1- عبید بن زراره گوید: از امام صادق علیه السلام در باره گناهان کبیره پرسیدم حضرت صادق (ع) فرمود: گناهان کبیره در کتاب على علیه السلام هفت عدد شماره شده است که عبارتند از:
1- کفر به خدا 2- قتل نفس 3- عاق والدین 4- خوردن ربا پس از دانستن 5- به ستم مال یتیم را خوردن 6- فرار از جهاد 7- تعرب بعد از هجرت (شرح تعرب بعد از هجرت در حدیث شماره یک گذشت).
عبید گوید: به امام عرض کردم آیا اینها بزرگترین گناهان است؟ حضرت فرمود:
بله! گفتم: آیا یک درهم از مال یتیم خوردن ظلم بزرگتر است یا ترک نماز؟ حضرت فرمود:
ترک نماز ظلم بزرگتر است. گفتم: ترک نماز را در شماره گناهان کبیره ذکر نکردید. حضرت فرمود: اول گناهى که براى تو شمردم چه بود؟ عرض کردم: کفر به خدا، فرمود: ترککننده نماز نیز در صورتى که بدون علت باشد کافر مىباشد.
2- امام صادق علیه السلام فرمود: گناهان کبیره هفت عدد است:
1- کشتن مؤمن به عمد 2- متهم کردن زن پاکدامن 3- فرار از جهاد 4- تعرب بعد از هجرت 5- از روى ستم مال یتیم را خوردن 6- خوردن ربا پس از دانستن 7- و هر چیزى که موجب آتش الهى شود.
3- نعمان رازى گوید: شنیدم که امام صادق علیه السلام فرمود: هر که زنا کند از ایمان بیرون مىرود، و هر که شراب خورد از ایمان بیرون رود، و هر که یک روز از ماه رمضان را روزه بخورد از ایمان بیرون رود.
4- محمد بن عبده گوید: از امام صادق علیه السلام پرسیدم: کسى زنا نمىکند در حالى که مؤمن باشد؟ فرمود: نه! هر گاه روى شکم زن زنا کار باشد ایمان از او سلب شود و اگر برخیزد ایمان بسویش باز مىگردد، و اگر دو مرتبه باز گردد دوباره ایمان از او سلب مىشود. گفتم: اراده دارد که (بسوى گناه) برگردد؟ حضرت فرمود: چه بسیارند کسانى که قصد گناه مىکنند ولى مرتکب گناه نمىشوند و هرگز بسوى گناه باز نمىگردند.
5- اسحاق بن عمار گوید. از امام صادق علیه السلام در باره این آیه سؤال کردم:
«کسانى که اجتناب مىکنند از گناهان بزرگ و کارهاى زشت بجز از اندیشه گناه (و یا گناهان خرد). (شورى/ 37) فرمود: فواحش و کارهاى زشت عبارت از زنا و سرقت است و (لمم) عبارت از گناهانى است که مرد به آنها عمل کند سپس از خدا برایش طلب آمرزش نماید.
6- مسعده بن صدقه گوید: شنیدم امام صادق علیه السلام فرمود: گناهان کبیره عبارت است از:
1- ناامیدى از رحمت خدا (در دنیا) 2- یاس از لطف خدا (در آخرت) 3- ایمن بودن از مکر خدا 4- قتل نفسى که خدا محرمش داشته و حرامش کرده است 5- عقوق والدین 6- خوردن مال یتیم از روى ستم 7- خوردن ربا بعد از بینه و دانستن 8- تعرب بعد از هجرت 9- متهم کردن زن پاکدامن و عفیف 10- فرار از جهاد در میدان نبرد.
