تحریفهاى عاشورا
ساعت ٩:۳٠ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٠ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: تحریفهاى عاشورا

نهضت عاشورایى امام حسین «ع»، با انگیزه امر به معروف و نهى از منکر و براى نجات اسلام و مبارزه با طغیان بود. اهداف و آرمانهاى مقدّس، چهره‏هاى متعالى و درخشان و انگیزه‏هایى اجتماعى و سیاسى داشت. آن همه تشویق براى گریه بر سید الشهدا و عزادارى براى سیّد مظلومان نیز، براى زنده نگهداشتن این مکتب جهاد و شهادت و حفظ ارزشها بود. متأسّفانه در طول تاریخ، تحریفهایى چه در انگیزه‏ها و اهداف، چه در چهره‏هاى حماسه ساز و چه در برنامه‏هاى مربوط به عاشورا انجام شد.

تحریفهاى عاشورا، برخى به «محتوا» بر مى‏گردد، برخى به «شکل» و برخى به «افراد».

کتابهایى که به عنوان مقتل نوشته شد و روضه‏هایى که براى عاشورا گفته و خوانده شد، گاهى چون با انگیزه گریاندن مستمعین بود، آمیخته به مطالب ضعیف، غیر مستند و احیانا دروغ گشت. علاقه‏اى که به چهره‏هاى عاشورایى وجود داشت، سبب شد در حوادث آن حماسه، غلوّها و مبالغه‏هایى نقل شود که غیر عقلى و باور نکردنى است. آمار و ارقام کشته‏ها و برخى حوادثى که بظاهر غم‏انگیز و سوزناک بود، بر اصل واقعه افزوده شد.

انگیزه آن حماسه اجتماعى و خونین نیز، گاهى تا حدّ «کشته شدن براى شفاعت از گنهکاران امّت» تنزّل یافت. نوع برخوردهاى امام حسین «ع»، زینب و امام سجاد «ع» و کودکان و اهل بیت، گاهى به صورت عجز و لابه و ذلّت و حقارت در برابر فاسقانى چون یزید و عمر سعد و ابن زیاد و شمر و ... در آمد و خواسته بزرگ امام در این میدان حماسه، که ردّ بیعت با حکومت جور بود، به درخواست جرعه‏اى آب براى لب عطشان خویش یا گلوى خشک على اصغر در آمد.

در روضه‏هایى که خوانده مى‏شد و تعزیه‏هایى که برپا مى‏گشت و شعرها و نوحه‏هایى که سروده و اجرا مى‏شد، از زینب و امام سجاد و مسلم بن عقیل و سکینه و ... چهره‏هایى ارائه گشت که با روح بلند و عزّتمند و بزرگوار آن خاندان شرف و کرامت، ناسازگار بود.

حتى خصومت دیرین امویان با اساس دین و وحى و نبوّت، به دشمنى شخصى حسین «ع» و یزید تبدیل شد. رسالت یارى رساندن به جبهه گسترده حسینى در طول تاریخ، تنها به سطح گریستن بر تشنگى و مظلومیّت آل عبا پایین آمد و بیش از روضه فکر امام حسین «ع»، روضه جسم پاره‏پاره او و بیش از پیام خونین سید الشهدا، حلقوم بریده ابا عبد اللّه مطرح شد. حتّى مبارزه دشمنان با اصل اقامه عزا براى سالار شهیدان (که بى‏ثمر بود) تبدیل شد به آزادى مراسم و ترویج شعائر، ولى همراه با مسخ حقیقت عاشورا و فلسفه قیام کربلا، که اینگونه برنامه‏ها، هیچ تعارضى با سلطه ستم و فسق نداشته باشد و این بزرگترین تحریف محتوایى عاشورا بود. در حالى که در تاریخ شیعه، قیام‏ توّابین‏، پس از گریه بر مزار شهداى کربلا و یاد مظلومیّت امام حسین «ع» شکل گرفت و شیعیان در سرزمین کربلا و با الهام از عاشورا، به رهبرى سلیمان بن صرد، قیامى را شکل و سازماندهى دادند. و عاشورا، تکلیف‏آور براى هر مسلمان بود، نه آنکه امام، یک وظیفه خاص و دستور خصوصى داشته باشد.

