آیا در کتابهاى اهل سنت مانند صحاح سته (کتابهاى ششگانه اهل سنّت)، روایاتى وجود دارد که نشان دهد پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله دقیقاً مانند ما پیروان اهلبیت: وضو مىگرفته، و نماز مىخوانده است؟ تفاوت در نمازهاى اهل تشیع و تسنن از چه زمانى و به چه دلیلى پا گرفت؟
شکى نیست که مسلمانان در صدر اسلام همانند پیامبر وضو مىگرفتند و نماز مىخواندند و اختلافى بین آنان نبود. از برخى روایات استفاده مىشود که اختلاف در وضو از زمان عثمان (خلیفه سوم) و به وسیله او به وجود آمد؛ چنان که نقل شده است عثمان عدهاى از اصحاب را جمع کرد و همانند اهل سنت وضو گرفت یعنى به جاى مسح، پاهایش را شست و گفت: دیدم که پیامبر صلى الله علیه و آله همین گونه وضو گرفت و عدهاى از اصحاب مانند: طلحة بن عبداللَّه، عبداللَّه بن مسعود، محمدبنابىبکر و ...
نیز به او اعتراض کردند و به او نسبت بدعت دادند، اما نتیجهاى نبخشید، چنان که بدعتهاى دیگرى نیز به وجود آوردند. «1»
روایات در اینباره از پیامبر صلى الله علیه و آله به صورت مختلف نقل شده است؛ روایات اهل سنت حاکى از این است که پیامبر مثل آنان وضو مىگرفته و نماز مىخوانده است؛ چنانکه نقل مىکردهاند که پیامبر صلى الله علیه و آله هنگام نماز دست راست را روى دست چپ قرار مىداده است (مانند اهل سنت) و بعد از سوره حمد، آمین مىگفته است و ... «2»، ولى روایات شیعه حاکى از آن است که پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله مثل شیعه وضو مىگرفته و نماز مىخوانده است؛ چنانکه قرآن کریم درباره وضو مىفرماید: «یأَیُّهَا الَّذِینَ ءَامَنُواْ إِذَا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلَوةِ فَاغْسِلُواْ وُجُوهَکُمْ وَأَیْدِیَکُمْ إِلَى الْمَرَافِقِ وَامْسَحُواْ بِرُءُوسِکُمْ وَأَرْجُلَکُمْ إِلَى الْکَعْبَیْنِ» « مائده، آیه 6»؛ اى کسانى که ایمان آوردهاید! چون به [عزم] نماز برخیزید، صورت و دستهایتان را تا آرنج بشویید و سر و پاهایتان را تا مفصل [یا برآمدگى پشت پا] مسح کنید.
آیه یاد شده بر واجب بودن کارهایى در وضو دلالت دارد:
1. شستن صورت: محدوده و مقدار شستن صورت در آیه توضیح داده نشده، ولى طبق روایات معتبر، حد آن از طرف طول، از رستنگاه مو تا چانه و از طرف عرض، آنچه در میان انگشت وسط و ابهام (انگشت شصت) قرار مىگیرد، مىباشد. «3»
2. شستن دو دست: طبق آیه «الى المرافق» دستها باید تا آرنج شسته شود، لیکن آیه نسبت به شستن از پایین به بالا یا از بالا به پایین ساکت است، ولى شستن طبیعى از بالا به پایین است و روایات وارده از اهلبیت نیز شستن آرنج به طرف سرانگشتان را بیان مىکند. «4»
3. مسح سر: «و امسحوا بروؤسکم». طبق صریح برخى روایات و تصریح بعضى از اهل لغت حرف «ب» به معناى تبعیض مىباشد؛ یعنى قسمتى از سر را مسح کنید که در روایات محلّ آن به یک چهارم جلوى سر معین شده است. «5»
4. مسح دو پا: «و امسحوا بروؤسکم و أرجلکم إلى الکعبین» قرار گرفتن «ارجلکم» در کنار «روؤسکم» گواه بر این است که پاها نیز باید مسح شود. «6»
«کعب» هم به معناى برآمدگى پشت پا و هم به معناى غوزک مفصل مىباشد، یعنى نقطهاى که استخوان ساق پا با استخوان کف پا مربوط مىشود بیان شده است. «7» و در آیه شریف به معناى نخست است و گواه آن، کلمه «الکعبین» در آیه است که تثنیه است نه جمع.
بنابراین، پر واضح است که وضو و نماز خواندن رسولاکرم صلى الله علیه و آله نیز مثل همین وضویى بوده که شیعه مىگیرد، زیرا بعد از رسولاکرم صلى الله علیه و آله امامان معصوم: و فرزندان به حق رسولاکرم صلى الله علیه و آله مىتوانند بیانگر سیره راستین جدّشان باشند و آنچه از امامان به ما رسیده، نیز بیانگر همین وضو و نمازى است که علماى شیعه به آن اعتقاد دارند. [علماى شیعه نیز احکام و فروعات دین را از روایات امامان علیه السلام گرفتهاند]؛ مثلًا در روایتى از زراره و بُکیر نقل شده که از امامباقر علیه السلام درباره وضوى رسولاکرم صلى الله علیه و آله پرسیدند. حضرت فرمان داد ظرف آبى آوردند دست راست خود را در آب فرو برد، مشتى از آن آب را برگرفته و به صورت خود ریخت و صورت خود را با آن شست؛ سپس دست چپ خود را در آب فرو برد و مشتى از آن گرفت و به ساعد خود [یعنى از مرفق به پایین] ریخت و دست راست خود را با آن شست، ولى همواره دست را از بالا به پایین کشید و هیچگاه از پایین به طرف مرفق نکشید، نه در دست راست و نه در دست چپ؛ سپس با کف دست راست خودجلوى سر و روى پا را مسح کرد و آنگاه با دست چپ همان کرد که دست راست کرد، .... «8»
اهل تسنن، نیز این گونه وضو گرفتن را خلاف آیه و باطل ندانستهاند؛ چنانکه فخر رازى، از دانشمندان اهل تسنن، در ذیل آیه شش مائده و در مسئله 33 مىنویسد: فقها، عموماً شستن از آرنج به طرف سرانگشتان را مخلّ به صحت وضو نمىدانند، ولى آن را مخالف سنت برمىشمارند.
__________________________________________________
(1). ر. ک: على شهرستانى، وضوء النبى، ص 58- 88؛ جعفر سبحانى، اضواء على عقائد الشیعة الامامیة، ص 491 و 492
(2). ر. ک: اسد حیدر، الامام الصادق و المذاهب الاربعة، ج 3، ص 181- 364؛ جعفر سبحانى، الاعتصامبالکتاب و السنة؛ ابن حزم، المحلّى بالاثار، ج 3، دارالفکر
(3). شیخ حرّ عاملى، وسائلالشیعة، ج 1، ص 403، باب 17 من ابواب الوضوء
(4). همان، ص 405، باب 19 من ابواب الوضوء
(5). همان، تفسیرنمونه، ج 4، ص 286؛ همان، وسائل الشیعة، ص 410، باب 22
(6). همان، تفسیر نمونه
(7). سیدعلىاکبر قرشى، قاموس قرآن، ج 6، ص 117 و 118
(8). کلینى، فروع کافى، ج 3، ص 25- 26، ح 4؛ براى مطالعه بیشتر ر. ک: همان، وسائل الشیعة، باب 15 از ابواب کیفیت وضوء
پرسمان قرآنى نماز، ص:139 - 142