7- فضیل گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: شخص زناکار و یا هر گناهکارى مادامى که مشغول زنا (و گناه) است ایمان از او سلب و برطرف مىشود، اگر از زنا کناره گرفت ایمانش برمىگردد. گفتم: اگر قصد گناه کند چه؟ (یعنى گناه را ترک کرده و دوباره در قصد انجام گناه باشد) حضرت فرمود: آیا اگر کسى قصد دزدى کند (بدون این که دزدى کند) دستش بریده مىشود؟
8- ابو بصیر گوید: شنیدم که امام صادق علیه السلام فرمود: گناهان کبیره هفت عدد است:
1- به تعمد کسى را کشتن 2- شرک به خداوند عظیم 3- متهم کردن زن پاکدامن 4- خوردن ربا بعد از دانستن 5- فرار از جهاد 6- تعرب بعد از هجرت 7- عقوق پدر و مادر 8- به ستم مال یتیم را خوردن. فرمود: تعرب و شرک یکى است. (چون تعرب بعد از هجرت نیز مانند شرک به خدا بازگشتن از مدینه و محیط و جامعه و آداب خدائى به بادیههاى جاهلیت و نادانى و بىاطلاعى از احکام است).
9- محمد بن حکیم گوید: به امام موسى بن جعفر علیه السلام گفتم: آیا گناهان کبیره موجب خروج از ایمان مىشود؟ امام فرمود: بله غیر از کبائر هم موجب خروج از ایمان مىشود. رسول خدا فرمود: کسى زنا نمىکند در حالى که مؤمن باشد و دزدى نمىکند در حالى که مؤمن باشد.
10- ابو صامت گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: بزرگترین گناهان کبیره هفت تا است:
1- شریک قائل شدن بر خداوند عظیم 2- کشتن کسى را که خداوند حرام کرده است مگر بحق (مانند اجراى حدود و مانند آن) 3- خوردن مال یتیم 4- عاق شدن بر پدر و مادر 5- متهم کردن زنان پاکدامن 6- فرار از جهاد 7- انکار آنچه را خداوند (بواسطه وحى) نازل کرده است.
11- عبید بن زراره گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: گناهان کبیره را بر من بیان کنید. حضرت فرمود: گناهان بزرگ پنج عدد است که موجب دخول به آتش مىشوند:
1- خداوند مىگوید: «خداوند نمىآمرزد که بر او شریک ورزیده شود». (نساء/ 48) 2- خداوند مىگوید: «کسانى که اموال یتیمان را بستم مىخورند همانا مىخورانند شکمشان را از آتش و زود است بچشند آتش سوزان را». (نساء/ 10) 3- خداوند مىگوید: «اى کسانى که ایمان آوردید هنگامى که گروه کافران را (در میدان جنگ رو در رو) ملاقات کردید پشت به آنان نکنید (و فرار ننمائید)». (انفال/ 16) 4- خداوند مىگوید: «اى کسانى که ایمان آوردید بپرهیزید خدا را و فرو گذارید آنچه از ربا مىماند». (بقره/ 278) 5- و نسبت دادن زنان بىخبر و پاکدامن و مؤمن را به زنا. و کشتن مؤمن بخاطر دینش از روى عمد.
12- و باز فرمود: قتل نفس از گناهان بزرگ است، زیرا خداوند مىفرماید:
«و هر که از روى عمد مؤمنى را بکشد جزایش دوزخ جاودانى است، و خداوند بر او غضب کند و لعنت فرستد و مهیا سازد براى او عذاب بزرگى را». (نساء/ 93) 31- و باز آن حضرت فرمود: متهم کردن زنان پاکدامن از گناهان کبیره است، زیرا خداوند در باره آنان مىگوید: «در دنیا و آخرت لعنت شوند و برایشان عذابى است.
عظیم. (نور/ 24) 32- احمد بن عمر حلبى گوید: از امام صادق علیه السلام در باره این آیه سؤال کردم «اگر از گناهان کبیرهاى که نهى شدهاید اجتناب کنید سیئات و گناهان شما را مى- آمرزیم». (نساء/ 35) حضرت فرمود: هر که از آنچه خداوند بر آنها وعده آتش داده است اجتناب کند در حالى که مؤمن باشد آمرزیده مىشود گناهانش و به جایگاه با کرامت داخل مىگردد، و گناهان بزرگى که موجب آتش مىشود عبارت است از:
1- قتل نفس حرام 2- عقوق والدین 3- خوردن ربا 4- تعرب بعد از هجرت 5- متهم کردن زن پاکدامن 6- خوردن مال یتیم 7- فرار از جهاد.
