امام صادق علیه السلام می فرمایند : اى مفضّل!
اکنون وصف مىکنم براى تو احوال دل را: که سوراخ چند در آن هست مقابل سوراخ چند که در شش هست که باد زن دل است. اگر اینها مقابل یک دیگر نمىافتاد، هر آینه نسیم نفس به دل نمىرسید و آدمى هلاک مىشد.
آیا تجویز مىکند صاحب فکر و اندیشه که این قسم امور بدون تدبیر مدبّر حکیم به عمل آید؟ آیا عقل خود هیچ مانعى از این سخن باطل نمىیابد.
اگر ببینى یکتاى دو در را که در آن قلّابى باشد آیا احتمال مىدهى که این را عبث ساخته باشند؟ بلکه جزم مىکنى که صانعى که این را ساخته است یکتاى دیگر ساخته و قلّاب را براى آن ساخته که با تاى دیگر جفت شود. هم چنین حیوان نر گویا یکتاست که عقل حکم مىکند که براى او جفتى ساختهاند که با او ضم شود و آلت در آلت دیگرى داخل شود براى مصلحت توالد و تناسل.
پس هلاک و ناامیدى و عذاب براى آنها باد که دعوى فلسفه و حکمت مىکنند چگونه کور شدهاند از صنعتى تا آن که انکار صانع و مدبّر او نمودهاند؟
آیا نمىدانند که اگر آلت مرد همیشه سست و آویخته مىبود چگونه به قعر رحم مىرسید که نطفه را در آنجا بریزد؟ و اگر پیوسته ایستاده مىبود چگونه آدمى در میان رختخواب مىگردید، یا میان مردم راه مىرفت و چنین عمودى در پیش روى او ایستاده بود و با این قباحت منظر بایست همیشه شهوت بر مردان و زنان هر دو غالب باشد.
پس حق تعالى چنین مقرر گردانیده که در اکثر اوقات خوابیده باشد و در هنگام احتیاج برخیزد براى مصلحت دوام نسل.
ترجمه توحید المفضل، ص: 83
