عدد یعنى چه؟
ساعت ٧:٢۱ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٩ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: عدد یعنى چه؟

چون با دانستن معنى عدد و مقایسه آن با احصاء معنى وسیع و پر دامنه احصاء بهتر روشن مى‏شود عدد را نیز معنى مى‏کنیم.

عد: به معنى شمردن و مصدر است و عدد که اسم مصدر مى‏باشد شمرده معنى مى‏دهد.

تعدید: که مصدر باب تفعیل است شماره کردن و ذخیره نمودن‏ معنى مى‏دهد مثلا خداوند در سوره همزه مى‏فرماید:

وَیْلٌ لِکُلِّ هُمَزَةٍ لُمَزَةٍ الَّذِی جَمَعَ مالًا وَ عَدَّدَهُ یَحْسَبُ أَنَّ مالَهُ أَخْلَدَهُ‏

واى بر هر عیب جوى هرزه زبان همان کسى که مالى جمع مى‏کند و به حساب و شماره‏اش سرگرم مى‏شود و مى‏پندارد که مال او را جاوید نگه مى‏دارد.

مى‏دانیم مال دنیا که به وسیله شخصى جمع شود «معدود» و محدود است لذا قابل شمارش از یک تا مقدارى است که از زمانى آغاز و در زمانى به پایان مى‏رسد ولى بر انسان تنها زمان قابل شمارش (روز، ماه، سال) نمى‏گذرد تا تنها «علم عدد» و دانش شمارش بکارش آید بلکه در لحظات عمر، آدمى مرتکب اعمالى مى‏شود که علاوه بر شمارش به «احصاء» آنها نیز نیازمند است.

براى این که این موضوع روشنتر شود آیه 34 سوره ابراهیم را شاهد مى‏آوریم که مى‏فرماید:

وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها

یعنى: اگر نعمتهاى خدا را بخواهید بشمارید هرگز «احصاء» نتوانید کرد و به آنها احاطه نخواهید یافت. با این توضیح که نه تنها نعمتهاى بى‏نهایت الهى را توان شمارش و امکان شمردن و به حساب آوردن نیست بلکه نعمتهایى هم که بوسیله انسان شمارش شود او توانایى آن را ندارد که همه روابط بین اشیاء شمرده شده را درک کند و بفهمد و یا به آنها احاطه و تسلط یابد و یا در مغز خویش و یا کتابها ثبت و ضبط نماید و آمار کامل و بى‏نقص از آنها ارائه دهد.

راغب اصفهانى در باره معنى احصاء این حدیث را از پیغمبر اکرم (ص) نقل کرده که مى‏فرماید:

(نفس تنجیها خیر لک من امارة لا تحصیها

) نفسى را که نجاتش دهى براى تو بهتر از امارت و حکومتى است که بر آن احاطه و تسلط ندارى و نمى‏توانى اداره‏اش کنى.

در پایان بحث لغوى عدد، حساب و احصاء مثالى مى‏زنیم. فرض کنید بدانیم که در شهر تهران ده هزار جوشکار و هزار دستگاه جوش وجود دارد. ما از نظر شمارش به تعداد جوشکاران و تعداد دستگاه جوش آگاهیم ولى رابطه بین این دو و استنتاج این نکته که 9 هزار نفر تجربه کار وسیله کار خود را در اختیار ندارند و در نتیجه به اقتصاد کشور زیان وارد مى‏آید و باید براى ساختن یا وارد کردن دستگاه جوشکارى اقدام نمود به علم احصاء و دانش آمار که تقویت‏کننده اندیشه آدمى و زائیده عقل و قوه ضبط اوست نیاز دارد. و باز در این پایان، قسمتى از آیه 28 سوره جن را شاهد مى‏آوریم که مى‏فرماید:

وَ أَحْصى‏ کُلَّ شَیْ‏ءٍ عَدَداً.

خداوند عدد هر چیزى را احصاء (و آمار) کرده و بر آنها احاطه و علم کامل دارد.

محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص: 105