جابر بن حیّان مؤسّس علم شیمى
کتابهاى جابر بن حیَّان کتب ریاضى و شیمى بوده است که أصل و ریشهاش بر علوم ریاضى و شیمى در أعصار گذشته سبقت داشته است. گفته شده است: وى علمش را از خالد بن یزید و سپس از امام صادق علیه السلام گرفته است.
جابربن حیّان پیوسته و به طور مستمر به امام صادق علیه السلام با گفتارش: سَیِّدِى (سرور و سالارم) اشاره مىنموده است و به حقّ او قسم یاد مىکرده است، و او را براى خویشتن مصدر الهام به حساب مىآورده است.
او در مقدمه کتابش: «الاحْجَار» گفته است: وَ حَقِّ سَیِّدِى لَوْلَا أنَّ هَذِهِ الْکُتُبَ بِاسْمِ سَیِّدى- صلوات الله علیه- لَمَا وَصَلْتُ إلَى حَرْفٍ مِنْ ذَلِکَ إلَى الأبَدِ:
«و سوگند به حقِّ سیّد و سرورم! اگر این کتابها به اسم سیّد من- که صلوات خدا بر او باد- نبود من تا أبد الآباد به معنى یک حرف از آن هم نمىتوانستم پى ببرم!» مستشرق «کراوسkraus انتشار دهنده کتب او در عصر حاضر براى وى چهل کتاب تألیف شده ذکر کرده است. و ابن ندیم که در قرن چهارم از هجرت مىزیسته است براى وى بیست کتاب دیگر افزوده است.
ابن ندیم از قول او نقل کرده که او گفته است: من سیصد کتاب در فلسفه، و یک هزار و سیصد کتاب در مجموع صنایع و آلات و ادوات جنگى نوشتم، و پس از آن پانصد کتاب در علم طبّ تألیف کردم، و سپس در علم منطق بنابر نظریّه و رأى أرسطاطالیس تألیف نمودم، و پس از آن نیز در علم زیج کتاب نوشتم که قریب سیصد ورقه بود، پس از آن کتابى در زهد و موعظه نگاشتم. و سپس کتابهاى بسیار و زیبائى در عزائم (دعاها و رقیههائى که مىنویسند و با خود همراه مىدارند) تألیف نمودم، و در خواصّ اشیائى که عامّه مردم آن را به کار مىبندند کتابهاى زیادى به رشته تحریر کشیدم، و پس از اینها نزدیک پانصد کتاب در رد و نقض فلاسفه تألیف کردم، و پس از آن کتابى در صنعت نوشتم که به «کتب الْملک» معروف است، و کتابى دگر که به «الرِّیاض» معروف مىباشد. «1»
______________________________
(1) «. الامام جعفر الصّادق» عبد الحلیم الجندى المصرى مستشار جمهوریّة مصر العربیّة در مجلس أعلى للشّئون الإسلامیّة. ص 223 و ص 224.
امام شناسى، ج18، ص: 119