13- در نامهاى که امام رضا علیه السلام به «مأمون مىنویسد، یاد آور مىشود که: ایمان عبارت از اداء کردن امانت و اجتناب کردن از جمیع گناهان بزرگ است. و ایمان، شناختن به قلب، اقرار کردن به زبان، و عمل کردن با اعضاء است. تا اینکه فرمود: و اجتناب کردن از گناهان کبیره است که عبارتند از:
1- قتل نفسى که خدا حرام کرده است 2- زنا 3- سرقت 4- شرابخوارى 5- گستاخى به پدر و مادر 6- فرار از صف دشمن در جهاد 7- از روى ستم مال یتیم را خوردن 8- خوردن مردار، خون، گوشت خوک، و آنچه بنام دیگرى غیر از خدا ذبح مىشود، البته اگر ضرورت نباشد 9- خوردن ربا بعد از دانستن و خوردن مالى که از باطل حاصل شده است 10- قمار 11- کمفروشى 12- متهم کردن زنان پاکدامن 13- زنا 14- لواط 15- ناامیدى از رحمت خدا در آخرت 16- ایمن بودن از مکر خدا 17- ناامیدى از رحمت خدا در دنیا 18- کمک به ستمکاران 19- اسراف 20- پاشیدن در خرج کردن 21- خیانت 22- سبک شمردن حج
14- محمد بن مسلم گوید: از امام صادق علیه السلام سؤال کردم: چرا ما به کفر دشمنان خودمان گواهى مىدهیم، و براى خودمان و یارانمان به بهشت گواهى نمى- دهیم (اگر بنا است دشمنانمان کافر باشند پس ما مؤمن بوده و اهل بهشت هستیم چرا به بهشتى بودنمان که نتیجه ایمانمان است گواهى نمىدهیم) حضرت صادق (ع) فرمود: این از ضعف شما است (که اعتماد به خودتان ندارید و یا نمىتوانید از گناهان کبیره اجتناب کنید!!) اگر شما مرتکب گناهان کبیره نمىشوید پس گواهى دهید که در بهشت خواهید بود. عرض کردم گناهان کبیره چه چیزهائى است؟ فرمود: بزرگترین گناهان کبیره عبارتند از: شرک به خدا، به ستم مال یتیم را خوردن، ربا بعد از آشکار شدن، کشتن مؤمن، عرض کردم: پس زنا و سرقت چیست؟ فرمود: از اینها نیستند.
15- امام جعفر بن محمد الصادق علیه السلام در ضمن (حدیث شرایع و برنامههاى دین) فرمود: و گناهان محرم کبیره عبارتند از: شرک به خدا، قتل نفس که خدا حرام کرده است، عقوق والدین، فرار از جهاد، به ستم مال یتیم را خوردن، پس از آشکارى ربا خوردن، زنان پاکدامن را متهم کردن، و بعد از اینها عبارتند از: زنا، لواط، سرقت، خوردن مردار، خوردن خون، خوردن گوشت خوک، خوردن آنچه به غیر نام خدا ذبح شده است در غیر ضرورت، به باطل خوردن، سبک گرفتن در ترازو و پیمانه، قمار، شهادت نادرست، یأس از رحمت خدا در آخرت، ایمن بودن از مکر خدا، نامیدى از رحمت خدا در دنیا، یارى نکردن مظلومان، میل کردن به ستمکاران، سوگند دروغ، ندادن حقوق دیگران در صورت امکان، کبرورزیدن، خود سرى کردن، دروغ گفتن، اسراف و تبذیر کردن، خیانت، سبک شمردن حج، جنگ و ستیزه کردن با دوستان خدا، انجام کارهاى لهو ناپسند که انسان را از یاد خدا باز دارد مانند غنا و نواختن تارها، و اصرار و ادامه دادن به گناهان کوچک.
