دوازده جمله پر محتوا از رسول اکرم به نقل از تفسیر فخر رازى نقل شده، توجّه فرمائید:
«نَقَلَ صاحِبُ الْکَشَّافِ «1» عَنِ النَّبِىِّ صلى الله علیه و آله؛ نویسنده کتاب تفسیرى «الکشاف»، زمخشرى، از پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله روایتى نقل کرده است»
وى در این روایت، دوازده جمله پرمحتوى از رسول اکرم صلى الله علیه و آله نقل مىکند:
1. مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ شَهیداً
هر کس با عشق و علاقه و محبّت اهل بیت پیامبر اسلام علیهم السلام از دنیا برود، در صفّ شهیدان است.
______________________________
(1) این روایت در تفسیر کشّاف، جلد 4، صفحه 220 و 221 آمده است.
آیا این محبّت یک محبّت عادى عارى از ولایت و امامت است؟
اگر مودّت و محبّت عادى باشد، چنین شخصى در صف شهیدان قرار مىگیرد؟
یا منظور از چنین محبّتى، که انسان را آن قدر ترقّى مىدهد که در صف شهیدان قرار مىگیرد، محبّت توأم با ولایت و امامت است؟
2. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ ماتَ مَغْفُوراً لَهُ
(اى مردم!) آگاه باشید: کسانى که با محبّت و عشق آل محمّد علیهم السلام بدرود حیات بگویند آمرزیده و بخشوده خواهند بود.
راستى، این چه محبّتى است که گناهان را محو و نابود مىکند! به گونهاى که اگر انسان بتواند آن را تا هنگام مردن و به هنگام مردن با خود همراه داشته باشد، آمرزیده و پاک از دنیا مىرود؟ آیا این، یک مودّت معمولى است؟
3. أَلا مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ ماتَ تائِباً
هر کس با عشق و مودّت اهل البیت علیهم السلام از دنیا برود، تائب از دنیا رفته است.
یعنى این محبّت جایگزین توبه مىشود و اگر موفّق به توبه هم نشود، مانند توبهکاران از دنیا مىرود. حقیقتاً این، چه محبّتى است؟
4. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ مُؤْمِناً مُسْتَکْمِل الْإیمانِ
کسى که با عشق و محبّت آل محمّد علیهم السلام بمیرد، همانند لَ مؤمن کامل الایمان از دنیا رفته است.
آیا علاقه ساده باعث کمال ایمان مىگردد؟ حتماً در درون این جملات مسأله مهمّى وجود دارد که سبب این کمالات بسیار والا مىشود.
5. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ ماتَ بَشَّرَهُ مَلَکُ الْمَوْتِ بِاْلجَنَّةِ ثُمَّ مُنْکِرٌ وَ نَکیرٌ
آگاه باشید! هر کس با محبّت آل محمّد علیهم السلام از دنیا برود، فرشته مرگ او را بشارت به بهشت مىدهد، و سپس منکر و نکیر (فرشتگان مأمور سؤال و جواب در برزخ) به او بشارت دهند.
راستى این چه محبّتى است که سبب مىشود در ابتداى مرگ به انسان بشارت بهشت دهند؟
6. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ یَزِفُّ إِلَى الْجَنَّةِ کَما تَزِفُّ الْعَرُوسُ إِلى بَیْتِ زَوْجِها
آگاه باشید! کسى که با حبّ آل محمّد علیهم السلام بمیرد، او را همانند عروسى که به حجله مىبرند، به سوى بهشت مىبرند.
یعنى با احترام و شکوه و محبّت او را به سوى بهشت مىبرند. آرى، إکسیر محبّت آل محمّد علیهم السلام چنین آثار فوق العادهاى دارد!
7. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمَّدٍ فُتِحَ لَهُ فى قَبْرِه بابانِ إِلَى الْجَنَّةِ
کسى که بر محبّت آل محمّد علیهم السلام بمیرد، دو در از قبرش به سوى بهشت بازمىگردد.
سؤال: چرا دو در؟
جواب: شاید یکى به برکت نبوّت و دیگرى ثمره ولایت و امامت باشد!
8. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ جَعَلَ اللَّهُ قَبْرَهُ مَزارَ مَلائِکَةِ الرَّحْمَةِ
آگاه باشید! کسى که با عشق اهل بیت علیهم السلام بمیرد، خداوند قبرش را زیارتگاه فرشتگان رحمت خود قرار مىدهد!
راستى، آیا مىتوان باور کرد با یک محبّت ساده قبر انسان زیارتگاه فرشتگان شود؟
9. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى حُبِّ آلِ مُحَمّدٍ مات عَلَى السُّنَّةِ وَ الْجَماعَةِ
کسى که با محبّت آل پیامبر علیهم السلام بمیرد، همانند کسى است که بر سنّت پیامبر صلى الله علیه و آله و اجتماع مسلمین از دنیا رفته است.
در نُه جمله فوق، آثار محبّت و دوستى و مودّت اهل البیت علیهم السلام بیان شد. و سه جمله بعدى پیرامون عواقب سوء بغض و دشمنى اهل البیت علیهم السلام سخن مىگوید.
