حساب در معانى زیر بکار رفته است: شمردن، جمع کثیر (اتانى حساب من النّاس جمع کثیرى از مردم نزدم آمدند) علم ریاضى و حساب، کافى (اعطاه عطاء حسابا عطاى کافى به او بخشید) اندازه، برآورد، روز قیامت.
در قرآن کریم از مشتقات مصادر، حساب، محاسبه، احتساب، و حسبان و برخى مصادر مذکور مانند (حسب، تحسبهم، یحتسب، یحاسبکم حساب و حسبان جمعا یک صد و ده (110) بار تکرار شده و با توجه به اینکه روز قیامت هم «یوم الحساب» نامیده شده مىتوان به اهمیت حساب و عظیم بودن دانشى که انسان را به حساب آگاه و آشنا مىسازد پى برد.
عالمان علم حساب و محاسبان دقیق جوامع بشرى با همه دانششان به ماشینهاى پیچیده محاسباتى و کامپیوترى نیازمندند تا بعد از شمارش اشیاء و پس از ضبط و احصاء آنها نتیجه عمل محاسباتى خویش را به سازمانى که در آن خدمت مىکنند و یا به جامعه تحویل دهند ولى آنان و همه افراد بشر باید بدانند که «سریع الحساب» و «اسرع الحاسبین» خداست و اوست که هر روز را روز محاسبه کردار نیک و بد انسان قرار داده تا روزى که قامتها در «قیامت حساب» به پا داشته مىشود، آن اعمال را به نمایش بگذارد و هر کس را به سزاى کردار خویش برساند.
إِنَّا نَحْنُ نُحْیِ الْمَوْتى وَ نَکْتُبُ ما قَدَّمُوا وَ آثارَهُمْ وَ کُلَّ شَیْءٍ أَحْصَیْناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ
محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص: 101
