احصاء یعنى چه؟
ساعت ٧:۱۸ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢٩ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: احصاء یعنى چه؟

احصاء مصدر باب افعال است اینک کلمه مذکور و ثلاثى مجردش را به کمک کتب لغت به شرح زیر معنى مى‏کنیم.

حصاة: حصوة: سنگریزه حصى: شمرد، حساب کرد احصاء: شمردن، شمارش احصاء النّفوس: سرشمارى احصاء- احصائیه: آمار- آمارگیرى احصائى: وابسته به آمار، کارمند آمار در کتاب نثر طوبى آمده است: اصل حصا سنگریزه است چون غالبا شماره با سنگ‏ریزه مى‏کرده‏اند احصاء به معنى شمردن استعمال شده است.

در المنجد علاوه بر معانى مذکور آمده است که: احصاء به معنى شمردن چیزى و ضبط و حفظ آن است و نیز حصاة را به معنى عقل و رأى آورده زیرا عقل احصاء یا حفظ مى‏کند و مفاهیم را با یک دیگر منطبق مى‏سازد و نتیجه‏گیرى مى‏نماید و به همین جهت حصى (بر وزن شریف) به کسى مى‏گویند که عقلش فراوان است.

راغب اصفهانى (متوفى 502 ه) در کتاب نفیس المفردات فی غریب القرآن مى‏گوید:

احصاء- تحصیل و بدست آوردن با عدد است که از لفظ حصا (سنگریزه) گرفته شده زیرا عرب در شمردن از سنگریزه استفاده کرده از این رو شمردن را احصاء گفته‏اند همچنان که ما در شمارش انگشتان خود استفاده مى‏کنیم.

اما آنچه در اینجا گفتنش ضرورى است این است که احصاء تنها به معنى «تعدید» و شماره کردن نیست زیرا در آیه 94 سوره مریم احصاء و عدد هر دو با هم آمده و اگر این دو به یک معنى بود ضرورتى براى بیان هر دو نبود که اکنون آیه مذکور را با دو آیه ما قبل و ما بعدش در زیر شاهد مى‏آوریم.

إِنْ کُلُّ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِی الرَّحْمنِ عَبْداً لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَ عَدَّهُمْ عَدًّا وَ کُلُّهُمْ آتِیهِ یَوْمَ الْقِیامَةِ فَرْداً در آسمان و زمین هیچ کس نیست مگر این که با بندگى به سوى خداى بخشنده آمدنى است، به تحقیق خداوند هم آنها را احصاء کرده و شمارش نموده آن هم چه شماره کردن کاملى و همه آنها در روز قیامت تنها در پیشگاه خدا حاضر مى‏شوند.

این که سه آیه بالا را در اینجا آوردیم و حال آن که آیه 94 که در آن کلمه «احصاء» و «عدد» بکار رفته شاهد مثال است براى این است که به علت و مقصود استعمال این دو لغت که رسیدگى محاسبه اعمال و کردار مردم در رستاخیز و دیدن کیفر و پاداش که نتیجه زندگى آنان در دنیاست آگاه شویم و در ضمن به اهمیت احصاء که ضبط براى نتیجه‏گیرى است واقف گردیم.

محاسبه نفس یا روش پیشگیرى از وقوع جرم، ص: 103