پاسخ:
تمام اقوام جهان در انتظار یک رهبر بزرگ جهانی به سر میبرند که هر کدام او را به نامی مینامند، لکن همگی در اوصاف کلی و اصول برنامههای حکومتی او، اتفاق دارند. بنابراین بر خلاف آنچه شاید بعضی میپندارند، مسأله ایمان به ظهور یک نجات بخش بزرگ، برای مرهم نهادن بر زخمهای جانکاه بشریت. تنها در میان مسلمانان و حتی منحصر به مذاهب شرقی نیست، بلکه «اسناد و مدارک» موجود نشان میدهد که این یک اعتقاد عمومی و قدیمی، در میان همه اقوام و مذاهب شرق و غرب است، اگر چه در پارهای از مذاهب همچون اسلام تأکید بیشتری روی آن شده است.(1)
آنچه در ادیان و مذاهب آمده است اعتقاد به یک منجی و موعود است و اعتقاد به امام زمان و مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ در دین اسلام مطرح است که یکی از نامهای امام زمان ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ، «موعود» است. و چنانکه گفته شد موعود در ادیان آسمانی دیگر وجود داشته است. بدین معنی که برخی از پیامبران، پیامبر و معلم و مصلحی را که از آن پس میآمده است، معرفی میکرده و ذهن جامعه را برای پذیرش پیامبر و مصلح بعدی آماده میساختهاند. موعود موسی (یعنی کسی که حضرت موسی ـ علیه السّلام ـ آمدن او را خبر داده بوده است) حضرت عیسی است. موعود حضرت عیسی ـ علیه السّلام ـ حضرت محمّد ـ صلّی الله علیه و آله ـ (احمد) است چنانکه در قرآن مجید تصریح شده است(2) و نیز اتفاق میافتاده است که پیامبران گذشته، به آمدن موعود آخر الزمان ـ یعنی مهدی موعود ـ اشاره میکردهاند.(3)
در اصل موعود آخر الزمان تمام ادیان و مذاهب مشترک هستند، ولی در مصداق با هم اختلاف دارند. هر دین و مذهبی به موعودی که خودشان توصیف میکنند، معتقدند، ما اگر بخواهیم متن نویدهای مهدی موعود را از کتب مقدس یهودیان، مسیحیان، زرتشتیان و سایر کتابهائی که به عنوان کتاب آسمانی شناخته شده، نقل کنیم سخن به درازا میکشد، تنها ذکر نمونههائی از این نویدها کافی است تا اصالت مهدویت و جهانی بودن اعتقاد به ظهور منجی اعظم روشن گردد.
در زبور داود ـ علیه السّلام ـ که تحت عنوان (مزامیر) در لا به لای (عهد عتیق) آمده، نویدهائی دربارة ظهور حضرت مهدی داده شده است، جالب اینکه مطالبی که قرآن کریم در پیرامون ظهور حضرت مهدی از زبور نقل کرده، از تحریف مصون مانده و در زبور فعلی عیناً موجود است. قرآن مجید چنین میفرماید:
وَلَقَدْ کَتَبْنَا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الأرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِیَ الصَّالِحُونَ. در زبور بعد از ذکر (تورات) نوشتیم:
بندگان شایستهام وارث (حکومت) زمین خواهند شد.»(4)
طبق روایات زیادی این آیه مربوط به ظهور حضرت مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ میباشد. عین همین عبارت که در زبور موجود است، چنین است:
«زیرا که شرّیران منقطع خواهند شد، و اما منتظران خداوند، وارث زمین خواهند شد، : ... و اما حلیمان وارث زمین خواهند شد ... زیرا که بازوان شریر شکسته خواهد شد ...(5)»
در دین زرتشت، موعودهایی معرفی شدهاند که مهمترین آنان، آخرین ایشان است. و او «سوشیانتِ پیروزگر» خوانده شده است. در دایرة المعارف فارسی، در تفسیر این موعود آمده است: «سوشیانت فردَیسنان. بر منزلة کَریشْنای برهمنان، بودای پنجم بودائیان، مسیح یهودیان، فار قلیط عیسویان، و مهدی مسلمانان است.(6)»
در کتاب «وشن جوق» از کتب هندوها چنین آمده است: «سر انجام دنیا به کسی برگردد که خدا را دوست دارد، و از بندگان خاص او باشد و نام او «فرخنده و خجسته» باشد.»(7)
در آیین مسیحیت، و کتابهای مقدس این آیین نیز، بشارتهای بیشتر و روشنتری، دربارة موعود آخر الزّمان، رسیده است، به عنوان نمونه در انجیل «لوقا» فصل دوازدهم آمده است: کمرهای خود را بسته و چراغهای خود را افروخته دارید، و شما مانند کسانی باشید که انتظار آقای خود میکشند، تا هر وقت بیاید و در را بکوبد بی درنگ برای او باز کنید.(8)
اینها نمونههایی از آفاق پهناور و ابعاد وسیع مسئلة مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ در فضاهای بیرون از اعتقادات مسلمانان است، حال با ذکر نمونههایی، وارد فضای اعتقادی مسلمانان میشویم:
موضوع امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ و قیام و انقلاب جهانی او نه تنها در کتابهای شیعه، بلکه در فرهنگ اعتقادی سایر فرقههای اسلامی نیز بیان گردیده و دربارة آن به طور گسترده گفتگو شده است. آنان نیز به وجود و ظهور مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ که از دودمان پاک پیامبر و از فرزندان حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ است، معتقدند. این اتفاق نظر به حدی است که حتی تندروترین گروههای اسلامی ـ یعنی وهابیان ـ نیز این موضوع را نه تنها پذیرفتهاند، بلکه به طور جدی از آن دفاع میکنند و از عقاید قطعی و مسلم اسلامی میدانند(9) اکثر محدثان اهل سنّت احادیث مربوط به امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ را در کتاب های خود آوردهاند که در میان آنها معتبرترین کتابهای اهل سنّت مانند «صحاح ستّه» و مسند احمد حنبل پیشوای مذهب حنبلی، وجود دارد.
