فلسفه پیدایش فرق مختلف اسلامی چیست؟
ساعت ۱۱:۳٢ ‎ق.ظ روز جمعه ٢٥ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: فلسفه پیدایش فرق مختلف اسلامی چیست؟ ،گروه گروه شدن

پاسخ:


مقدمه: پس از درگذشت پیامبر(صلی الله علیه وآله) امّت اسلامی به گروههای گوناگونی تقسیم شده و بر این اساس، مذاهبی پایه گذاری گردید. از این رهگذر، سخت ترین و سهمگین ترین ضربه بر پیکر وحدت اسلام فرود آمد و همگان طعم تلخ فرقه گرایی را چشیدند و آیه (قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلی أَنْ یَبْعَثَ عَلَیْکُمْ عَذابَاً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُم أَوْ یَلْبِسَکُمْ شِیَعَاً وَ یُذیِقَ بَعْضَکُم بَأْس بَعْض)(1) درباره آنان تحقق پذیرفت.
گروه گرایی و دو دستگی یا چند دستگی به اندازه ای خطرناک است که در آیه یاد شده در کنار عذاب های آسمانی و زمینی مانند صاعقه و زلزله آمده و از نظر ویران گری هم سنگ نبرد اعضای یک ملّت با یکدیگر تلقّی شده است و اگر در این آیه به چهار نوع عذاب اشاره شد، یکی از آنها «دسته بندی» و «گروه گروه شدن» است.(2)
در این مورد، آیات دیگری نیز وارد شده است که شما می توانید به آنها مراجعه فرمایید.(3)
حال با توجه به مقدمه فوق، به اصل بحث و پاسخ به سؤال مذکور می پردازیم:

فلسفه پیدایش فرق مختلف اسلامی.آنچه که باعث به وجود آمدن فرقه های مختلف اسلامی و نیز تیره های گوناگون و فرعی آنها و در نتیجه باعث اختلاف در میان مسلمانان (پس از رحلت پیامبر(صلی الله علیه وآله)) شد، یک رشته از عوامل و حوادثی بود که در زیر به برخی از آنها اشاره می شود:
1ـ تعصّب های کور قبیله ای: نخستین عامل، پس از درگذشت پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) در مسأله خلافت و تعیین جانشین بود. کسانی که مسأله خلافت را یک مقام تنصیصی می دانستند، با تکیه بر احادیث پیامبر، خلافت را از آنِ امام علی(علیه السلام) می دانستند. ولی منطق مخالفان علی(علیه السلام) در سقیفه، چه انصار و چه مهاجرین، بر محورهای دیگری دور می زد که قدر مشترک آن را گرایش های قبیله ای و تعصّبات حزبی و در باطن، خودخواهی تشکیل می داد.
2ـ جمود فکری و کج اندیشی در فهم معارف کتاب و سنّت: این عامل، عامل مهمی برای پیدایش طوایفی مانند، «خوارج» و «مرجئه» و... به شمار می رود. تا آنجا که در تقدیس ظواهر «کتاب خدا» و «سنّت» پیامبر، آن قدر از خود جمود و خشکی نشان داده اند که عقل و خرد و داوری فطرت و وجدان را فدای ظاهر ابتدایی آیه و روایت ساخته و در نتیجه مذاهبی را پی ریزی کرده اند.
3ـ جلوگیری از تدوین احادیث پیامبر(صلی الله علیه وآله) تأثیر عامل سومی برای پیدایش مذاهب به نام «منع تدین حدیث نبوی» و جلوگیری از مذاکره و نشر آن نیز، در شکستن وحدت کلمه و ایجاد... کمتر از دو عامل قبلی نبود.
آنچه مهم است، آشنایی با نتایج ناگوار این امر است که منجر به پیدایش مذاهب فراوانی درباره اصول و فروع گردید.
4ـ احبار یهود و راهبان مسیحیان: از خسارتهای بارز منع و جلوگیری از نگارش و انتشار حدیث نبوی این بود که به علماء یهود و نصارا که در مسلک مسلمانان در آمده بودند، فرصت داد که افسانه ها را به عنوان سخنان پیامبران پیشین در میان مسلمانان منتشر سازند.
5ـ انتقال فرهنگ بیگانه و علوم تجربی به میان مسلمانان.
6ـ اجتهاد در مقابل نصّ: یاران پیامبر و گروهی که پس از آنان آمدند مصلحت را بر نصّ، و غرض شخصی را بر وحی الهی مقدّم داشتند.(4) این بود خلاصه عوامل و حوادثی که موجب به وجود آمدن فرقه های مختلف اسلامی شدند.
البته باید توجه داشت که از میان این گروهها، طبق روایات متعدد از نبی اکرم(صلی الله علیه وآله) فقط یک گروه اهل نجاتند و بقیه باطل می باشند.

                                                               نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. «بگو خدا تواناست که برای شما از بالا و پایین ـ مانند صاعقه و زلزله ـ عذاب بفرستد و شما را به صورت گروه هایی در آورد و طعم جنگ با یکدیگر را به شما بچشاند.» انعام: 65.
2. آیة اللّه سبحانی، فرهنگ عقاید و مذاهب اسلامی (قم، انتشارات توحید، اول، 1371) ج 1، ص 47.
3. انعام: 159. روم: 32. آل عمران: 103.
4. آیة اللّه سبحانی، فرهنگ و عقاید اسلامی(قم، انتشارات توحید، اول، 1371) ج 1، ص 130ـ34.