم ضامن مالى هستند که به ربا گرفته و هم زندگى و لقمهشان را حرام کردهاند و عبادتشان را باطل و حرص و طمع را بر خود حاکم کردهاند.
آنها در محاسبات خود تنها، به ذخیرهى دنیوى مىنگرند؛ اما اشخاص مؤمن و کسانى که اهل نماز و زکاتند، توجه به
______________________________
(1). بقره، 279 (2). بقره، 276 (3). کافى، ج 5، ص 14 (4). تفسیر درالمنثور، ج 2، ص 102
ذخیرهى اخروى دارند. «اقاموا الصّلاة و آتوا الزکاة لهم أجرهم عند ربّهم» «1» کلمهى «عند ربّهم» نشانهى مقام و پاداش ماندگار است چون؛ خدا ثابت است، چیزهایى هم که مربوط به خدا و رنگ الهى داشته باشند، ماندگار است.
خوشىها و مقامهاى دنیوى گذراست و به قول قرآن: «فهل ترى لهم من باقیة» «2» آیا براى آنان بقایى مىبینى؟ این منازل و باغها رفتنى است، اما آنچه نزد خداست ماندنى است. «انّ المتّقین فى جنّات و نهر. فى مقعد صدق عند ملیک مقتدر» «3»
یکبار دیگر بین باغها و آبادانى هایى که رها کردند و رفتند با این بوستانها و چشمه سارانى که نزد خداى قادر متعال پایدارند، مقایسه کنید.
مزد حلال در قبال کارى است که انجام مىشود، رباخوار که کارى انجام نمىدهد.
و اگر رباخوار بخواهد توبه کند، باید اموال را به صاحبانش برگرداند؛ زیرا او مالک آن پول و درآمد نیست.
______________________________
(1) . بقره، 277 (2). حاقه، 8 (3). قمر، 55 و 54
پرسش و پاسخهاى قرآنى(ج2)، ص:45 - 48
