ترکیب‏بند محتشم‏
ساعت ٧:٥۱ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱ آذر ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: ترکیب‏بند محتشم‏ ،خواجه عبد الغنى ،باز این چه شورش است که ،این کشته‏ى فتاده به هامون،

محتشم برادرى داشت به نام خواجه عبد الغنى که در هندوستان متأهل شد و به سال 950 در همان جا درگذشت و او در سوگ برادر، یازده‏بندى در مرثیه سرود.

مرحوم مدّرس تبریزى نقل مى‏کند که محتشم، پس از وفات برادرش عبد الغنى، مراثى بسیار درباره‏ى او گفت، تا شبى در عالم رؤیا خدمت حضرت امیر المؤمنین علیه السّلام مى‏رسد و حضرت به او مى‏فرماید: چرا در مصیبت برادرت مرثیه گفته‏اى و براى فرزندم حسین علیه السّلام مرثیه نمى‏گویى؟ عرض کرد: یا امیر المؤمنین، مصیبت حسین علیه السّلام خارج از حدّ و حصر است و من آغاز سخن را پیدا نمى‏کنم. فرمود: بگو: از این چه شورش است که در خلق عالم است. «2»

بارى، مرثیه سروده شد و از همان روزهاى آغازین، مورد توجّه و استقبال قرار گرفت، تا آنجا که صاحب نتایج الافکار" مى‏نویسد: اگرچه اکثر عالى‏طبعان در فکر سرودن مرثیه براى آن حضرت (امام حسین علیه السّلام) بوده‏اند، امّا این مرثیه شأنى و شرف و مقبولیّتى بالاتر دارد، «3» و تا به امروز نیز مرثیه‏اى به این درجه از شهرت و سوز و اثر پدیده نیامده است.

و محدّث جلیل، مرحوم حاج شیخ عبّاس قمى در این باره گفته است: محتشم شاعر، صاحب مراثى معروفه که در جمعى تکایا و مجالس ماتم ابو عبد اللّه الحسین علیه السّلام بر در و دیوار نص شده است و گویا که از حزن و اندوه، آن اشعار نگاشته شده یا از خاک کربلا سرشته شده، به هر جهت این اشعار مثل مصیبت حضرت ابو عبد اللّه علیه السّلام به هیچ وجه مندرس نمى‏شود و این کشف مى‏کند از عظمت و بزرگى مرتبت و کثرت معرفت محتشم. «4»

__________________________________________________

(1)- این لقب معمولا براى شعرایى به کار مى‏رود که در منقبت و مرثیه یا مضامین دینى سخن گفته‏اند و در ادب فارسى نخستین بار" خاقانى" بدان ملقّب شد

 (2)- ریحانة الادب، جلد 5، صفحات 226 و 227

 (3)- تاریخ ادبیات در ایران، دکتر صفا، جلد 5، صفحه‏ى 794

 (4)- هدیة الاحباب، محدّث قمى، چاپ کتابخانه صدوق، 1362 شمسى صفحه‏ى 233

                    

         باز این چه شورش است که در خلق عالم است؟             باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟

             باز این چه رستخیز عظیم است کز زمین             بى‏نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است؟

             گویا طلوع مى‏کند از مغرب آفتاب             کاشوب در تمامى ذرّات عالم است‏

             گر خوانمش قیامت دنیا بعید نیست             این رستخیز عام که نامش محرّم است‏

             در بارگاه قدس که جاى ملال نیست             سرهاى قرسیان همه بر زانوى غم است‏

             جنّ و ملک بر آدمیان نوحه مى‏کنند             گویا عزاى اشرف الولاد آدم است‏

***

          از آب هم مضایقه کردند کوفیان             خوش داشتند حرمت مهمان کربلا

             بودند دیو و دد همه سیراب و مى‏مکید             خاتم ز قحط آب، سلیمان کربلا

                       

         زان تشنگان هنوز به عیّوق مى‏رسد             فریاد العطش، ز بیابان کربلا

***

          روزى که شد به نیزه سر آن بزرگوار             خورشید بر برهنه برآمد ز کوهسار

             موجى ه جنبش آمد و برخاست کوه‏کوه             ابرى به بارش آمد و بگریست زار زار

             گفتى تمام، زلزله شد خاک مطمئن             گفتى فتاد از حرکت چرخ بى‏قرار

             عرش آن زمان به لرزه درآمد که چرخ پیر             افتاد در گمان که قیامت شد آشکار

             آن خیمه‏اى که گیسوى حورش طناب بود             شد سرنگون زباد مخالف حباب‏وار

             جمعى که پاى محملشان داشت جبرئیل             گشتند بى‏عمارى و محمل، شترسوار

             با آن که سر زد این عمل از امّت نبى             روح الامین ز روح نبى گشت شرمسار

***

          این کشته‏ى فتاده به هامون، حسین توست             وین صید دست‏وپازده در خون، حسین توست‏

             این نخل تر کز آتش جان‏سوز تشنگى             دود از زمین رسانده به گردون، حسین توست‏

             این ماهى فتاده دریاى خون که هست             زخم از ستاره بر تنش افزون، حسین توست‏

             این غرقه‏ى محیط شهادت که روى دشت             از موج خون او شده گلگون، حسین توست‏

             این خشک لب فتاده‏ى دور از لب فرات             کز خون او زمین شده جیحون، حسین توست‏

             این شاه کم سپاه که با خیل اشک‏وآه             خرگاه، زین جهان زده بیرون، حسین توست‏

             این قالب طپان که چنین مادنه بر زمین             شاه شهید ناشده مدفوه، حسین توست‏

                                  از حسین گفتن تا حسینى شدن، ص:47 -   48