سؤال 180- با توجّه به بند ب از مادّۀ «14» و بند ه از مادّۀ «16» کنوانسیون «محو کلّیه اشکال تبعیض علیه زنان» که حقّ تصمیمگیرى در مورد تعداد فرزندان، فواصل باردارى و تنظیم خانواده را براى زنان مطرح مىکند، آیا زن بدون رضایت همسرش مىتواند اقدام به بستن لولۀ رحم، استفاده از داروها و روشهاى ضد باردارى، و تنظیم فواصل باردارى کند؟
جواب: این کار جایز نیست؛ مگر اینکه خطر قابل ملاحظهاى سلامت زن را تهدید کند.
سؤال 181- آیا مرد مىتواند به زن دائمى خود بگوید نباید بچّه دار شوى؟
جواب: زن را نمىتوان مجبور کرد که مثلًا لولههاى خود را ببندد؛ حتّى نمىتوان او را مجبور کرد که به وسیلۀ قرص و مانند آن جلوگیرى کند. ولى مرد مىتواند با خوردن دارو، یا استفاده از آمپول، یا مانند آن، موقّتاً از انعقاد نطفه جلوگیرى نماید.
سؤال 182- در صورتى که بستن لولههاى زن یا مرد اجازه داده شود، حقّ تقدّم با کدام است؟
جواب: در شرایط مساوى بعید نیست مرد مقدم باشد.
سؤال 183- هرگاه پزشک، مرد یا زنى را عقیم کند، آیا باید دیه بپردازد؟
جواب: دیه ندارد، ولى اگر قابل بازگشت نباشد شرعاً جایز نیست.
سؤال 184- در مورد پزشکى که در استخدام دولت مىباشد، بفرمایید:
1. اگر از طرف دولت موظّف شود که براى کنترل موالید، مردان و زنان را عقیم کند چه تکلیفى دارد؟
2. اگر طبیب را براى انجام این کارها مجبور نمودند در چه مرحلهاى از اجبار، چنین اقدامى براى وى معصیت محسوب نمىگردد؟
3. آیا در مورد اجبار، طبیب ضامن خواهد آمد؟
جواب: 1. هرگاه کارشناسان متدیّن ضرورت این کار را تصدیق کنند مانعى ندارد.
2. اگر منظور از اجبار این است که شغل خود را از دست مىدهد، نباید تن به کار حرام بدهد.
3. طبیب در این حال ضامن است.
سؤال 185- قرار دادن «نورپلانت» توسّط پزشک زن که فقط سطح خارجى بازو را مشاهده مىکند، چه حکمى دارد؟ آیا در صورت پوشیدن دستکش توسّط طبیب و پوشش کامل زن، به جز محلّ عمل (حدود چند سانتیمتر روى بازو)، پزشک مرد مىتواند به این کار اقدام کند؟
جواب: در صورت ضرورت اشکال ندارد.
سؤال 186- خانمى براى جلوگیرى از باردارى مىخواهد دستگاه بگذارد، و براى این کار دکتر زن باید به عورت او نگاه و آن را لمس نماید. با توجّه به این دو نکتۀ غیر مجاز، و اینکه جلوگیرى از باردارى معالجه نیست، آیا این کار جایز است؟
جواب: اگر ضرورت فردى یا اجتماعى نباشد جایز نیست؛ و در صورت ضرورت (به تشخیص اطبّاى مورد وثوق) جایز است.
سؤال 187- در صورتى که پزشکان متخصّص زنان و زایمان در مورد حاملگى به خانمى اعلام خطر کنند، (خطرات جانى و جسمى و مشکلات احتمالى براى جنین) آیا در این گونه موارد اضطرار تحقّق یافته است؟
جواب: هرگاه پزشکان مزبور در کار خود حاذق و از نظر صداقت و تعهّد مورد تأییدند، تشخیص آنها در مورد انواع جلوگیریهایى که در بالا ذکر شد، کافى است.
سؤال 188- جهت بستن لولههاى رحم، (LT) حین عمل، هیچ الزامى بر مشاهدۀ عورت خانمها وجود ندارد، و عمل از طریق شکم صورت مىگیرد. آیا انجام عمل توسّط پزشک زن مانعى ندارد؟ (با توجّه به اینکه لمس و نظر در ناحیۀ شکم صورت مىگیرد)
جواب: از نظر لمس و نظر مشکل نیست.