اعتقاد به شفاعت سید الشهدا و نیز ثوابهاى فراوان براى اشک ریختن بر آن حضرت و همچنین نتایج ارزشمند محبّت و ولایت اهل بیت «ع»، همه صحیح است؛ امّا این مسائل بگونه‏اى یکجانبه طرح شد که بسیارى از علاقه‏مندان اهل بیت، تعارضى میان گریستن بر حسین «ع» و ارتکاب فسق و فجور و زیر پا نهادن حقّ الناس و ترک وظایف ندانند و امیدشان به حسین «ع» باشد، هر چند که غرق گناه باشند! امام سجاد «ع» که همان روح حسینى و شجاعت علوى را داشت و در عاشورا به مصلحت الهى بیمار بود و توان‏ جنگیدن نداشت، در پى همین تلقینات تحریف شده، به «امام بیمار» شهرت یافت و در اذهان عموم، به صورت مردى لاغر، رنگ پریده، بى‏حال و زرد چهره و عصابه دست جلوه کرد. حتى قضایایى بى‏اساس، همچون حجله عروسى قاسم نوجوان در شب عاشورا، به عنوان دستمایه اشک گرفتن از اهل عزا، به مرثیه‏ها و مقتلها راه یافت و قضایایى به نام رؤیا و خواب (راست یا دروغ) باب شد و دهان به دهان و سینه به سینه نقل گشت و بتدریج، حالت یک امر مسلّم و قطعى یافت. آنچه وظیفه آگاهان و دست‏اندرکاران است، هم تبیین صحیح قیام حسینى، هم ارائه مقتل و روضه صحیح و مستند، هم جلوگیرى از خواندن مرثیه‏هاى دروغ و مرثیه‏خوانان ناصالح و مدّاحان کاسب و واعظان بیسواد و بى‏مطالعه است. در یکى دو دهه اخیر، هم کتابهاى ارزشمندى در تحلیل ماهیّت و اهداف قیام حسینى تألیف شده، هم اشعار بامحتوا و منطبق با روح عاشورا سروده شده است و هم برخى از این تحریفهاى لفظى و محتوایى بازگو و معرفى شده است. «3»

الهامى که در انقلاب اسلامى ایران و در جبهه‏هاى دفاع مقدس، از عاشورا و کربلا گرفته شد، بهترین استفاده از چهره تحریف نشده عاشوراست. و اگر شیعه بتواند «مکتب عاشورا» را آنگونه که هست و بوده، به جهانیان معرفى کند، بى‏شک منبع الهام همه آزادیخواهان مبارزى خواهد شد که در پى الگوى راستین براى انقلاب و مبارزه با ستم‏اند.

- آداب وعظ و منبر، اهداف نهضت عاشورا، آثار و نتایج نهضت عاشورا، عاشورا، فرهنگ عاشورا، شفاعت‏

فرهنگ عاشورا، جواد محدثى ،ص:105 -  106

 

(1)- مکارم الأخلاق، طبرسى، ص 462؛ بحار الأنوار، ج 74، ص 79.

(2)- بحار الأنوار، ج 90، ص 344.

(3)- مطالعه کتاب سودمند حماسه حسینى (3 جلد) از شهید مطهرى در این زمینه‏ها توصیه مى‏شود. همچنین موارد متعددى از نقلهاى دروغ و حوادث بى‏اساس را که در زبان مرثیه‏خوانان و در شعر و نثر مرثیه درباره حوادث کربلاست، در کتاب «لؤلؤ و مرجان» و در فصل لزوم پرهیز از دروغ و رعایت صدق در سخن، تألیف «محدث نورى» مى‏توان خواند. همچنین کتاب «ستودگان و ستایشگران» که مجموعه‏اى از ارشادهاى آیة اللّه خامنه‏اى درباره بایدها و نبایدها در امر مداحان و مرثیه‏خوانان است، خواندنى است؛ نشر «حوزه هنرى». نیز، ر. ک: «التنزیه لأعمال الشیعة»، سید محسن امین؛ (خلاصه‏اى از آن در «اعیان الشیعة»، ج 10، ص 373 به بعد آمده است)، «اکسیر السعادة فى اسرار الشهادة»، سید عبد الحسین لارى؛ «الآیات البیّنات فى قمع البدع و الضلالات»، کاشف الغطاء؛ مقاله «امام خمینى، احیاء و اصلاح شعائر حسینى»، سید جواد ورعى، (ویژه نامه روزنامه جمهورى اسلامى با نام «عاشورا و امام خمینى»، خرداد 74).