قرآن مجید زنان فاسد و مکّار و زنان خوب و پاک دامن را چگونه توصیف فرموده است؟
به طور کلى از دیدگاه قرآن مجید، خوبى و بدى، درستى و نادرستى، مکر و حقیقت، به قوّت ایمان و ضعف آن بستگى دارد و در این مورد تفاوتى بین زن و مرد نیست؛ بنابراین، فرد فاسد و مکّار چه زن باشد و چه مرد، فردى است که پیرو هوى و هوس بوده، به دستورهاى الهى بىاعتنا است؛ به جاى بندگى خدا، بنده شیطان و غرایز نفسانى خویش بوده، نسبت به امور دنیا حریص و گرفتار غرور و خودبینى است. قرآن در آیاتى، اوصاف انسانهاى مؤمن و صالح و فاسق و منافق را بیان مىفرماید، که به چند نمونه آن اشاره مىشود:
«والمُؤمِنونَ والمُؤمِنتُ بَعضُهُم اولِیاءُ بَعضٍ یَأمُرونَ بِالمَعروفِ ویَنهَونَ عَنِ المُنکَرِ ویُقیمونَ الصَّلوةَ ویُؤتونَ الزَّکوةَ ویُطیعونَ اللَّهَ ورَسولَهُ اولکَ سَیَرحَمُهُمُ اللَّهُ ...؛ (توبه، 71)
مردان و زنان با ایمان، ولّى [و یار و یاور] یک دیگرند، امر به معروف و نهى از منکر مىکنند، و نماز را برپا مىدارند، و زکات را مىپردازند، و خدا و رسولش را اطاعت مىنمایند، خداوند به زودى آنها را مورد رحمت خویش قرار مىدهد.» در این آیه، به پنج صفت براى انسانهاى پاک و صالح اشاره شده، که هر یک از این صفات، دلیل قوّت ایمان و منشأ صفات نیک دیگرى است؛ در مقابل، در آیه دیگر، پنج صفت براى انسانهاى فاسد و مکّار و دورو بیان مىفرماید:
«المُنفِقونَ والمُنفِقتُ بَعضُهُم مِن بَعضٍ یَأمُرونَ بِالمُنکَرِ ویَنهَونَ عَنِ المَعروفِ ویَقبِضونَ ایدِیَهُم نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُم انَّ المُنفِقِینَ هُمُ الفسِقون؛ (توبه، 67)
مردان منافق و زنان منافق همه از یک گروهند، آنها امر به منکر و نهى از معروف مىکنند، و دستهایشان را [از انفاق و بخشش] مىبندند، آنها خدا را فراموش کردند؛ و خدا نیز آنها را فراموش کرده منافقان فاسق و فاجرند.»
در این آیات به صفاتى که در برابر یک دیگرند اشاره شده است. بدیهى است که هر چیزى را باید به ضدّ آن شناخت، انسانهاى خوب و صالح، دوست و پشتیبان هم دیگرند و انسان فاسق و مکّار، دشمن یکدیگر بوده، همه از یک قماش هستند افراد صالح، امر به معروف و ناصالحان نهى از معروف مىکنند، نیکوکاران دست بخشنده دارند، و بدکاران هرگز بخشش ندارند، آنها مطیع خدا و اینها به کلى خدا را فراموش کردهاند، و بنده هوى و هوس خویش هستند. در سوره فرقان نیز اوصاف دیگرى براى بندگان خوب و صالح بیان مىفرماید:
«وعِبادُ الرَّحمنِ الَّذینَ یَمشونَ عَلَى الارضِ هَونًا واذا خاطَبَهُمُ الجهِلونَ قالوا سَلما؛ (فرقان، 63)
بندگان خاص خداوند رحمان، آنها هستند که با آرامش و بىتکبّر بر زمین راه مىروند، و هنگامى که جاهلان آن را مخاطب سازند [حلیم و بردبارند]، در مقابل به آنها سلام مىکنند.» سپس در ادامه، اوصاف فراوانى براى آنان بیان مىفرماید، از جمله این که آنها کسانى هستند که براى خدا سجده مىکنند، و براى غیر خدا کُرنش و تعظیم نمىکنند، از هرگونه افراط و تفریط در امور زندگى، از جمله انفاق پرهیز مىکنند، هرگز معبود دیگرى غیر خدا را نمىپرستند، و مرتکب فحشا و کار زشت نمىشوند. (فرقان آیات 64- 68)
بدیهى است این صفاتى که براى بندگان خوب و صالح بیان شده، عکس آن در انسانهاى فاسد و ناصالح وجود دارد.
یکى از نشانههاى زنان خوب، حفظ حجاب و عفت است. قرآن کریم هنگام معرفى کافر نمونه به دو زن- زنان نوح و لوط پیامبر علیهما السلام اشاره مىکند. (تحریم، 10)
و نیز هنگام معرفى مؤمن نمونه مىفرماید:
«وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لّلَّذِینَ ءَامَنُواْ امْرَأَتَ فِرْعَوْن؛ (تحریم، 11- 12) و در این دو آیه ویژگىهایى که براى آسیه زن فرعون و مریم دختر عمران مىآورد: ایمان به خدا و تسلیم طغیانگرىهاى فرعونیان نشدن، صلابت در ایمان و پاکدامنى و عفاف و تسلیم محض در برابر دستورات الهى شدن و بالاخره عبادت و بندگى مدام داشتن است. البته تنها زن برگزیدهاى که قرآنکریم به صراحت از او نام برده، حضرت مریم مقدس علیها السلام مىباشد که قرآنکریم درباره او مىفرماید: «وَإِذْ قَالَتِ الْمَلئِکَةُ یمَرْیَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفکِ وَطَهَّرَکِ وَاصْطَفکِ عَلَى نِسَآءِ الْعلَمِینَ؛ (آل عمران، 42)
و [و به یاد آورید] هنگامى را که فرشتگان گفتند: اى مریم! خدا تو را برگزیده و پاک ساخته و بر تمام زنان جهان، برترى داده است.»
خداوند متعال در آیات بعدى به تنها خصیصه او یعنى ولالت عجیب [بدون همسر] فرزندش اشاره مىکند و مفسران مىگویند این برگزیدن مطلق نیست؛ بلکه تنها در ولادت عجیب فرزندش، آن حضرت برگزیده زنان جهان بوده است. سرور و برگزیده زنان عالم از جهات فضل و کرامت و ... حضرت فاطمه علیها السلام مىباشد. چنان که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مىفرماید: «خداوند متعال از میان زنان چهار زن را انتخاب کرده، مریم، آسیه، خدیجه، فاطمه علیها السلام ... و فاطمه علیها السلام سرور زنان عالم است.» «1» زیرا حضرت فاطمه علیها السلام در دورانى مىزیسته که مردمش تکامل یافتهتر و متمدنتر از دورانهاى آن سه زن دیگر (حضرت مریم، آسیه، خدیجه) بوده است؛ پس حضرت فاطمه علیها السلام از آن سه تن دیگر افضل است. «2»
__________________________________________________
(1) ر. ک: من لایحضره الفقیه، شیخ صدوق، ج 4، ص 420/ نور الثقلین، عبدعلى العروسى الحویزى، ج 1، ص 336
(2). ر. ک: تفسیر المیزان، علامه طباطبایى، ج 3، ص 204- 233
پرسمان قرآنى زن، ص: 140
