الف) تلقیح نطفۀ متوفّى به زوجهاش
سؤال 205- نطفۀ مرد از نظر علمى تا 72 ساعت پس از مرگ داراى حیات کامل است. اگر زوجه درخواست تلقیح مصنوعى از شوهر متوفّاى خود داشته باشد، آیا اطبّا مجاز به این کار هستند؟ لازم به ذکر است که این عمل بعضاً در کشورهاى خارجى اعمال مىگردد، و عمدتاً در مواردى است که زوجه از زوج فرزندى نداشته، و زوج در همان اوایل ازدواج به هر دلیلى از دنیا رفته است.
جواب: اشکال دارد.
سؤال 206- اسپرم زوج با رضایت او و به طریق اصول پزشکى گرفته شده تا به زوجۀ او تلقیح شود، امّا قبل از این کار از دنیا رفته است. و پس از فوت شوهر تلقیح صورت گرفته، و فرزند به دنیا آمده است. آیا فرزند مذکور فرزند مشروع همان زوج است و از او ارث مىبرد؟
جواب: این کار مجاز نبوده است؛ ولى چنانچه نمىدانستند فرزند مزبور حلالزاده است و احکام محرمیّت را دارد و از مادرش ارث مىبرد، ولى از پدر ارث نمىبرد.
ب) پیوند تخمدان زن اجنبیّه به زوجه
سؤال 207- در مورد پیوند تخمدان زن اجنبى (مانند پیوند کلیه) براى باردار شدن زوجه، لطفاً به سؤالات زیر پاسخ دهید:
الف) آیا این کار جایز است و دیه دارد؟
ب) آیا تخمدان را مىتوان فروخت؟
ج) حکم اولاد زوجه چگونه است؟
د) آیا زن اجنبى حقّى مانند مادر بودن پیدا مىکند؟
جواب: چنانچه ضرورتى براى این کار نباشد از آن صرف نظر شود. و اگر ضرورتى وجود دارد، بعد از پیوند این عضو جزء بدن آن زن مىشود، و فرزند مال خود اوست. و در فرض فوق دیه ندارد، و خریدوفروش آن جایز است؛ هرچند بهتر است که پول را در مقابل اجازۀ برداشتن عضو مزبور بگیرد، نه در مقابل خود آن.
ج) استفاده از نطفههاى موجود در بانک نطفه
سؤال 208- بعضى از مؤمنین و مؤمنات، که از حیث نطفه نقایصى دارند، براى اولاددار شدن به مراکز نابارورى مراجعه مىکنند. آیا مىتوان از نطفههایى که در بانک نطفه نگهدارى مىشود، در لقاح مصنوعى با منى خود آنها ممزوج، و شرایط لقاح را فراهم، و با دستگاه در رحم همسرانشان قرار داد؟ در صورتى که به طور کلّى در منى آنها اسپرم و تخمک وجود نداشته باشد، آیا مىتوانند از اسپرمها و تخمکهاى مجهول الهویۀ موجود در بانک نطفه استفاده نمایند؟ و چنانچه در دو فرض فوق فرزندى به وجود آید، متعلّق به چه کسى خواهد بود؟
جواب: استفاده از نطفۀ بیگانه براى صاحب فرزند شدن جایز نیست، و تولّد فرزند باید مستند به ازدواج صحیح شرعى باشد. ولى اگر چنین عملى انجام شود، فرزند متعلّق به صاحبان نطفه است، و نسبت به مادرى که در رحم او کشت شده نیز محرم مىباشد، بىآنکه از او ارث ببرد.
د) تلقیح نطفۀ اجنبى به اجنبیّه
سؤال 209- مردى عقیم، ولى زن او سالم و قدرت بارورى دارد. اگر اسپرم مرد دیگرى در آزمایشگاه با تخمک زن مذکور ترکیب، سپس نطفۀ ترکیب یافته در رحم زن نهاده شود، لطفاً بفرمایید:
اوّلًا: آیا این کار جایز است؟
جواب: جایز نیست.
ثانیاً: آیا این امر زنا محسوب مىشود؟
جواب: زنا نیست؛ ولى از جهاتى شبیه زناست.
ثالثاً: آیا مشخّص بودن یا ناشناس بودن دهندۀ اسپرم در حکم مسأله تأثیرى دارد؟
جواب: هیچ تأثیرى ندارد.