به این جملات توجّه کنید:
10. أَلا وَ مَنْ ماتَ عَلى بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ جاءَ یَوْمَ الْقِیامَةِ مَکْتُوبٌ بَیْنَ عَیْنَیْهِ آیِسٌ مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ
آگاه باشید! کسى که با بغض و کینه آل محمّد علیهم السلام بمیرد، در روز قیامت (به سمت صحراى محشر) مىآید، در حالى که بر پیشانىاش نوشتهاند: این، مأیوس و ناامید از رحمت الهى است!
بغض آل محمّد علیهم السلام چقدر خطرناک است، که این قدر باعث سقوط و بدبختى مىشود؟!
11. الا وَ مَنْ ماتَ عَلى بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ ماتَ کافِراً
کسى که با بغض و کینه آل محمّد علیهم السلام بمیرد، کافر از دنیا مىرود!»
این اثر سوء، بدتر از اثر قبلى بغض آل محمّد علیهم السلام است.
12. الا وَ مَنْ ماتَ عَلى بُغْضِ آلِ مُحَمَّدٍ لَمْ یَشُمَّ رَائِحَةَ الْجَنَّةِ
کسى که با بغض اهل بیت علیهم السلام بمیرد، بوى بهشت را استشمام نمىکند.
جالب این که طبق بعضى روایات «بوى خوش بهشت، از فاصله هزار سال راه حس مىشود! «1»»
طبق این روایت، معناى جمله بالا چنین مىشود: کسى که داراى بغض آل محمّد است، نه تنها وارد بهشت نمىشود؛ بلکه تا فاصله 500 سال از بهشت دور است، بدین جهت بوى بهشت را استشمام نمىکند. خلاصه این که، چنین شخصى بسیار از بهشت دور است!
چگونه انسان مىتواند باور کند دانشمندى همانند فخر رازى، چنین روایت زیبا و پرمحتوایى را با آن همه آثار مهم و فوق العاده نقل کرده باشد و بدون توجّه و دقّت و مطالعه کافى، آن را به محبّت ظاهرى و ساده آل محمّد علیهم السلام تفسیر کرده
______________________________
(1) میزان الحکمة، باب 553، حدیث 2585. پیامبر صلى الله علیه و آله در این روایت مىفرماید:
«جبرئیل به من خبر داد که بوى (خوش) بهشت از هزار سال راه استشمام مىشود، ولى چند دسته (حتّى) بوى بهشت را هم استشمام نمىکنند، از جمله: 1. عاق والدین 2. کسى که (بدون عذر شرعى) صله رحم را ترک کرده است 3. پیرمردى که در پیرى آلوده زنا شده است ...»
باشد؟! عجیبتر این که او پس از نقل روایت فوق، به توضیح و تفسیر آل محمّد علیهم السلام، که محور این روایت است، مىپردازد و مىگوید:
«آل محمّد علیهم السلام کسانى هستند که بازگشت امرشان به سوى اوست، کسانى که ارتباطشان محکمتر و کاملتر باشد «آل» محسوب مىشوند. و شکّى نیست که فاطمه و على و حسن و حسین محکمترین پیوند را با رسول خدا صلى الله علیه و آله داشتند و این از مسلّمات و مستفاد از احادیث متواتر است. «1»»
نقل جملات فوق از یک دانشمند سنّى متعصّب جالب است. این جملات بقدرى به معارف شیعه نزدیک است که به هنگام مطالعه آن، یک لحظه شک کردم که آیا این کتاب، تفسیر یک عالم سنّى است، یا شیعه؟ نکند من تفسیر شیعه را مطالعه مىکنم! وقتى که به جلد کتاب نگاه کردم، متوجّه شدم که اشتباه نکردهام و تفسیر فخر رازى را مطالعه مىکنم!
سؤال: با توجّه به آنچه در متن آیه مودّت آمده است و با در نظر گرفتن آیات مرتبط با آیه مودّت و با مطالعه دقیق روایت زیباى فوق، که حاوى جملاتى بسیار عالى و پرمحتوا بود، آیا مىتوان باور کرد که محبّت و مودّتى که محور بحث روایت و آیه مذکور است، یک محبّت ساده منهاى ولایت و امامت باشد؟!
آیا بطور قطع و یقین نمىتوان ادّعا کرد که مودّت فوق، به معناى ولایت و امامت مىباشد که استمرار رسالت و همسنگ و همطراز آن است؟
اگر چنین نیست، پس چه تفسیر مناسبى مىتوان ارائه کرد که با روایت مذکور و آیات گذشته کاملًا متناسب باشد؟
ما باید خداوند را شکرگزار باشیم که عشق و محبّت و ولایت اهل البیت علیهم السلام را به ما ارزانى داشت و نیز از پدران و مادران خویش، که در دامان آنها ولایت آل محمّد علیهم السلام را آموختیم، سپاسگزار باشیم.
______________________________
(1) تفسیر فخر رازى، جلد 27، صفحه 165 و 166. اصل روایت در تفسیر قرطبى، جلد 8، صفحه 5843 و تفسیر ثعلبى، ذیل آیه مورد بحث نیز نقل شده است.
آیات ولایت در قرآن، ص:184 - 188
