بارها در انتخابات، افرادى با رأى اکثریّت انتخاب شدهاند ولى دیر یا زود اشتباه مردم در انتخاب روشن شده است. افرادى چنان با ریا و تظاهر و سیاست گام بر مىداشتند که احتمال خلاف در آنان نمىدادیم و علاوه بر رأى دادن حاضر بودیم جان خود را نیز فدا کنیم، ولى در حوادث مختلف که زمینهساز روشن شدن حقایق و اسرار است، چهره واقعى آنان نمایان شد ودر مقابل مال و مقام روحیاتشان تغییر پیدا کرد.
راستى که انسان محدود با نداشتن علم غیب و اطلاع از آینده و باطن افراد چگونه مىتواند نظر صد در صد صحیحى درباره شخصى داشته باشد؟!
مگر انگیزهها و حالات و عملکرد انسانها با توجّه به شرایط و موقعیّتهاى مختلف تغییر نمىکند؟ چه بسا افرادى که امروز مؤمن و متعهد هستند امّا فردا دست از ایمان و تعهد بر مىدارند.
افراد بسیار زیادى را سراغ داریم که مایه امید بودند، عامل یأس و ناامیدى شدند و کسانى که احتمال خیرى درباره آنان نبود، دگرگون شده و مایه صدها خیر و برکت گشتند. مگر ساحران مزدور فرعون براى آبروریزى موسى علیه السلام پا به صحنه نگذاشتند که ناگاه با بیدارى وجدان و فطرت خفته آنان، از بهترین طرفداران موسى شدند و مگر بلعم باعورا مردى دانشمندى نبود که به خاطر دنیاگرایى و گرایش به طاغوت، همه کمالات خود از دست داد.
البتّه غرض ما از بیان این نمونهها کوبیدن انتخابات و رأى مردم نیست، بلکه هدف ما این است که بگوییم انتخابات بهترین راه حل در مسائل اجتماعى است، اما یک راه الهى و علمى و صد در صد قطعى نمىتواند باشد.
براى اینکه مطالب فوق بهتر روشن شود حدیث جالبى را از امام سجاد علیه السلام بیان مىکنم، امام فرمودند: «اذا رأیتم الرجل قد حسن سَمتُه و هَدیُه و تَماوَتَ فى مَنطقه و تَخاضَع فى حرکاته فَرویداً لا یغرّنّکم» هرگاه دیدید که مردى خوش برخورد است و راه و روش وى خوب است و از خود زهد و عبادت نشان مىدهد و در حرکات خود خیلى شکسته نفسى مىکند، پس در قضاوت نسبت به او عجله نکنید و فریب ظاهر او را نخورید.
سپس امام چنین بیان مىفرماید:
«فما اکثر من یعجزه تناول الدّنیا و رکوبُ المحارم منها لِضَعف بنیته و مهانَته و جُبن قلبه فنَصبَ الدّین فخّاً لها فهو لا یزال یَخِتلُ الناسَ بظاهره فان تمکّن من حرام اقتَحَمه» چه بسیارند افرادى که از به دست آوردن دنیا عاجزند و به دنیا نرسیدن آنها به خاطر ناتوانى جسمى یا عدم لیاقت وکمبود شخصیّت یا ترس اوست (نه به خاطر ایمان وتقوى).
آرى چون ناتوان یا بىشخصیّت و یا ترسو است، دین را دام براى رسیدن به دنیا قرار داده و دائماً مردم را با ظاهر خود فریب مىدهد و اگر مىتوانست به حرام برسد، بى اختیار خود را در آن مىانداخت.
امام، چنین ادامه مىدهد:
«و اذا وَجدتموه یَعِفُّ عن المالِ الحَرام فَرویداً لا یَغرّنکم فانّ شَهوات الخَلق مختلفة فما اکثَر من یَنبو عن المال الحَرام و ان کَثُر و یَحملُ نفسه على شَوهاءَ قبیحة فیأتى منها مُحرِّماً» و اگر دیدید که از مال حرام دورى مىکند باز هم صبر کنید و زود درباره او قضاوت نکنید، زیرا شهوات مردم مختلف است. چه بسیارند افرادى که از مال حرام کناره مىگیرند گرچه زیاد باشد اما خود را بر اعمال ناپسند وادار و مرتکب دیگر حرامها مىشوند.
