براى بازداشتن مردم از منکرات و یا تشویق به خوبیها مىتوانیم از طریق بیان مکافات عمل وارد شویم؛ یعنى به مردم بگوییم که کار خیر یا شر شما در همین دنیا بىپاسخ نمىماند. به سراغ نمونههایى از آیات و روایات مىرویم:
1- مرد صالحى مقدار ارثى زیر دیوارى براى فرزندان کوچک خود ذخیره کرده بود. دیوار در آستانه خرابى بود. حضرت خضر (ع) و موسى (ع) گرسنه وارد روستاى این مرد صالح شدند و از مردم تقاضاى غذا کردند، اما مردم به آن دو پیامبر غذایى ندادند. در این میان، نگاه خضر به دیوار در حال سقوط افتاد. به موسى گفت: باید دیوار را بازسازى کنیم.
موسى گفت: کارگرىِ مجانى براى مردمى که حاضر نشدند قطعه نانى به ما بدهند، چه معنا دارد؟!
ولى خضر دست به کار شد و دیوار را ساخت. به موسى فرمود: زیر این دیوار گنجى است که پدر نیکوکارى براى فرزندانش ذخیره کرده و اگر ما دیوار را نمىساختیم، خراب مىشد و افراد نااهل گنج را پیدا مىکردند و مىبردند و یتیمان آن مرد نیکوکار فقیر مىماندند. «1»
آرى! خداوند به خاطر نیکوکارى پدر، دو پیامبر را به کارگرى مجانى وادار کرد.
این داستان را که در سوره کهف مىخوانیم ما را تشویق مىکند به اینکه هر کار خیر و معروفى حتى در این دنیا بىپاسخ نمىماند. خیر آن کار یا به خود ما مىرسد و یا به فرزندان ما.
امام صادق (ع) تحت این آیه مىفرمایند:
خداوند متعادل به موسى وحى کرد: من به خاطر تلاش پدران به فرزندان لطف مىکنم. اگر پدران نیکوکار باشند، به فرزندانشان خیر و برکت مىرسد؛ اما اگر شرور باشند، به فرزندانشان شر مىرسد. سپس فرمود: زنا نکنید تا به زنان شما زنانشود. «2»
آرى: توجه به مکافات عمل، اهرم خوبى براى انجام معروفهاو ترک منکرات است. نمونه دیگر در جاى دیگر قرآن مىخوانیم: کسانى که فرزندان ناتوانى از خود به یادگار مىگذارند و از آینده آنان مىترسند، باید از ستم درباره یتیمان مردم بترسند. «3» آرى:
با یتیمان مردم چنان رفتار کنید که دوست دارید با یتیمان شما رفتار شود. هر کس آتشى روشن کند، دودش به چشم خودش مىرود. ظلم امروز ما به یتیمان جامعه، کم کم به صورت یک سنت بد در مىآید که فردا دامن یتیمان خود ما را نیز مىگیرد. به گفته مثنوى:
|
این جهان کوه است و فعل ما ندا
|
|
سوى ما آید صداها را ندا
|
|
از مکافات عمل غافل مشو
|
|
گندم از گندم بروید جو ز جو
|
| |
|
|
در حدیث مىخوانیم: هر کس، دیگرى را به عیبى سرزنش کند، نمىمیرد مگر آنکه به همان عیب گرفتار شود. «4»
امر به معروف و نهى از منکر، ص: 58
______________________________
(3)- وَ امّا الْجِدارُ فَکانَ لِغُلامَیْنِ یَتیمَیْنِ فِى الْمَدینَةِ وَ کانَ تَحْتَهُ کَنْزٌ لَهُما وَ کانَ ابُوهما صالِحَاً فَارادَ رَبّکَ انْ یَبْلُغا اشدَّ هما و لیستخرجا کَنْزَهُما رَحْمَةً مِنْ رَبِّک (کهف آیه 82)
(2)- بحار، جلد 13، صفحه 296
(3)- وَ لْیَخْشَ الَّذینَ لَوْ تَرَکُوا مِن خَلْفِهِم ذُرّیَّةً ضِعافَاً خافُوا عَلَیْهِم ... نساء/ 9
(4)- بحار، جلد 70، ص 384
