براى نظم و انتظام و آسایش و آرامش در جامعه، حکومتها قوانین و مقرراتى را وضع و به موقع اجرا مىگذارند که این نوع قوانین موضوع بحث ما نیست چون در محاسبه اعمال به این گونه مقررات کمتر نیاز پیدا مىکنیم.
اما کسى که کار نیک مىکند داراى دو پاداش است و بدکار نیز داراى دو نوع کیفر.
پاداشى که نیکوکار در دنیا دریافت مىدارد در کلمه خوشبختى و سعادت دنیوى خلاصه مىشود زیرا خداوند این جهان را با چنان نظام شگفتانگیزى آفریده که حتى یک بار نفس کشیدن، بىقاعده و بىحساب نیست و بىاثر نیز نمىماند و چون خدا داراى اسماء الحسنى و صفات پسندیده است و از خداى نیکو آفرین هم جز نیکى به وجود نمىآید هر عمل نیکى که از بندهاش صادر شود پاداش نیکش را در دنیا به او عطا خواهد فرمود پس هر که نیکى کند به سود خود اوست و به لحاظ این که هر چه به وجود آید «نیست» نخواهد شد و «معدوم» نخواهند گشت بلکه تا ابد به راه کمال خود ادامه خواهد داد لذا نیکوکار پس از مرگ هم پاداش اعمال نیکش را بهتر از آنچه در دنیا دریافت داشته از خداى بخشنده دریافت خواهد داشت.
بنا بر این پاداشها دو نوعند:
1- پاداشهاى دنیوى
2- پاداشهاى اخروى کیفرها نیز به قیاس مذکور دو قسمند:
1- کیفر دنیوى
2- کیفر اخروى بدکار را در طبیعت پاداش نیکو نیست.
او گرچه مدتى را در دنیا زنده مىگذراند ولى زندگى نمىکند بلکه با بیماریهاى حسد، کینه، حرص، بىتابى، فزونطلبى، حب جاه و مقام و ... تن و روان خویش را مىسوزاند و همین آتشها را هم به آخرت منتقل مىکند.
چرا یک ذره غبار که در چشم مىنشیند تا بیرون نیاید انسان را از ناراحتى و رنج نمىرهاند؟
چرا یک قطره آب اگر در قصبه الریه وارد شود سرفههاى مکرر بر آدمى دست مىدهد؟ و چرا خارى کوچک که در پاى خلد، انسان از رفتار باز مىماند؟ براى اینکه بر خلاف طبیعت و سنت الهى هر عملى واقع شود، عکس العملش ناراحتى، رنج و بیمارى است. پس براى رهایى از عکس العملهاى بد، عملهاى نیکو باید انجام داد و غیر از این چارهاى نیست.
این جهان کوه است و فعل ما ندا سوى ما آید نداها را صدا
از مکافات عمل غافل مشو گندم از گندم بروید جو ز جو بدکار در آخرت هم با اعمال زشت خویش دست به گریبان است زیرا در عالم چیزى از بین نمىرود و عمل، عامل خود را هرگز رها نمىکند. نگاه کنید به آیه 13 تا 14 سوره اسراء که در این باره مىفرماید:
وَ کُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِی عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ کِتاباً یَلْقاهُ مَنْشُوراً اقْرَأْ کِتابَکَ کَفى بِنَفْسِکَ الْیَوْمَ عَلَیْکَ حَسِیباً نامه عمل هر انسان را در گردنش ملازم کردیم و در روز قیامت برایش بیرون مىآوریم در حالى که نامهاى است گشوده و خوانا و (مىگوییم اکنون) نامهات را بخوان که خودت کافى است امروز حسابگر خویشتن باشى.
محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص:94 - 95
