هرکارى را که عقل و دین بد مىدانند منکر است. منکرات را نمىتوان محدود کرد. در قرآن نمونههایى از منکرات بیان شده است؛ ولى شماره کردن و شناسایى همه منکرات، کار سادهاى نیست. گاهى انسان گرفتار منکرى مىشود، ولى خودش نمىداند که منکر انجام مىدهد. اسراف در: شستشو و وضو و غسل، مصرف بىرویه نان و میوه و لباس و کاغذ، پرخورى، پارک نابجاى اتومبیل، ریختن آشغال در خیابان، سد معبر، بوق زدن و گازدادن نابجا که سبب ترس و وحشت مردم شود، حتى لباس مهمانى را در خانه پوشیدن، سیگار و هر دود دیگرى که علاوه بر اسراف و ضرر به سلامتى و دستگاه تنفس، نوعى تجاوز به حریم هوایى همنشینان و آلودهکردن هواى مطلوب و تبدیل آن به هواى دودآلود از منکراتى است که بسیارى از مردم آن را منکر نمىدانند.
برنامهریزیهاى غلط از بزرگترین منکرات است. اگر دانشآموزان در هواى صبح که تازه نفس هستند و صبحانهخورده به مدرسه مىروند، برنامههاى ساده و سطحى داشته باشند، ولى نزدیک ظهر که هواى گرم و مغز خسته و شکم گرسنه است، برنامههاى سنگین ریاضى، زبان و درسهاى سخت داشته باشند، در امتحانات شکست مىخورند و این برنامهریزى باعث تحقیر شخصیت و اتلاف عمر آنان مىشود. آرى! اینگونه برنامهریزیها بزرگترین منکرات است.
رها کردن بیتالمال در دست افراد غیرامین، بازرسى نکردن، تأخیر استاد در کلاس، گفتن سخنان غیر مفید روى منبر، طول دادن نماز جماعت که سبب خلوت شدن مساجد مىشود، باز کردن پنجرههاى ساختمان به خانه همسایه، دیگران را با نام بد صدا زدن، سوءظن و ریختن برف در کوچه و خیابان، خالى کردن زیرکوچه و خیابان و جزء منزل آوردن، ریختن آب پنیر پاى درختان خیابان، مزاحمتهاى تلفنى و بیدارکردن دیگران از خواب، غیر از اذان صدا را بلند کردن، در گزارشها آمار دروغ دادن، تملق و چاپلوسى کردن، بدون کار اضافه دستمزد اضافى از دولت به دیگران دادن، خارج از نوبت چیزى گرفتن، بى وقت تلفن زدن، ترساندن همسر و فرزند، تبعیض میان فرزندان، بکار گیرى کارگر براى غیر کارى که با او قرارداد بستهایم، ندادن وام و بدهى به کسانى که حقشان است، گرفتن و دادن ربا، سوگند ناحق خوردن و صدها و صدها نمونه دیگر که شبانه روز خواسته و یا ناخواسته مرتکب آنها مىشویم؛ ولى متأسفانه آنها را منکر و گناه نمىدانیم و لذا در صدد عذرخواهى و تسویه و جبران هم برنمىآئیم.
همه منکرات در یک سطح نیستند. بعضى جنبه زیربنایى و کلیدى دارند؛ مثل منکرات عقیدتى که نسبت به منکرات اخلاقى، حقوقى، اجتماعى، سیاسى و اقتصادى جنبه زیربنایى دارد.
قرآن به کمفروشان مىگوید:" چرا کم فروشى مىکنید؟ مگر به قیامت عقیده ندارید؟" «1»
و یا براى امر به نماز مىفرماید:" نماز بهپا دار که قیامت در پیش است!" «2»
بیشترین کار انبیا مبارزه با انحرافات عقیدتى مردم بوده است. در بحث شیوهها و اهرمها در این باره سخن گفتهایم.
______________________________
(1)- الا یَظُنُّ اولئِکَ انَّهُمْ مَبْعُوثُونَ* لِیَوْمٍ عَظِیمٍ. (مطففین/ 4 و 5)
(2)- اقِمِ الْصَّلوةَ لِذِکْرِى* انَّ الْسّاعَةَ آتِیَة .... (طه/ 15 و 14)
امر به معروف و نهى از منکر، ص:279 - 280
