1- صفوان جمال گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: مؤمن کسى است که اگر غضب کند غضبش او را از حق بیرون نمىبرد، و اگر خوشنود شود خوشنودیش او را به باطل نمىکشاند، و اگر قدرت یافت بیش از حق خود دریافت نمىکند.
2- از امام صادق علیه السلام نقل است که رسول خدا (ص) فرمود: غضب ایمان را فاسد مىکند همچنان که سرکه عسل را.
3- امام صادق علیه السلام فرمود: کلید و (سر آغاز) هر شرى خشم است.
4- امام صادق علیه السلام فرمود: گاهى انسان غضب مىکند و از غضبش راضى نشده و دست بر ندارد تا داخل دوزخ شود (بالاخره در اثر غضب کارى مىکند که مستحق دوزخ شود) پس هر کس به مردم غضب کند باید همان جا فورا بنشیند اگر ایستاده باشد، که این کار پلیدى شیطان را از او دور سازد «1» و هر کس بر یکى از خویشانش غضب کند باید که او را با کشیدن دست به سر و بدنش نوازش نماید زیرا خویشان با نوازش کردنشان آرام مىگیرند.
5- امام صادق علیه السلام فرمود: مردى به خدمت پیغمبر (ص) رسید و عرض کرد:
بمن بیاموز! پیغمبر فرمود: غضب نکن.
6- از امام باقر علیه السلام نقل است که رسول خدا (ص) فرمود: هر که خود را از (تعرض) بعرض و ریختن آبروى مردم نگهدارد خداوند او را از عذاب روز قیامت باز مىدارد.
7- امام صادق علیه السلام فرمود: شنیدم پدرم فرمود: مردى صحرانشین به خدمت پیغمبر آمد و عرض کرد: من مردى بادیه نشینم آمدهام تا مرا از سخنان و پندهاى جامع تعلیم فرمائى! رسول خدا (ص) فرمود: تو را امر مىکنم که غضب نکنى: باز آن مرد سؤال خود را تکرار کرد و سه بار عرض کرد مرا از سخنان جامع تعلیم فرما! و هر سه بار پیغمبر او را بترک غضب دعوت و امر فرمود، تا اینکه آن مرد به خود خطاب کرد و گفت: پس از این دیگر چیزى نمىپرسم، زیرا رسول خدا (ص) به چیزى به غیر از خیر مرا امر نکرد (پس اگر به همین جمله پیغمبر اکتفا کنم بهر خیرى مىرسم). سپس امام صادق علیه السلام فرمود: پدرم مىفرمود: چه چیزى مهمتر از غضب است؟! زیرا گاهى مىشود که انسان در اثر غضب مرتکب قتل نفسى که خدا حرام کرده و یا متهم کردن زن پاکدامن مىشود.
8- عبد الاعلى گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: مرا موعظتى بیاموز تا به آن پند گیرم! امام علیه السلام فرمود: مردى به خدمت پیغمبر (ص) آمد و عرض کرد:
مرا موعظتى بیاموز تا به آن پند گیرم! پیغمبر (ص) فرمود: برو غضب نکن، دوباره آن مرد سؤال کرد باز پیغمبر (ص) فرمود: برو غضب نکن. تا سه مرتبه این سؤال و جواب تکرار شد.
9- امام صادق علیه السلام فرمود: هر که غضب خود را نگهدارد خداوند عیوب او را مىپوشاند.
10- امام باقر علیه السلام فرمود: در «تورات» در بیان مناجاتى که میان حضرت موسى علیه السلام و خداوند انجام شده آمده است که: اى موسى! فرو نشان غضبت را از کسى که مالکش هستى (زیر دستانت) تا من نیز غضبم را از تو نگهدارم.
11- امام صادق علیه السلام فرمود: غضب تباهکننده قلب حکیم است. و فرمود:
هر که بر غضبش مالک نگردد بر عقلش مالک نشود.
12- امام باقر علیه السلام فرمود: همانا غضب شرارهاى از شیطان است که در قلب آدمى افروخته مىشود، و چنین است که چون یکى از شما خشمگین شود چشمهایش سرخ شده و رگهاى گردنش برآمده شود و شیطان در درونش داخل گردد، پس اگر کسى از این حالت بترسد باید بر زمین بنشیند و قرار گیرد که پلیدى شیطان در این هنگام از او دور مىشود.
13- امام باقر علیه السلام فرمود: هر که غضبش را از مردم باز دارد خداوند او را از عذاب روز قیامت باز مىدارد.
14- نقل است که رسول خدا (ص) بر مردمى گذر کرد و دید که آنان با سنگى وزنه بردارى مىکنند. فرمود: این چکاریست؟ گفتند: مىخواهیم بدانیم کدام یک از ما قهرمانتر و قویتر است. رسول خدا (ص) فرمود: آیا خبر بدهم که کدامین شما شدیدتر و قویتر است؟
گفتند: بلى یا رسول اللَّه! حضرت فرمود: قویترین شما کسى است که اگر خوشنود شود خوشنودیش او را در گناه و باطلى داخل نمىکند، و اگر خشمگین شود غضبش او را از راه حق بیرون نمىبرد، و اگر ملک و قدرت پیدا کند بیش از حق خود اخذ و تصرف نمىکند.
15- امام صادق علیه السلام فرمود: حوارین به عیسى علیه السلام گفتند: چه چیزى شدیدتر است؟ عیسى علیه السلام فرمود: سختترین چیزها غضب خداوند است.
گفتند: بچه چیز باید از غضب خدا پروا کنیم؟ فرمود: به اینکه غضب نکنید. گفتند: سرآغاز غضب چیست؟ فرمود: تکبر و خود سرى و کوچک شمردن مردم.
16- امام صادق علیه السلام فرمود: آغاز و گشاینده هر بدى غضب است.
17- ابو حمزه ثمالى گوید: شنیدم که امام باقر علیه السلام فرمود: هر که خود را از ریختن آبروى مردم نگهدارد خداوند او را از عذاب روز قیامت باز مىدارد، و هر که غضب خود را از مردم باز دارد، خداوند در روز قیامت از او درگذرد.
18- امام صادق علیه السلام فرمود: هر که غضبش را باز دارد خداوند عیوبش را بپوشاند.
19- در نزد امام باقر علیه السلام سخن از غضب به میان آمد. فرمود: گاهى مىشود که شخصى غضب مىکند و راضى نمىشود تا داخل دوزخ شود (در اثر ادامه غضب و عمل ناشى از آن) پس هر کسى غضب کند اگر ایستاده باشد باید بنشیند که به زودى پلیدى شیطان از او دور گردد، و اگر نشسته باشد باید بایستد، و هر که بر یکى از خویشانش خشم کند باید بایستد و به نزدیک او رود و دست بر او کشد (نوازشش کند)، اگر خویشان نوازش شوند آرام و ساکن مىگردند.
20- رسول خدا (ص) فرمود: سه چیز است که خصلتهاى ایمان را کامل مىکند: اگر کسى خوشنود شود خوشنودیش او را در باطل داخل نکند، و اگر خشم کند غضبش او را از راه حق بیرون نبرد، و اگر قدرت یافت نگیرد آنچه را مال او نیست.
جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت، ص:247 - 253
________________________________________
شیخ حر عاملى، محمد بن حسن - صحت، على، جهاد النفس وسائل الشیعة / ترجمه صحت، 1جلد، انتشارات ناس - تهران، چاپ: اول، 1364ش.
