. علم جَفْر:
کلمه جفر در أصل لغت به معنى برّه مىباشد هنگامى که بزرگ شود و غذا خور گردد. و شاید علّت تسمیه این علم به جَفْر آن باشد که در اصل، این علم را بر روى پوست بچه گوسپندى نوشتهاند فلهذا به نام محلّ آن نامیده شده است. علم جَفْر علم حروف است که به واسطه آن از حوادث آینده اطّلاع حاصل مىشود.
از حضرت امام صادق علیه السلام مروى است که نزد وى علم جفر است و آن را تفسیر فرموده است به اینکه آن عبارت است از ظرفى که در آن علم پیامبران و علم علماى گذشته از بنى اسرائیل مىباشد. و راجع به علم جفرى که نزد ایشان است از آنان مطالبى بسیار نقل شده است. و ما اگرچه آن علم و مراد و منظور از آن را نمىشناسیم الَّا اینکه از آن روایاتى که درباره جفر وارد است و این که علم جفر از مصادر علومشان مىباشد، به دست مىآوریم که: آن علمى است شریف که خداوند به آنان عنایت نموده است. و در کتاب «کافى» درباره علم جفرى که نزد آنان است روایات کثیرى وارد است.
بعضى از علماء أهل سُنَّت علم جفر را ذکر کردهاند و گفتهاند: امام صادق علیه السلام آن را مىدانسته است. شَبْلَنْجى در «نور الأبصار» ص 131 گوید: در کتاب «حیاة الحیوان الکبرى» گفته است: فائدةٌ: ابن قُتَیْبَه در کتاب «أدب الکاتب» گوید: کتاب جفر را امام جعفر الصّادق بن محمد الباقر نوشته است، و در آن علم ما یحتاج بشر تا روز قیامت موجود مىباشد.
و أبو العَلاء بدین علم اشاره کرده است
|
: لَقَدْ عَجِبُوا لآلِ الْبَیْتِ لَمَّا
|
|
أتَاهُمْ عِلْمُهُمْ فِىِ جِلْدِ جَفْرِ
|
|
فَمِرْآةُ الْمُنَجِّمِ وَ هْىَ صُغْرَى
|
|
تُرِیهِ کُلَّ عَامِرَةٍ وَ قَفْرِ «1»
|
| |
|
|
______________________________
(1) «نور الأبصار ، ص 160، و ص 161. و مفاد بیت این است: «هر آینه به شگفت آمدند از آل بیت رسول الله چون که علومشان در پوست کوچک بزغاله یا بّرهاى بدیشان واصل شد. پس باید بدانند: که آئینه جهان نماى منجّم (اسطرلاب) با آنکه کوچک به او نشان مىدهد هر محلّ آباد و هر محلّ بى آب و علف را!») باید دانست که ما در ضمن همین دوره از علوم و معارف اسلام در قسمت «امام شناسى» در مجلّد چهاردهم در دروس 201 تا 210 از صفحات 168 تا 223 بحث کامل و مشبعى راجع به علم جفر نمودهایم و براى معرفت به خصوصیات این علم باید به آنجا مراجعه گردد.
و در کتاب «الفُصُول المُهِمَّة» گفته است: بعضى از اهل علم نقل کردهاند که کتاب جفرى را که پسران عبد المؤمن بن على در مغرب زمین از یکدیگر به إرث بردهاند از گفتار امام جعفر صادق مىباشد. و براى حضرت در دارا بودن این علم منقبتى است عالى و درجهاى است والا که دلالت بر فضل وى مىکند.
امام شناسى، تهرانی ج18، ص: 114