16- امام صادق علیه السلام فرمود: نه عدد از عظیمترین گناهان کبیره هستند که عبارتند از: شرک به خدا، قتل نفس مؤمن، خوردن ربا، خوردن مال یتیم، بدنام کردن زنان پاکدامن، فرار از جهاد، عقوق والدین، شکستن غرق بیت الحرام، سحر، پس هر که خدا را بدور از این گناهان ملاقات کند با من در بهشت خواهد بود که دستگیرهایش از طلا است. «1»
______________________________
(1)- سه مطلب در روایات گناهان کبیره مورد سؤال قرار مىگیرد اول در عدد این گناهان و دوم در کیفیت و چگونگى گناهان کبیره و سوم در تعریف گناهان کبیره. در مورد اول باید گفت: عددى که در روایات این باب بعنوان گناهان کبیره ذکر شده هرگز در بیان انحصار آنها نبوده است چون در بعضى شماره 5 و در بعضى شماره 9 و در بعضى شماره 10 و ...
و اکثرا شماره 7 بکار رفته است که خود این اختلاف در اعداد نشان مىدهد که روایات ناظر به انحصار نمىباشند بلکه ناظر به مکانها و زمانها و جمعیتها و نژادها و افراد است، گاهى ناظر به گناهانى است که در ارتباط با مسائل اجتماعى است و گاهى ناظر به مسائل اخلاقى است و گاهى ناظر به مسائل عقیدتى است و ...
در مورد مطلب دوم باید گفت: این روایات در بیان این نیست که بگوید یک گناه بعنوان گناه کبیره ذاتا چقدر و به چه اندازه بزرگ است زیرا بسیارى از گناهان کبیره منهاى مجازات دنیائى آنها که بعنوان حدود و قصاص معین شده است داراى مجازاتهاى الهى و اخروى هستند که با معیارهاى مادى و دنیوى قابل سنجش و تعیین نمىباشند و لذا اندازه بزرگى آنها را تنها از طریق نسبت بیان داشتهاند که با دقت در این مسأله تا حدودى این مشکل حل مىشود به این بیان که هر گناهى چون نافرمانى خدا را در بر دارد پس بزرگ و عظیم است ولى برخى از گناهان نسبت به برخى دیگر مىتواند بزرگ باشد از باب مثال: قتل نفس نسبت به موسیقى حرام بزرگ است، و یا شرک به خدا نسبت به نظر زن نامحرم بزرگ است، و یا زنا نسبت به اسراف بزرگ است و همچنین، پس بزرگى و کوچکى هر گناهى در قیاس به گناه دیگر است.
در مورد مطلب سوم باید گفت: براى گناهان کبیره تعریفهاى مختلفى کردهاند که اشاره مىشود: آنچه خدا به انجام دهنده آن وعده آتش کرده است- آنچه خدا به انجام دهنده آن آتش را واجب کرده است- آنچه از آنها نهى شده است- آنچه اگر کسى از آنها اجتناب کند گناهان دیگرش آمرزیده مىشود- آنچه انجامش موجب دخول به دوزخ مىشود- آنچه در قرآن از آنها نهى شده است آنچه در قرآن براى آنها مجازاتهاى معین ذکر شده است- اگر چه همه این تعریفها تقریبا به یک اصل و مطلب باز مىگردد ولى در عین حال یک یا چند ضابطه براى شناختن تقریبى گناهان کبیره بدست اهل دقت مىدهد. (مترجم)
جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت، ص:201 - 213
________________________________________
شیخ حر عاملى، محمد بن حسن - صحت، على، جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت، 1جلد، انتشارات ناس - تهران، چاپ: اول، 1364ش.
