مطالبى دربارهى شعر و شاعران به مناسبت آیات آخر این سوره بیان مىکنیم:
* از تفسیر بیضاوى نقل شده: چون اشعار جاهلیّت بیشتر پیرامون خیالات، توصیف زنان زیبا، معاشقه و افتخارات بیهوده یا بدگویى و تعرّض به ناموس دیگران بوده این آیات نازل شده است. «والشعراء یَتبعهم الغاوُون»
* تفاوت میان حکیم وشاعر آن است که حکیم ابتدا معانى را در نظر مىگیرد وبعد الفاظ را به کار مىبرد، ولى شاعر ابتدا قالب والفاظ را در نظر مىگیرد، سپس معانى را بیان مىکند. «2»
* در روایات، شعر خوبى که از حقّ طرفدارى کند، از جهاد با سر نیزه برتر شمرده شده و مورد
______________________________
(3). ذیل آیات 224- 227 سوره شعراء (4). لغتنامه دهخدا
ستایش قرار گرفته است. «1»
* رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمود: بعضى از بیانها همچون سحر و بعضى از شعرها حکمت است. «2»
* پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به شاعر متعهّدى به نام «حَسّان» فرمود: روحالقدس با توست. «3»
* پیامبر صلى الله علیه و آله در یکى از سفرها، «حَسّان» را فراخواند که شعر بخواند. او مىخواند و حضرت گوش مىدادند. حضرت دستور دادند در مسجد جایگاه خاصّى براى «حَسّان» باشد. «4»
* امام صادق علیه السلام به یاران خود مىفرمود: کودکان خود را با شعر «عَبدى» آشنا کنید که او شاعرى خوب و مکتبى است. «5»
* امام صادق علیه السلام فرمود: هرکس براى حقّانیّت ما یک بیت شعر بسراید، خداوند در بهشت خانهاى به او عطا مىکند. «6»
* امام صادق علیه السلام فرمود: خواندن شعر براى روزه دار و کسى که در حال احرام یا در منطقه حَرَم است، مکروه مىباشد و نیز خواندن شعر در روز یا شب جمعه کراهت دارد. «7»
* در روایات مىخوانیم: راستترین شعر در زمان جاهلیّت این بوده است:
|
الا کلّ شىء ما خلا اللّه باطل
|
|
و کلّ نعیم لا محالة زائل «8»
|
| |
|
|
یعنى بدانید که هر چیز، جز خداوند باطل است و هر نعمتى دیر یا زود از بین خواهد رفت.
* در روایت آمده است: همین که آیهى «والشعراء یَتبعهم ...» نازل شد گروهى از شاعران مسلمان نگران خود شده، نزد پیامبر اکرم آمدند. حضرت فرمود: «انّ المؤمن مجاهد بسیفه و لسانه» یعنى مؤمن با شمشیر و زبان خود جهاد مىکند. «9»
از آنجا که کفّار قرآن را ساختهى وهم و خیال، و پیامبر را شاعر مىدانستند، این آیات آنان را محکوم مىکند که طرفداران شعرا، گمراهانند ولى طرفداران پیامبر اسلام گمراه نیستند.
شعرا بىهدف وسرگشتهاند وبه گفتهى خود عمل نمىکنند، ولى پیامبر این گونه نیست، هماهنگى میان گفتار و رفتار پیامبر اسلام، نشانهى آن است که او شاعر نیست.
______________________________
(1). تفسیر کنزالدقائق (2). تفسیر المنیر (3). تفسیر کنزالدقائق (4). تفسیر روحالمعانى
(5). تفسیر کنزالدقائق (6). بحار، ج 79، ص 291 (7). وسائل، ج 7، ص 121
(8). تفسیر مواهبالعلّیه (9). تفسیر منهجالصادقین
از امام باقر وامام صادق علیهما السلام نقل شده که به مناسبت آیهى «والشعراء یَتبعهم الغاوون» فرمودند: کسانى که فقه را براى غیر دین آموخته باشند، یا عمیق نیاموخته باشند، هم گمراهند و هم دیگران را گمراه مىکنند و قصّهسرایان نیز مشمول این سرزنش هستند. «1»
از اینکه نام شعراى بىهدف در کنار دروغسازانى که شیاطین بر آنان نازل مىشوند، آمده است، شاید بتوان ارتباطى میان شیطان دروغساز و شاعر بىهدف هرزهگو کشف نمود.
چهار صد نکته از تفسیر نور، ص:223 - 225
______________________________
(1). تفسیر نورالثقلین
