معنای عبادت و عبودیت
ساعت ۱۱:٥۳ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢۳ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: معنای عبادت و عبودیت ،ایاک نعبد و ایاک نستعین( ،فا عبدنی و اقم الصلوة لذکری ،و من الناس من یعبدالله

در مورد معنای عبادت و عبودیّت و تفاوت های لغوی آن اظهار نظرهای گوناگونی شده است. راغب اصفهانی در مفردات می گوید: عبودیّت اظهار تذلل و عبادت غایت تذلّل است.(1) در مجمع آمده: «العبادة فی اللّغه هی الذلّة» عبادت در لغت همان ذلّت است. و راهی را که با رفتن هموار شده گویند: «طریقٌ معبّد» و برده را بواسطة ذلّت و انقیادش، عبد گویند.
در صحاح نیز گفته شده است: «اصل العبودّیة الخضوع الذّلٌ... والعبادة الطاعة» عبودیت خضوع و ذلّت است و عبادت طاعت است.
عبارت قاموس چنین است: «العبودیة والعبودة والعبادة: الطّاعة که هر سه را به معنای طاعت گرفته است. در اقرب الموارد آمده: العبادة: الطاعة و نهایة التعظیم الله تعالی». عبادت طاعت و نهایت تعظیم برای خداوند متعال است.
معنای جامع این کلمات همان تذلّل و اطاعت است.
دربارة خداوند دو گونه عبادت داریم: یکی اطاعت از فرامین او و این که در زندگی روزمرّه راجع به حلال و حرام از دستورات خداوند و دین او پیروی می کنیم. این عبادت به معنای طاعت و فرمانبری است. به احتمال قوی آیات ایاک نعبد و ایاک نستعین(2) و و من الناس من یعبدالله و حرفٍ(3) و ما خلقت الجن والانس إلّا لیعبدون(4) فا عبدنی و اقم الصلوة لذکری(5) شامل این عبادت هستند.
دیگر تذلّلی است توأم با تقدیس. یعنی بنده نهایت خضوع و ذلّت را در برابر حق اظهار می دارد و در عین حال او را از تمام نقائص پاک و به تمام کمالات دارا می داند و در زبان می گوید: «الله اکبر، سبحان لله، الحمدلله، ایّاک نستعین» و با بدن ، رکوع و سجود می کند. یعنی معبود من حتّی بزرگتر از توصیف است، او پاک و منزّه است، همة حمدها مال اوست و از وی یاری می جوئیم(6).
عبودیّت نهایت اوج تکامل یک انسان و قرب او به خداست. عبودیت اطاعت بی قید و شرط و فرمانبرداری در تمام زمینه هاست و بالاخره عبودیت کامل آن است که انسان جز به معبود واقعی یعنی کمال مطلق نیندیشد و جز در راه او گام بر ندارد و هرچه غیر اوست فراموش کند.
و معنی عبادت و پرستش آن قدر وسیع است که حتی گوش دادن به سخن کسی به قصد عمل کردن به آن را نیز شامل می شود و نیز قانون کسی را به رسمیّت شناختن، یک نوع عبادت و پرستش او محسوب می شود.
از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ چنین نقل شده «کسی که به سخن سخنگویی گوش فرا دهد (گوش دادن از روی تسلیم و رضا) او را پرستش کرده. اگر این سخنگو از سوی خدا سخن می گوید، خدا را پرستیده است و اگر از سوی ابلیس سخن می گوید ابلیس را عبادت کرده است(7).
یک معنایی به نظر لطیف تر از همه معانی گذشته این است که «عبادت ارتکاب طاعت است که انجام دهی آنچه را که خدای می پسندد و عبودیت آن است که پسندی آنچه خدای کند» و راضی به رضای او باش.
و عرفا گفته اند: «که عبادت آن است که دنیا را نزد تو قدری نباشد و عبودیت آنکه از عقبی نیز در دل تو اثری نماند.

                                           نرم افزار پاسخ

 


پاورقی:

1. خسروی حسینی، سید غلامرضا، مادة «عبد»، انتشارات مرتضوی، ص 504.
2. فاتحة الکتاب: 4.
3. حج: 11.
4. ذاریات: 56.
5. طه: 14.
6. قرشی، سید علی اکبر، قاموس القرآن، دارالکتب الاسلامیه، ج 4، ص 279.
7. شریعتمداری، جعفر، شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه، نشر آستان قدس رضوی، ج 3، ص 85ـ84.