سؤال 189- خانمى است که به علّت دیگرى تحت عمل جرّاحى قرار گرفته، و شکم وى بازشده است. با توجّه به باز بودن شکم، بستن لولهها چه حکمى دارد؟ آیا بازهم مسألۀ لمس و نظر مطرح است؟ در صورتى که پزشک مرد مسئول جرّاحى مشکل اوّلیۀ بیمار باشد چطور؟
جواب: لمس و نظر باید به مقدار ضرورت باشد، و بیش از آن مجاز نیست.
علاوه بر آنکه احراز شرایط فوق و رضایت بیمار و همسرش نیز لازم است.
سؤال 190- در صورتى که شکم زن بیمار توسّط دستیار زن بازشود، آیا پزشک مرد مىتواند با دستکش، به عمل بستن لولهها بپردازد، با توجّه به اینکه نظر به پوست ظاهر شکم صورت نمىگیرد، و بیشتر داخل شکم مشاهده مىگردد؟
جواب: تنها در موارد ضرورت جایز است.
سؤال 191- «DUI» براى جلوگیرى از حاملگى در زنان استفاده مىشود. این وسیله بایستى از طریق مهبل در داخل رحم گذارده شود، و غالباً متخصّصین زن مىتوانند مبادرت به این کار نمایند؛ ولى زنان کافى در تمام مراکز بهداشتى- درمانى و یا بیمارستانها، براى این کار آموزش داده نشدهاند، انجام این کار توسّط پزشک مرد چه حکمى دارد؟ در صورتى که این کار توسّط زن صورت گیرد، آیا مشاهده توسّط دانشجویان پزشکى پسر به منظور یادگیرى اشکال دارد؟
جواب: این کار جز در موارد ضرورت جایز نیست. و اگر ضرورتى باشد، مادام که دسترسى به جنس موافق است، مراجعه به جنس مخالف جایز نمىباشد.
سؤال 192- شخصى از نظر مرجع تقلیدش اطّلاع نداشته، و اقدام به بستن لولههاى خود نموده است. آیا پس از اطلاع از حرمت، باید جبران کند؟
جواب: لازم نیست.
سؤال 193- تبلیغ و ترویج مردم مسلمان ایران در امر جلوگیرى و کنترل جمعیّت به عنوان یک کار فرهنگى، اقتصادى و اجتماعى جامعۀ ایرانى در منابر و محافل دینى، چه حکمى دارد؟
جواب: در صورتى که اهل خبره و کارشناسان متدیّن، مسألۀ کنترل و محدود ساختن موالید را یک ضرورت اجتماعى تشخیص دهند، شرعاً مىتوان به طور موقّت با آن موافقت کرد، و یا در صورت لزوم به طور حساب شده از آن تبلیغ نمود. در ضمن باید توجّه داشت که افزایش نسل به عقیدۀ هیچ کس جزء واجبات نیست، بنابراین محدود ساختن، حرام نمىباشد، مگر در مناطقى که تغییر بافت جمعیّتى به زیان مسلمین یا پیروان مکتب اهل بیت علیهم السلام باشد، که در چنین مواردى باید برنامۀ کنترل موالید تعطیل شود.
در ضمن باید در موارد کنترل جمعیت به جاى افزایش کمّى به سراغ افزایش کیفى رفت، تا مسلمانانى عالمتر و کارآمدتر به جامعۀ اسلامى تحویل داده شوند، و عزّت و عظمت مسلمین حفظ شود. و نیز باید توجه داشت که در مواردى که طبق تشخیص اهل خبرۀ متعهد، کنترل جمعیّت ضرورى است، باید حتماً از وسایل مشروع استفاده کرد، نه از وسایل نامشروعى مانند سقط جنین و امثال آن.
احکام پزشکى (مکارم)، ص:71 - 75
________________________________________
شیرازى، ناصر مکارم، احکام پزشکى (مکارم)، در یک جلد، انتشارات مدرسه امام على بن ابى طالب علیه السلام، قم - إیران، اول، 1429 ه ق
