محاسبه با کیست؟
ساعت ٧:۳۳ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٩ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: محاسبه با کیست؟

چون همه چیز از آن خداست و آفریننده هستى اوست حساب‏کننده اصلى و حقیقى خداست که در این باره آیاتى را شاهد مى‏آوریم.

1- فَإِنَّما عَلَیْکَ الْبَلاغُ وَ عَلَیْنَا الْحِسابُ‏ (رعد- 40) همانا وظیفه تو (اى پیامبر) تبلیغ مردم است و بر ما هم حساب و سزاى آنهاست.

2- وَ إِنْ تُبْدُوا ما فِی أَنْفُسِکُمْ أَوْ تُخْفُوهُ یُحاسِبْکُمْ بِهِ اللَّهُ‏ (بقره- 184) اگر چیزى را آشکار یا پنهان کنید خداوند آن را براى شما به حساب مى‏آورد.

3- وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَیْئاً وَ إِنْ کانَ مِثْقالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ أَتَیْنا بِها وَ کَفى‏ بِنا حاسِبِینَ‏ «انبیاء- 47) در روز جزا ترازوهاى عدل و موازین قسط را مى‏نهیم و به هیچ کس در باره چیزى ستم نخواهد شد و اگر به اندازه دانه خردلى چیزى باشد آن را بیاوریم و کافى است که ما از حساب‏کنندگان باشیم.

خداوند حسابگران فراوان و آمار تهیه‏کنندگان بسیار آفریده ولى خود خدا بهترین محاسب و سریعترین حساب‏کننده است و چون در همه لحظات زندگى به حسابها رسیدگى مى‏شود به انسان که روز دشوار قیامت را هم در پیش دارد سفارش شده که در شبانه روز وقتى را براى محاسبه اعمال خود قرار دهد تا اگر خطایى مرتکب شده روز دیگر با عمل نیک خطاى گذشته را جبران نماید. اکنون در این باره به چند حدیث توجه کنید.

امیر المؤمنین (ع) مى‏فرماید:

(اجعل لنفسک فیما بینک و بین اللَّه افضل المواقیت و الاقسام)

براى خودت در آنچه بین تو و خداست بهترین وقتها و قسمتها را قرار بده.

کسى که وقتى را قرار مى‏دهد تا در آن کارهاى نیک و بد خویش را با خدایش در میان بگذارد و به گناهانش اعتراف کرده و از کارهاى بد خود عذر بخواهد از علم احصاء که نشانه عقل و خردمندى دارنده آن است استفاده مى‏کند و در نتیجه از کارهاى بد اعراض‏ کرده و به کارهاى نیک رو مى‏آورد.

گهر وقت بدین خیرگى از دست مده آخر این در گرانمایه بهایى دارد

(حاسب نفسک لنفسک فانّ غیرها من الانفس لها حسیب غیرک)

براى خودت از نفس خودت حساب بکش زیرا که براى نفوس دیگران محاسبى غیر تو مى‏باشد.

یکى از صفات شوم و عادات زشت، دیدن معایب دیگران و فراموش کردن معایب خویش است اگر کسى عادت کند که فقط از خودش حساب بکشد و به کارهاى نیک و بد خویش بیندیشد و از خدا که راز نهان و آشکار او را مى‏داند و اعمال او را در خلوت و جلوت مى‏بیند بترسد، رفتار و گفتارش در جامعه نیکو و خودش خداگونه خواهد شد. اما اگر کارهاى خود را با اعمال دیگران مقایسه کند و معایب آنان را در مقابل محاسن خود قرار دهد به فساد و گناه خواهد افتاد زیرا انسان فقط در برابر خدا مسئول است نه مردم از این رو لازم است آدمى اعمال خود را با اوامر و نواهى الهى بسنجد که خالى از هر گونه عیب و نقص است نه اعمال مردمى که چون خود او داراى آرزوها و هوسهاى گوناگونند باید گفت آنها که از دیدن معایب خود غافلند و در معایب دیگران مى‏نگرند دیوانه‏اند نه عاقل زیرا خردمند هرگز قدمى به زیان خویش بر نمى‏دارد و بزرگترین زیان عیب دیگران دیدن و از خود غافل ماندن به گمراهى و فساد افتادن است و مسلم است که خود را به ورطه هلاک افکندن شرط عقل نیست.  (حاسبوا انفسکم باعمالها و طالبوها باداء المفروض علیها)

از خودتان به آنچه کرده‏اید حساب بکشید و آنچه را که بر نفسهاى شما واجب گشته است از آنها مطالبه کنید.

اینک چند حدیث دیگر در باره محاسبه نفس از غرر الحکم (سخنان على «ع») نقل مى‏کنم.

(حاسبوا انفسکم تأمنوا من اللَّه الرهب و تدرکوا عنده الرّغب)

به حساب نفس‏هاى خود برسید تا ایمن باشید از خدا ترس را و دریابید نزد او رغبت را (تا از عذاب جهنم که مى‏ترسیدید در امان مانید به بهشت و نعمتهایش که رغبت داشتید برسید).

 (من تعاهد نفسه بالمحاسبة امن فیها المداهنة)

هر کس از خود حساب بکشد از مداهنه و سهل‏انگارى در امان ماند.

(قیّدوا انفسکم بالمحاسبة و املکوها بالمخالفة)

خودتان را با محاسبه مقید کنید و با مخالفت با نفس مالکش شوید.

(من حاسب نفسه وقف على عیوبه و احاط بذنوبه و استقال الذّنوب و اصلح العیوب)

هر که به حساب خود برسد بر عیبهاى خویش آگاه شود و به گناهانش احاطه یابد و از خدا در گذشتن از گناهان و اصلاح عیب‏هایش را در خواست نماید.

محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص:109 - 111