علت پیروزی کشش های غریزی بر کشش های معنوی
ساعت ٧:٥٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ٢٧ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: علت پیروزی کشش های غریزی بر کشش های معنوی ،رأس کلِّ خطئةٍ حبُّ الدنیا ،دنیازدگی» چیست ،هوای نفس

در واقع شکل دقیق تر پرسش شما این است که چرا گاهی کشش های غریزی بر کشش های معنوی پیروز می شوند؟ و به تعبیر دیگر چرا گاهی «جوهر نفس» جانب خواسته های مادی را نگه می دارد و جانب خواسته های ملکوتی را فرو می گذارد؟
ما مهمترین و اصلی ترین عامل را «دنیازدگی» می‌دانیم. امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمودند: «رأس کلِّ خطئةٍ حبُّ الدنیا». منشاء هر گناهی دوستی دنیاست.(1) ما پیش از هر چیز دیگر باید بدانیم «دنیا» چیست تا دریابیم «دنیازدگی» چیست. دنیا عبارت است از زندگی این جهانی (و امور مربوط به آن) که به ما نزدیک‌تر است در مقابل زندگی آن جهانی، که از ما دورتر است.(2) امور دنیایی مانند: ثروت، زن،‌فرزند، خوردنی‌ها، آشامیدنی‌ها، دیدنی‌ها، شنیدنی‌ها و ... .
علاقة به اینها در مقام مقدمه و وسیله ای برای رسیدن به کمال و سعادت ابدی، دنیازدگی نیست. بلکه چنین علاقه‌ای را خود خداوند تبارک و تعالی در سرشت انسانها نهاده تا امور جهان نظم خود را داشته باشد و اگر این علاقه ها نبود اصلاً نسل بشر ادامه نمی یافت.(3)
دنیازدگی یعنی همان علاقه‌ای است که از طرف قرآن و روایت ها مورد مذمت قرار گرفته است. همان علاقة بیش از حدّ و دلبستگی شدید به دنیا. به گونه ای که دنیا هدف نهایی زندگی شخص باشد و او به هدفی والاتر از آن نیندیشد و به همین شهوات زودگذر مادی راضی و قانع باشد.(4) کسانی که وصف حالشان در این آیة شریفه آمده است: إنّ الذینَ لایَرجوُنَ لِقاءَنا و رَضوا بالحیوةِ الدُّنیا و اطمأنّوا بِها و الذین عن ایاتِنا غافلون اولئک مأویهُمُ النّارُ بِما کانُوا یَکسبونَ.(5)
نتیجة چنین نگرشی این است که شخص، خدا و قیامت را فراموش کند و برای رسیدن به خواسته های نفسانی اش که در این حالت «هوای نفس» نامیده می شوند از هیچ کاری روی بر نگرداند و برای او یکسان است که از راه های معقول و مشروع به سوی ارضای خواهش هایش حرکت کند یا از راه های نامعقول و نامشروع.
گرایش به دنیا زمانی «هوای نفس» نامیده می شود که دنیا مطلوب اصلی (و نه مقدمه ای برای آخرت) محسوب شود.(6) یعنی همان چیزی که «دنیازدگی» نامیده می شود. لذا اگر دنیازدگی نباشد، هوای نفسی هم نخواهد بود که با گرایش های رو به آسمان و ملکوتی انسان مبارزه کند و گاهی نیز بر آن چیره شود.

 


پاورقی:


1. میزان الحکمه، محمدی ری شهری، محمد. ج 4، ص 1702،
2. اخلاق در قرآن، ص 220.
3. بیست گفتار، مطهری،  ص 6 ـ‌205.
4. همان، ص 207.
5. یونس: 7.
6. اخلاق در قرآن، ص 230.