جریان مذهب گرایی در اسلام چگونه بوده است؟
ساعت ۱۱:۳٥ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٥ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: جریان مذهب گرایی در اسلام چگونه بوده است؟

پاسخ:

در هر دین و آیین معمولاً پس از رحلت پیامبر یا بنیان گذار دین در میان پیروانش اختلافاتی رخ می دهد و این اختلاف ها گاه به قدری عمیق است که باعث انشعاب و پیدایش مذاهب و مکاتب مختلف می گردد و پیروان دین را به گروه های متعدّد تقسیم می کند. این اختلاف ها می تواند در موضوعات مختلفی چون موضوعات سیاسی، فقهی، و اعتقادی باشد. معمولاً مهمترین و شدیدترین اختلاف ها، اختلاف های اعتقادی و کلامی است.
اصولاً محدودیت های قوای ادراکی انسان و عدم توانایی او برای حل قطعی همه مسائل اعتقادی از مهمترین علل اختلاف انسان هاست. در مواردی که مسأله به روشنی قابل حل نیست هر کس به حدس و گمانی می رسدکه ممکن است با حدس و گمان دیگران متفاوت باشد. در نتیجه اختلاف نظرها آشکار می شود و این اختلاف ها وقتی در مسائل اساسی و مورد علاقه مردم باشد گاه به پیدایش فرقه های مختلف می انجامد. همین مسأله دلیل ارسال پیامبران و دستگیری خداوند از طریق انبیاء و اولیاست. پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ که برای تعلیم مردم و بیان حقایق و احکام الهی مبعوث شده بود، در مدّت کوتاه رسالتش فرصت بیان همه مطالب را برای مردم نیافت. از این رو لازم بود، از سوی خداوند جانشینانی هم چون او که معصوم باشند، کار او را به عنوان امامت مسلمین و تبیین معارف قرآن و سنّت نبوی ادامه دهند. امّا اکثر مسلمان ها پس از پیامبر به راه دیگری رفتند و نه تنها از اهل بیت پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ استفاده نشد، بلکه کسانی که به حکومت رسیدند دستور منع کتابت احادیث پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ را صادر کردند و این منع تا صد سال بعد، یعنی تا زمان حکومت عمر بن عبدالعزیز، ادامه یافت. این مسئله باعث شد که مردم از مفسّران وحی یعنی پیامبر و اهل بیت او محروم شوند، در نتیجه هر کس طبق ذوق و سلیقه خود تفسیری از قرآن و اسلام ارائه می کرد که در نهایت به پیدایش فرقه های گوناگون و مذاهب مختلف اعتقادی منجر گردید. نخستین اختلاف اساسی در مسئله امامت و جانشینی پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ بودکه امّت اسلام را به دو گروه شیعه و سنّی تقسیم کرد. مسئلة ایمان و کفر فاسق، اختلاف دیگری بودکه در شکل گیری خوارج مرجئه و معتزله در میان اهل سنّت مؤثر بود.(1)
اختلاف روش ها به ویژه از جهت عقل گرایی و نص گرایی نیز در پیدایش برخی از فرقه ها هم چون اهل حدیث، اشاعره و معتزله تأثیر داشت، این مذاهب همگی به خدا و نبوّت پیامبر اسلام اعتقاد داشتند و قرآن و احادیث نبوی را می پذیرفتند و عقاید و احکام ضروری هم چون معاد، فرشتگان، نماز و روزه را قبول داشتند، امّا در پاره ای از عقاید با یکدیگر اختلاف داشتند و همین اختلاف ها باعث پیدایش فرقه ها و مذاهب در میان امّت اسلامی گردید.

                                                                   نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. برنجکار رضا، آشنایی با فرق و مذاهب اسلامی، ص 14، مؤسسه فرهنگی طه، 1378.