آیا حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ با اجازه علی بن ابیطالب ـ علیه السّلام ـ برای گرفتن فدک نزد ابوبکر رفته بود؟ و اگر اجازه نگرفته بود با عصمت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ سازگار است؟
پاسخ:
برای پاسخ به این سؤال ابتدا لازم است از باب مقدمه، چند مطلب تذکر داده شود.
1. اگر آیه شریفه 62 سوره مبارکه نور، حضور همة مردان با ایمان را در صحنه لازم دانسته، اطلاق و سیاق این آیه و تنقیح مناط آن، زن و مرد را یکجا شامل میشود، و این حکم را برای هر دو لازم میشمرد. پس حضور زن در مسائل اجتماعی و سیاسی همانند مرد است، و او نیز برای استحقاق حق خود و حتی حقوق پایمال شده به محکمههای حاکمان زور، باید مراجعه کند.(1)
2. و در منابع اهل سنت و شیعه در ذیل آیه شریفة تطهیر (سوره مبارکة احزاب، آیة 33) به عصمت حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ در ضمن برشمردن عصمت پنج تن آل عباء اشارات فراوانی شده است.(2)
رفتن برای احیاء حق را اسلام واجب میداند و این هم حق شخصی حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بوده است، شهید مطهری میفرماید: «اگر دنبال فدک نمیرفت تن به ظلم داده بود و انظلام بود. والاّ صد مثل فدک را آنها در راه خدا میدادند. حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ حق خودش را مطالبه میکند، پس ارزش فدک برای حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ از جنبه حقوقی بود، نه از جنبه اقتصادی و مادی. از جنبه اقتصادی و مادی ارزشش فقط این قدر بود که اگر فدک داشته باشم، به دیگران بتوانم برسم.(3)
دلائل فراوان دیگر، وجود دارند که چرا فدک گرفته شد؟ و چرا حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ را با آن همه سفارش از طرف پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و آیات در شأن او، مجبور به بیرون آمدن از خانه و اظهار استرداد حق نمودن، و چرا او را به مسجد کشاندند، و آزار و اذیتهای فراوان دیگر؟ ولی آیا حضرت علی ـ علیه السّلام ـ با این امر (یعنی گرفتن فدک راضی بود یا نه) باید پاسخ داد اولاً فدک حق شخصی حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بوده است و هر شخصی میتواند برای احقاق حق خود، اقدام نماید، و ثانیاً از سخنان حضرت علی ـ علیه السّلام ـ و دفاع آن حضرت ـ علیه السّلام ـ بر میآید که حضرت ضمن رضایت از اقدام حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ خود نیز با دفاع نمودن بر آن صحه گذارده است.
دلایل رضایت حضرت امیر المؤمنین از اقدام حضرت زهرا برای احقاق فدک:
1. حضرت میفرماید: پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ چون آیه «و آت ذا القربی حقّهُ» نازل شد، زهرا ـ سلام الله علیها ـ را طلبید و ملک فدک را به ایشان بخشید.(4)
2. امام حضرت علی ـ علیه السّلام ـ با «ام ایمن» به نفع زهرا ـ سلام الله علیها ـ شهادت دادند.
3. حضرت علی ـ علیه السّلام ـ در دفاع از حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بعد از سخنان حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ خطاب به ابوبکر میگوید: «اولاً فاطمه ـ سلام الله علیها ـ در زمان پدرش مالک و متصرف فدک بوده است ، ثانیاً بر فرض که بر ملک پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ باقی باشد، باز بر طبق قانون ارث به دخترش خواهد رسید. آیا بین ما و دیگر مسلمانان در قانون ارث فرق میگذاری؟ مگر پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ نفرموده است که آوردن شاهد بر عهده شاکی است و برمدّعیعلیه تنها قسم لازم است؟ آیا برخلاف دستور پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ از فاطمه ـ سلام الله علیها ـ (که از زمان پدر تاکنون متصرّف در فدک میباشد) شاهد طلب مینمایی؟ تازه مگر آیه تطهیردر شأن ما نازل نگشته است؟» ابابکر پاسخ داد: البته چنین است. امام ـ علیه السّلام ـ اضافه نمود: «آیا حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ که خدا شهادت به طهارت او داده است، برای مال بیارزش دنیا ادعای بیجا مینماید؟ تو شهادت یک فرد عادی بیاباننشین را میپذیری، آنگاه چگونه شهادت طاهره را (فاطمه ـ سلام الله علیها ـ که قرآن او را طاهره نامیده است) رد مینمایی؟» حضرت علی ـ علیه السّلام ـ بعد از گفتن این سخنان با ناراحتی به منزل رفتند. هیاهوی عجیبی بین مردم پیدا شد. میگفتند: «حق با علی ـ علیه السّلام ـ و فاطمه ـ سلام الله علیها ـ است، حضرت علی ـ علیه السّلام ـ راست و درست میگوید.»(5)
پس حضرت علی ـ علیه السّلام ـ نه تنها به گرفتن فدک به دست حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ راضی بوده و دفاع نیز نمود، بلکه بعدها نیز مظلومیت حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ را اعلام مینمود.
بنابراین ضمن روایات زیادی که عصمت آن بزرگوار را اثبات میکند، به تصریح مفسرین و روایات اهل سنت نیز فدک از حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بوده و غصب شده و آن بزرگوار هم با اذن حضرت علی ـ علیه السّلام ـ و با دفاع او و با حضور او از فدک دفاع نموده است.
نرم افزار پاسخ
پاورقی:
1. جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جلال و جمال، ص 194.
2. صحیح مسلم، کتاب فضائل الصحابه، ج 2، ص 368، باب فضائل اهل البیت النبی، چاپ عیسی الحلبی، ج 15، ص 194، چاپ مصر، بشرح النووی، صحیح ترمذی، ج 5، ص 30، ح 3258 و ج 5، ص 328، ح 3875، چاپ دار الفکر و ج 2، ص 209 و 208 و 309 و 319، چاپ بولایق. تلخیص مستدرک للذهبی مطبوع بذیل المستدرک عین الصفحات، المعجم الصغیر للطبرانی، ج 1، ص 65 و 135 و شواهد التنزیل، للحاکم الحسکانی الحنفی، ج 1، ص 11، 92، ح 637، 638، 639، 640، 641، 644، 648، 649 و... .
3. مطهری، مرتضی، سیری در سیره نبوی، تهران، صدرا، چ 6، 1368، ص 114.
4. جلال الدین، سیوطی، الدر المنثور، مصر، چ 1279، ج 4، ص 175. آلوسی، سید محمود، روح المعانی، بیروت، چ4، سال 1405، ج 15، ص 62. ابن کثیر، تفسیر، قاهره، بیرت، 1412، ج 3، ص 39.
5. علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، قم، 1404 ه ق، ج2، ص156.
