از جمله صفاتى که خداوند براى خود مىشمارد «سریع الحساب» بودن و «أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ» است که براى اختصار فقط دو آیه از قرآن کریم را در این باره شاهد مىآوریم.
وَ اللَّهُ یَحْکُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ وَ هُوَ سَرِیعُ الْحِسابِ. (رعد- 41) أَلا لَهُ الْحُکْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ (انعام- 62) آگاه باشید که حکم و فرمان از آن خداست (فرمانرواى کل هستى اوست) و فقط او سریعترین حسابکنندگان است.
چون ممکنات را ممکن نیست که بتوانند از زیر بار فرمان خدا شانه خالى کنند و سنت تغییر ناپذیر هستى را بشکنند، لذا سر بر خط فرمان حساب نهاده و همه چیز همدیگر را به شماره و احصاء درآورده و ضمن همکارى شاهد و ناظر یک دیگر مىشوند.
چند دقیقه اندیشه در مخلوقات روى زمین به سادگى بر انسان معلوم مىسازد که جهان چون خط و خال و چشم و ابرو گرچه جدا از همند ولى به یک دیگر پیوسته و به هم نیازمندند و چون نیازهایى که باید برآورده شود معدود و محدود است لا جرم هر موجودى که چیزى مىدهد و یا بهرهاى مىگیرد کاستى و فزونى او مشخص و معین مىگردد. مثلا شاخه بریده گل گلایل سفید رنگ را در لیوان پرآبى که حبهاى قند و چند قطره رنگ آبى به آن افزودهایم قرار مىدهیم تا ضمن اینکه آب از آوندهاى ساقه به بالا مىرود رنگ آبى را هم به گلبرگها برساند و گلایل سفید، آبى رنگ شود. در این آزمایش مقدار آبى که گل و ساقه از آن استفاده مىکند و رنگى که از داخل آب به ساقه و گل منتقل مىگردد و میزان آبى که تبخیر مىشود قابل اندازهگیرى و محاسبه است و در این آزمایش آب و قند و رنگ مقدارى از وجود خود را براى بقاى دیگرى از دست دادهاند ولى از حساب خارج نشدهاند زیرا در جاى دیگر از گلبرگها و ساقه و برگ حضور خود را به اثبات رسانیدهاند و همه اجزاء جابجا شده هم، گواه و شاهد یک دیگرند.
آثارى که اشیاء بر همدیگر دارند و شهادتهایى که علیه هم یا به سود هم مىدهند در علوم امروز به اثبات رسیده و از این آثار براى کشف جرائم نیز استفادههاى فراوانى مىکنند که بعدا توضیح خواهیم داد. و شاید هم بتوان گفت که تأثیرات موجودات بر همدیگر بدیهى و ثابت است و نیاز به اثبات ندارند مثلا کیست که تأثیر چشم و گوش، معده، ریه و قلب و ... را در همدیگر منکر شود و بهرههایى که اعضاء بدن به یک دیگر مىدهند و یا رنجهایى را که از رنج عضوى متحمل مىگردند انکار نماید.
چو عضوى به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار چون خداوند همه چیز را به اندازه آفریده و هر چه را به آن نیاز داشته داده بنا بر این ممکن نیست آن چیزها که در مجموع عالم هستى را تشکیل مىدهند بىحساب باقى بمانند. ابتدا به اطراف خود نگاه کنید و در موضوع مورد بحث بیندیشید و آنگاه آیه 3 سوره طلاق را بنگرید که مىفرماید:
وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْراً هر کس بر خداوند توکل کند خدا او را کافى است، همانا امر و فرمان خدا در همه جا در حال اجرا است و خداوند براى هر چیزى اندازه قرار داده است.
پس همه چیز به اندازه و مقدار و روى قاعده و حساب آفریده شده بنا بر این امکان ندارد چیزى بىاندازه و بىحساب باقى بماند.
غفلت آدمى از حساب و به فراموشى سپردن احصاء دلیل بر نبودن این دو نیست. ضربه انتباه و چکش آگاهى لازم است که مغز خفته را بیدار کند و او را با حسابى که در خود او جمع است و در موجودات اطرافش نیز وجود دارد آشنا سازد و در آن موقع است که انسان خواهد دانست «همه چیز از همدیگر حساب مىبرند».
محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص: 114
حسابگران طبیعت
از جمله صفاتى که خداوند براى خود مىشمارد «سریع الحساب» بودن و «أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ» است که براى اختصار فقط دو آیه از قرآن کریم را در این باره شاهد مىآوریم.
