اصول و قواعد جَفْر، اصول و قواعد صحیح و متقنى بوده است که از آن مىتوانستند استکشاف امور غیبیّه و حل مسائل مشکله را بنمایند و از اوضاع و حوادث خبر دهند، ولى چون اطلاع بر اسرار و مغیبات نیاز به نفوس طاهره دارد لهذا اختصاص به ائمه علیهم السلام داشته است؛ و آنان به بعضى از خواص خود که داراى مقام طهارت باطنى شده بودند و فقط آن را در اطلاع بر امور حسنه و خیریّه استعمال مىکردند تعلیم مىنمودند، و از تعلیم به نااهل یعنى آنان که داراى طهارت نفس نشده بودند اجتناب مىنمودند، و به شدت از استعمال آن منع و تحذیر مىفرمودند. علم جفر واقعى نزد مولانا أمیر المؤمنین علیه السّلام بود، و پس از آنحضرت نزد امامان شیعه علیهم السلام. و امروزه نیز علم جَفْر یافت مىشود، ولى چون ناقص است استکشاف حتمى از آن به دست نمىآید. و شاید صحیح آن نزد بعضى از نفوس مطهّره باشد که از اطلاع عموم دور مىباشند. آقا میرزا ابو تراب عرفان یکى از دانشمندان ورزیده و متبحّر در علوم غریبه از احضار ارواح و علم رَمْل و جفر در طهران مدت قریب یک ماه به تعلم علم رَمْل پرداختم. او به من بسیار علاقمند بود و مىخواست پس از پایان رَمْل علم جَفْر را نیز بیاموزد و اصرارى هم بر این داشت. مىگفت: من اولاد ذکور ندارم و مىترسم بمیرم و همه این علوم من ضایع گردد.
حقیر دیدم فرا گرفتن علم رَمْل به طور کامل دو سال وقت لازم دارد، تا چه برسد به جَفْر که مهمتر و مشکلتر است. و قصد من این علوم نیست. این علوم مرا از مقصد اصلى که عرفان الهى است باز مىدارد. ما اگر صد سال هم عمر کنیم و همه را در راه عرفان و شناخت معبود مصرف کنیم، تازه کم آوردهایم، چگونه که عمر خود را در راه تحصیل به مغیبات به هدر بدهیم. فلهذا آن درس را ترک گفتم، و علّت دیگر آنکه در وقت فرا گرفتن این علم، دیدم در خود احساس تاریکى مىکنم و سنگینى قلب آزار مىدهد.
این جانب دنبال کیمیا هم نرفتم و یکى از أعاظم روزى خواست به حقیر کیمیا بدهد قبول ننمودم؛ چرا که دیدم براى حقیر جز اتلاف عمر و سرگرمى به امور مادیّه و دنیویّه ما حصلى در بر ندارد.
سیّد ابن طاووس در «کشف المحجّة» از جمله وصایاى او نسبت به دو فرزندش على و محمّد این است که: «من شما را وصیّت مىنمایم که دنبال تحصیل علم کیمیا نروید! دنبال تحصیل علم معرفت و خدا شناسى بروید که آن کیمیاى حقیقى مىباشد. جدّ شما أمیر المؤمنین علیه السّلام داراى علم کیمیا بود، ولى ابداً دیده نشد که بدان عمل نماید. او دنبال کیمیاى واقعى رفت و به عرفان خدا رسید. شما هم فرزندان او هستید، باید از او پیروى نمائید!»
امام شناسى، ج14، ص: 237