رابعاً: رابطۀ شرعى کودک با شوهر زن از لحاظ ارث، محرمیّت و نکاح چگونه خواهد بود؟
جواب: رابطهاى با او ندارد؛ جز اینکه فرزند طبیعى همسر اوست، و با او محرم میباشد.
خامساً: رابطۀ شرعى کودک با مرد صاحب اسپرم از نظر ارث، محرمیّت و نکاح چگونه مىباشد؟
جواب: به منزلۀ فرزند نامشروع اوست که محرم است؛ ولى از یکدیگر ارث نمىبرند.
سؤال 210- هشت سال است ازدواج کرده، ولى بچّه دار نمىشوم. مشکل از ناحیۀ شوهرم است، و هیچ امیدى به بچّه دار شدن من نیست، آیا مىتوان از نطفۀ مرد دیگرى استفاده کرد؟ به گونهاى که دو طرف همدیگر را نبینند، و اسپرم مرد را در مطب دکتر به زن تزریق کنند. در ضمن شنیدهام که گفتهاند این عمل چون براى جلوگیرى از طلاق است، و دو طرف همدیگر را نمىبینند، اشکالى ندارد، و مانند خونى است که از شخصى گرفته، و به شخص دیگرى تزریق مىکنند، و لهذا از نظر شرعى حلال است. آیا چنین چیزى صحّت دارد؟
جواب: این کار گناه دارد و جایز نیست؛ مگر اینکه شما از شوهرتان طلاق بگیرید؛ و بعد از گذشتن عدّه به عقد موقّت مثلًا یک روزه مردى درآیید، هرچند او را هرگز ندیده و نبینید، و نطفۀ آن مرد را در مطب دکتر گرفته و به شما تزریق کنند، و بعد از تولّد فرزند مجدّداً به عقد شوهرتان درآیید. در غیر این صورت جایز نیست.
سؤال 211- آیا مىتوان اسپرم مرد و زن اجنبى را در لولۀ آزمایش قرار داد؟ اگر فرزندى متولّد شود متعلّق به کیست؟ آیا حکم ولد الزنا را دارد؟
جواب: این کار جایز نیست و اگر فرزندى متولّد شود در بسیارى از احکام تابع صاحبان نطفه است؛ ولى از آنها ارث نمىبرد.
یک راه حلّ مناسب!
سؤال 212- زنى 26 ساله هستم. قبل از ازدواج دردهاى شدید ماهیانه داشتم.
دکترها گفتند: مشکلات شما با ازدواج و زایمان حل مىشود. بدین جهت 6 سال پیش ازدواج کردم، و چون درد زیادى متحمّل مىشدم، تصمیم گرفتم که زود بچّهدار شوم، ولى متأسّفانه 9 ماه پس از ازدواج متوجّه شدم شوهرم به طور کامل عقیم است، و اصلًا بچّه دار نمىشود. من که این مسأله برایم خیلى مهم بود، بیش از پیش روحیۀ خود را از دست دادم. اکنون پزشکان مىگویند تنها راه این است که: «اسپرم مرد بیگانهاى با سرنگ به شما تزریق شود». من اوّل به این کار راضى نبودم، چون مقلّد شما هستم، و طبق فتواى شما این کار حرام است. ولى اکنون جانم به لب رسیده است. لطفاً بگویید: چه کنم که هم بچّه دار شوم، و هم مرتکب گناهى نگردم؟
جواب: تنها راه مشروع آن است که شما از شوهرتان (هرچند به صورت مخفیانه و بدون اطّلاع اطرافیان) طلاق بگیرید، و پس از گذشتن عدّه به عقد موقّت صاحب نطفه درآیید (هرچند همدیگر را هرگز نبینید)، سپس نطفه به شما تزریق شود، و پس از پایان عقد موقّت و زایمان دوباره مىتوانید به عقد شوهر اوّل درآیید. در این صورت شما مادر آن بچّه، و صاحب نطفه پدرش محسوب مىشود. و به شوهر شما هم محرم است. ولى به اقوام شوهرتان محرم نیست. امّا به اقوام شما محرم است.
احکام پزشکى (مکارم)، ص:84 - 85