وَ اللَّهُ یَحْکُمُ لا مُعَقِّبَ لِحُکْمِهِ وَ هُوَ سَرِیعُ الْحِسابِ. (رعد- 41) أَلا لَهُ الْحُکْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ (انعام- 62) آگاه باشید که حکم و فرمان از آن خداست (فرمانرواى کل هستى اوست) و فقط او سریعترین حسابکنندگان است.
چون ممکنات را ممکن نیست که بتوانند از زیر بار فرمان خدا شانه خالى کنند و سنت تغییر ناپذیر هستى را بشکنند، لذا سر بر خط فرمان حساب نهاده و همه چیز همدیگر را به شماره و احصاء درآورده و ضمن همکارى شاهد و ناظر یک دیگر مىشوند.
چند دقیقه اندیشه در مخلوقات روى زمین به سادگى بر انسان معلوم مىسازد که جهان چون خط و خال و چشم و ابرو گرچه جدا از همند ولى به یک دیگر پیوسته و به هم نیازمندند و چون نیازهایى که باید برآورده شود معدود و محدود است لا جرم هر موجودى که چیزى مىدهد و یا بهرهاى مىگیرد کاستى و فزونى او مشخص و معین مىگردد. مثلا شاخه بریده گل گلایل سفید رنگ را در لیوان پرآبى که حبهاى قند و چند قطره رنگ آبى به آن افزودهایم قرار مىدهیم تا ضمن اینکه آب از آوندهاى ساقه به بالا مىرود رنگ آبى را هم به گلبرگها برساند و گلایل سفید، آبى رنگ شود. در این آزمایش مقدار آبى که گل و ساقه از آن استفاده مىکند و رنگى که از داخل آب به ساقه و گل منتقل مىگردد و میزان آبى که تبخیر مىشود قابل اندازهگیرى و محاسبه است و در این آزمایش آب و قند و رنگ مقدارى از وجود خود را براى بقاى دیگرى از دست دادهاند ولى از حساب خارج نشدهاند زیرا در جاى دیگر از گلبرگها و ساقه و برگ حضور خود را به اثبات رسانیدهاند و همه اجزاء جابجا شده هم، گواه و شاهد یک دیگرند.
آثارى که اشیاء بر همدیگر دارند و شهادتهایى که علیه هم یا به سود هم مىدهند در علوم امروز به اثبات رسیده و از این آثار براى کشف جرائم نیز استفادههاى فراوانى مىکنند که بعدا توضیح خواهیم داد. و شاید هم بتوان گفت که تأثیرات موجودات بر همدیگر بدیهى و ثابت است و نیاز به اثبات ندارند مثلا کیست که تأثیر چشم و گوش، معده، ریه و قلب و ... را در همدیگر منکر شود و بهرههایى که اعضاء بدن به یک دیگر مىدهند و یا رنجهایى را که از رنج عضوى متحمل مىگردند انکار نماید.
چو عضوى به درد آورد روزگار دگر عضوها را نماند قرار چون خداوند همه چیز را به اندازه آفریده و هر چه را به آن نیاز داشته داده بنا بر این ممکن نیست آن چیزها که در مجموع عالم هستى را تشکیل مىدهند بىحساب باقى بمانند. ابتدا به اطراف خود نگاه کنید و در موضوع مورد بحث بیندیشید و آنگاه آیه 3 سوره طلاق را بنگرید که مىفرماید:
وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إِنَّ اللَّهَ بالِغُ أَمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللَّهُ لِکُلِّ شَیْءٍ قَدْراً هر کس بر خداوند توکل کند خدا او را کافى است، همانا امر و فرمان خدا در همه جا در حال اجرا است و خداوند براى هر چیزى اندازه قرار داده است.
پس همه چیز به اندازه و مقدار و روى قاعده و حساب آفریده شده بنا بر این امکان ندارد چیزى بىاندازه و بىحساب باقى بماند.
غفلت آدمى از حساب و به فراموشى سپردن احصاء دلیل بر نبودن این دو نیست. ضربه انتباه و چکش آگاهى لازم است که مغز خفته را بیدار کند و او را با حسابى که در خود او جمع است و در موجودات اطرافش نیز وجود دارد آشنا سازد و در آن موقع است که انسان خواهد دانست «همه چیز از همدیگر حساب مىبرند».
محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص: 114
