1- وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ یُرْسِلُ عَلَیْکُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا یُفَرِّطُونَ ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ أَلا لَهُ الْحُکْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ (انعام- 61 و 62) اوست قاهرى فراتر از بندگانش و نگهبانانى بر شما مىگمارد تا چون یکى از شما را مرگ فرا رسد فرستادگان ما، بىهیچ کوتاهى و گذشتى جان او بگیرند. سپس به نزد خدا، مولاى حقیقى خویش بازگردانیده شوند. بدان که حکم حکم اوست و او سریعترین حسابگران است.
«حفظه» جمع حافظ و نگهبان است و از این کلمه که در این آیه بکار رفته است فهمیده مىشود که نگهبانان انسان براى مرگ او به یک یا چند چیز منحصر نمىشود بلکه مىتوانند بیماریهاى منتهى به مرگ نظیر وبا، طاعون، سرطان، سکته و یا آفات طبیعى نظیر سیل، طوفان، زلزله و ... از زمره «حفظه» باشند. حال اگر در آیه 4 سوره طارق مىخوانیم که خداوند فرموده: إِنْ کُلُّ نَفْسٍ لَمَّا عَلَیْها حافِظٌ (هیچ کس نیست مگر بر او نگهبانى است) با توجه به این که «حافظ» نکره استعمال شده است و در قرآن مغایرت و تناقض وجود ندارد. کلمه «حافظ» در این آیه و «حفظه» در آیه 61 سوره انعام و «حافظین» در آیه 10 سوره انفطار إِنَّ عَلَیْکُمْ لَحافِظِینَ یک مقصود و مفهوم را تداعى مىکند، و آن کثرت حافظان و نگهبانان و مأموران خدا در عالم خلقت است. «1»
2- وَ إِذَا الْجَحِیمُ سُعِّرَتْ وَ إِذَا الْجَنَّةُ أُزْلِفَتْ عَلِمَتْ نَفْسٌ ما أَحْضَرَتْ (تکویر- 12 تا 14) چون جهنم افروخته گردد و چون بهشت را پیش آورند، هر کس بداند که چه حاضر آورده است.
وقتى که انسان باور کند که همه کارهاى نیک یا بد او، ثبت و ضبط مىشود و در روز قیامت همه آنها از ریز و درشت، کوچک و بزرگ، در برابر او به نمایش در مىآید، به یقین از کار بد مىپرهیزد و به کار نیک روى مىآورد و در نتیجه جامعه از نیکوکاران بوجود مىآید که همگى یار هم و غمگسار یک دیگر باشند. آیا چنان جامعه در رفاه و آسایش خواهد بود یا ملّتى که محاکم قضائى آن، توان رسیدگى به جرائم ارتکابى را نداشته باشند؟
3- وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئاً وَ إِنْ کانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنا بِها وَ کَفى بِنا حاسِبِینَ (انبیاء- 47) روز قیامت ترازوهاى عدل را تعبیه مىکنیم و به هیچ کس ستم نمىشود. اگر عملى به سنگینى یک خردل هم باشد به حسابش مىآوریم، که ما حساب کردن را بسندهایم.
وقتى وزن یک خردل، عمل نیک یا بد، از قلم نمىافتد، خردمند کدام کار را انتخاب مىکند؟ خوب یا بد را؟
گرچه آیات قرآنى در این باره فراوان است در اینجا به همین سه مورد بسنده مىکنیم و چند سخن دیگر از امیر المؤمنین على (ع) را از غرر و درآمدى شاهد مىآوریم.
1-
جعل اللَّه لکلّ عمل ثوابا و لکلّ شىء حسابا و لکلّ اجل کتابا
خدا از براى هر عملى پاداشى و از براى هر چیزى حسابى و از براى هر اجلى مدّتى و کتابى قرار داده است.
2-
من حاسب نفسه وقف على عیوبه و احاط بذنوبه و استقال الذّنوب و اصلح العیوب
هر کس نفس خود را محاسبه کند بر عیبهاى خویش آگاه شود و بر گناهانش احاطه یابد و از خداوند درگذشت از گناهان را خواستار شود و عیبهایش را اصلاح کند.
پس بیائیم هر روز کارهاى روزانه را محاسبه کنیم، تا برطرف کردن عیبهایمان عادتمان و کار نیک کردن خصلتمان گردد و یقین کنیم که خداوند «سَرِیعُ الْحِسابِ» و «أَسْرَعُ الْحاسِبِینَ» است.
محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص:155 - 157