بعضی از دانشمندان اهل سنت در گذشته و حال، کتابهایی مستقل در موضوع امام مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ نوشتهاند. مثل ابو نعیم اصفهانی در مجموعه الاربعین (چهل حدیث) و سیوطی در کتاب «العرف الوردی فی اخبار المهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ»
بعضی از علمای اهل سنت در مقام دفاع از عقیدة مهدویت و ردّ منکران این عقیده، کتاب و مقاله نوشتهاند مانند «محمد صدیق مغربی» که در رد گفتار «ابن خلدون»، کتابی نگاشته و به سختی از او انتقاد کرده است.
اینها نمونههایی از موضع اهل سنت در برابر مسئله مهدویت است. این مسئله هیچ اختصامی به شیعه امامیه ندارد، بلکه یک اعتقاد همگانی و عمومی است که شامل ادیان دیگر هم میشود. اما در کیفیت ظهور و تولد مصداق، اهل سنت به چند گروه تقسیم می شوند:
عدّه ای از اهل سنت، مدعی هستند که مهدی، همان عیسی بن مریم است و در این مورد، به خبر واحد که از انس بن مالک نقل شده است، استناد می کنند.(10)
تعداد اندکی نیز مدعی هستند که مهدی، از اولاد عباس بن عبدالمطلب است. آنان به خبر واحدی استناد می کنند که در کنزالعمال ذکر شده است.(11)
عدّه ای نیز معتقدند، مهدی از اولاد امام حسن مجتبی ـ علیه السّلام ـ است، نه امام حسین ـ علیه السّلام ـ گروهی می گویند، پدر امام مهدی، هم نام پدر پیامبر اسلام است و چون نام پدر حضرت محمد ـ صلّی الله علیه و آله ـ عبدالله بود پس مهدی بن حسن عسکری ـ علیه السّلام ـ نمی تواند مهدی موعود باشد مستند این احتمال هم خبری است که در کنزالعمال ذکر شده است.(12)
جمعی از آنان، همانند امامیه، معتقدند که امام مهدی (عج) از اولاد پیامبر ـ صلّی الله علیه و آله ـ و فاطمه (س) است و حضرت عیسی ـ علیه السّلام ـ نیز به هنگام ظهور امام مهدی (عج) به یاری او خواهد شتافت و در نماز به آن حضرت اقتدا خواهد کرد، چنان که در روایت های متعدد از ام سلمه نقل شده است که رسول خدا فرمود:المهدی من ولد فاطمه: مهدی از عترت من و از فرزندان فاطمه است.(13)
شواهد تاریخی و گزارش های بسیاری وجود دارد که ولادت آن حضرت و ایام کودکی او را نقل کرده اند. مؤلف کتاب امامت و مهدویت بیش از هفتاد و هفت نفر از علمای اهل سنت را نام می برد که هر یک به نحوی، ولادت آن حضرت را بیان کرده اند.(14)
بنابراین، اگر برخی از اهل سنت می گویند: حضرت مهدی (عج) به دنیا نیامده است، ادعایی بی اساس است که حتی با گفته ها و نوشته های بزرگان خودشان نیز سازگار نیست.
آنچه حاصل شد اینکه موعود گرایی مورد اتفاق تمام ادیان و مذاهب است و حضرت مهدی موعود از فرزندان حضرت فاطمه یکی از معتقدات شیعه و اکثریت اهل سنت می باشد.
نرم افزار پاسخ
پاورقی:
1. مکارم شیرازی، ناصر، انقلاب جهانی مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ، انتشارات هدف، چاپ ششم، ص52.
2. صف:6.
3. بشارات عهدین، به نقل از حکیمی، محمد رضا، بعثت، غدیر، عاشورا، مهدی ـ دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چ پنجم، 1367، ص145.
4. انبیاء:105.
5. کتاب مزامیر، مزمور، 37، بندهای 9، 12، 17 و 18 به نقل از الهامی، داود، آخرین امید، نشر مکتب اسلام، ص192.
6. دایرة المعارف فارسی، ج 1، 1373، به نقل از حکیمی، محمد رضا، خورشید مغرب، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامی. چاپ اول، 1360، ص69.
7. انقلاب جهانی مهدی ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ ، ص 55.
8. همان ، ص 57.
9. شخصی به نام ابومحمد از کنیا سؤالی دربارة ظهور مهدی منتظر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ از رابطة العالم الاسلامی که زیر نظر وهابیان عربستان اداره میشود پرسید. آنها ضمن پذیرفتن احادیث حضرت مهدی توسط پنج تن از علمای معروف حجاز، رسالهای تهیّه و برای او فرستادهاند پس از ذکر نام حضرت مهدی و محل ظهور او یعنی مکه را نوشتهاند و توضیحات مفصل دادهاند اقتباس از: الهامی، داود، آخرین امّید، انتشارات مجلة مکتب اسلام، چ اول،72، ص227.
10. سنن ابن ماجه، کتاب الفتن، ح 4029 اقتباس از: رضوی، رسول، امام مهدی، ناشر، انتشارات مرکز مدیریت حوزة علمیه، چاپ اول،84، ص28.
11. کنزالعمال، ج14، ص264، ح38663.
12. کنزالعمال، ج14، ص268، 268.
13. السنن الوارده، ج 5، ص 1057، همان ص29.
14. صافی گلپایگانی، لطف الله، امامت و مهدویت، انتشارات حضرت معصومه، چاپ سوم، ج 2، ص56و241.