سپس امام ادامه دادند:
«فاذا وجدتموه یَعفُّ عن ذلک فرویداً لا یغرنّکم حتى تَنظروا ما عقده عقله فما اکثر من ترک ذلک اجمع ثم لا یَرجع لا بعقلٍ متین فیکون ما یُفسده بجهله اکثر ممّا یُصلحه بعقله» پس اگر دیدید او از تمام اعمال ناپسند دورى مىکند، باز شما را گول نزند تا ببینید میزان تعقّل او چه مقدار است؟ زیرا بسیارند افرادى که از تمام اعمال بد دورى مى کنند اما یک درایت و ریشه عقلائى ندارند و لذا چون شعور فکرى او کم است معمولًا بجاى اصلاح دست به افساد مى زند.
و آنگاه فرمودند:
«فاذا وجدتم عقله مَتینا فرویداً لایَغرنّکم حتى تَنظروا أ مع هواه یکون على عقله او یکون مع عقله على هواه و کیف محبّته للرئاسات الباطلة و زُهده فیها فانّ فى الناس مَن خسرالدنیا و الاخرة بترک الدنیا للدنیا ...» و اگر دیدید داراى عقل متین هم هست باز فریب نخورید و صبر کنید تا ببینید آیا با هواى نفس خود عقل را مىکوبد یا با کمک عقل بر علیه هواى نفس گام برمىدارد و نسبت به ریاستهاى باطل چقدر علاقمند است. زیرا در میان مردم کسانى هستند که در دنیا و آخرت زیان کارند. زیرا دنیا را رها مىکنند نه براى خدا بلکه براى رسیدن به دنیا، زیرا لذّت ریاست نزد او به مراتب از لذّت مال و دنیا بیشتر است.
و سرانجام امام فرمودند:
«لکن الرجل کل الرجل نعم الرجل الذى جعل هواه تبعاً لامر اللّه و قواه مبذولة فى رضى اللّه یرى الذل مع الحق اقرب الى عزّ الابد ...» انسان واقعى کسى است که خواستههایش را تابع و مطیع فرمان الهى و توانش را در مسیر رضایت خداوند قرار دهد و ذلّت با حق را از عزّت با باطل به رستگارى و سعادت نزدیکتر بداند.
در پایان امام ضمن تشویق به پیروى از چنین شخصى مىفرماید:
فذلکم الرجل فبه فتمسکوا و بسنّته فاقتدوا و الى ربّکم به فتوسّلوا فانه لاترد له دعوة و لا یخیب له طلبة» «1» به رفتار و منش این شخص چنگ بزنید و به روش او اقتدا کنید و براى رشد و پرورش خود و رسیدن به خداوند به او متوسل شوید چرا که دعا و درخواستش مستجاب شده و رد نمىشود.
نتیجه این حدیث طولانى این است که با این همه راههاى فریب و ریاکارى، چگونه مىتوان با یکسرى شناختهاى سطحى سرنوشت رهبرى امت را با انتخابات معین نمود.
آرى، انتخابات مىتواند راه حل باشد اما همه جا راه حق نیست.
امام صادق علیه السلام فرمود: «اذا کان لک صدیق فولىّ ولایة فاصبته على العشر مما کان لک علیه قبل ولایته فلیس بصدیق سوء» «1» هرگاه دوستى داشتى که به ریاستى رسید و یک دهم علاقه و وفادارى قبل از ریاستش را نسبت به تو داشت دوست بدى نیست.
پست و مقام و ریاست انسان را عوض مىکند، چه بسیار افراد فداکار و علاقمندى که پس از گرفتن مقام، روحیه و روش آنان عوض شده است. به همین جهت مىگوئیم تعیین رهبر باید از طرف خدا باشد، اوست که علم غیب دارد و آینده و تمام حالات افراد را مىداند و بهتر مىداند که مقام رسالت و پیامرسانى خود را نزد چه شخصى قرار دهد. «اللّه اعلم حیث یجعل رسالته» «2»
اصول عقاید، ص: 415
______________________________
(1). بحارالانوار، ج 74، ص 184 (2 ). بحارالانوار، ج 74، ص 157 (3). سوره انعام، آیه 124
