ولادت و دوران رشد امام هادی علیه السّلام‏
ساعت ٥:٤۸ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۱ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: ولادت و دوران رشد امام هادی علیه السّلام‏ ،سمانه ،مراسم شرعى ،از باب تبرّک و تیمّن

امام على الهادى علیه السّلام شاخه‏اى برومند از شجره نبوّت و شاخسارى بالنده از درخت پرشاخ و برگ امامت است، که خداوند به وسیله او و پدران بزرگوارش اسلام را عزّت بخشید، و کلمه توحید را برافراشت. پیش از آغاز سخن از برجستگیهاى شخصیّت والاى آن حضرت، به اصول ارزشمندى که آن بزرگوار، فرعى از آنهاست، و بیان ولادت و دوران رشد آن حضرت، مى‏پردازیم.

پدر

اما پدر امام هادى علیه السّلام، امام محمّد الجواد بن على بن موسى بن جعفر بن محمد بن على بن حسین بن على بن ابى طالب علیهم السّلام، مى‏باشد، که بالاترین نسب در اسلام است، و انسانیت در تمام زمانها نسبى بزرگتر و والاتر از این نسب را که جهان را با حقیقت اسلام و گوهر ایمان روشن کرده باشد سراغ ندارد. امام هادى علیه السّلام، شاخه‏اى از شجره این خاندان است و پدرش امام جواد علیه السّلام، یکى از اعجوبه‏هاى دنیا با ویژگیها و برجستگیهاى شخصیش بوده است که پس از وفات پدر بزرگوارش، زمام امور دینى و مرجعیّت عامّه این امت را به دست گرفت، در حالى که از عمر شریفش هفت سال و چند ماه گذشته بود، و حکومت عباسى، این فرصت را غنیمت شمرد، و یحیى بن اکثم را که از بزرگترین دانشمندان عصر خود بود، براى آزمودن و مغلوب ساختن آن بزرگوار دعوت کرد، تا بدان وسیله مسأله اعلم بودن امام را که از جمله عناصر اصلى در تفکر شیعه است، در هم شکند. به این ترتیب یحیى به این نیّت آمد و در حضور جمع کثیرى از دانشمندان و وزیران و بلندپایگان حکومت عباسى، از امام یک مسأله فقهى پرسید، و امام علیه السّلام، چندین فرع براى آن مسأله بیان کرد. بطورى که یحیى متحیّر شد و آثار ناتوانى در چهره‏اش نقش بست و به توانمندى علمى فوق العاده که در اختیار امام علیه السّلام بود، اعتراف کرد. این رویداد و نظایر آن، نقل مجالس و محافل بغداد و جاهاى دیگر شد.

سپاس خداى را که این افتخار نصیبم شد تا درباره امام جواد علیه السّلام سخن بگویم، در حالى که نیازى به گفتگوى از مقامات آن بزرگوار نمى‏بینم.

مادر

پیش از آن که از حالات و مقامات بانوى بزرگوار، مادر امام على الهادى علیه السّلام صحبت کنیم، مایلم به مطلبى اشاره کنم که چندین بار، آن را یادآور شده‏ایم، و آن این است که اسلام، به گونه مثبت، وحدت اجتماعى و اتّفاق کلمه‏اى را بنا نهاد و با تمام روشهایى که به اختلاف منجر مى‏شد و رشته‏هاى وحدت را قطع مى‏کرد مبارزه نمود، و ائمه اهل بیت علیهم السّلام در پرتو همین جهت‏گیرى تابناک حرکت کردند و تفاوتى بین سفید و سیاه قائل نشدند، و بر این اساس، به ازدواج با کنیزان اقدام کردند، تا به هیاهویى ویرانگر خاتمه دهند، و امام بزرگ زین العابدین و سید الساجدین، على بن الحسین علیهما السّلام با کنیزى ازدواج کرد که شهید جاوید زید، از او به دنیا آمد و امام محمد جواد علیه السّلام نیز کنیزى را به همسرى برگزید و از او امام على الهادى علیه السّلام متولّد شد، که این کنیز را محمد بن فرج به هفتاد دینار براى آن حضرت،

خریدارى کرده بود [1].

امام جواد علیه السّلام، خود عهده‏دار تربیت و تهذیب اخلاق آن بانو شد، و او در خانه‏اى استقرار یافت که زنان آل على از- دختران رسول خدا (ص) که نمونه‏هاى بزرگى، پاکدامنى و پاکیزگى بودند- از اعضاى آن خانه بودند، و تحت تأثیر هدایت و رفتار و سلوک آنها قرار گرفت، از این رو، به اطاعت و عبادت خداوند متعال رو آورد و از جمله زنان عابد متهجّد و قاریان قرآن مجید شد که مورّخان بدان اشاره کرده‏اند [2].

همین قدر در شخصیت این بانو، بس که یکى از بزرگان و سروران مسلمین و امامى از امامان اهل بیت علیهم السّلام را به دنیا آورد که خداوند آنان را پناهگاه بندگان و کشتیهاى نجات قرار داده است.

نام مادر امام هادى‏

مورّخان و راویان درباره نام شریف این بانو اختلاف نظر دارند، بعضى از آن اقوال به شرح زیر است:

1- سمانه مغربیّه [3] معروف به بانو ام الفضل [4].

2- ماریه قبطیه [5].

3- یدش [6].

4- حویت [7].

______________________________
[1] دلائل الإمامة: ص 216.   [2] عیون المعجزات.    [3] تذکرة الخواص: ص 39.

[4] بحار الانوار: 13/ 126، الدر النّظیم.   [5] بحر الأنساب: ص 35.

[6] مرآة الزّمان: ص 9 برگ مصوّر: ص 553.  [7] تاریخ الائمة: ص 16.

اقوال دیگرى نیز درباره نام این بانو وجود دارد که از ذکر آنها خوددارى کردیم، اما تحقیق در مورد نام مقدّس وى اهمیت چندانى ندارد، چون هیچ گونه فایده‏اى بر آن مترتب نیست.

مولود گرامى‏

دنیا به ولادت امام هادى علیه السّلام روشن شد، زنى در آن روزگار فرزندى را چون آن بزرگوار در علم و تقوا و پرهیزگارى نزاده بود. امام هادى علیه السّلام در محل بصریا [1] از نواحى مدینه [2] به دنیا آمد. و به حکم وراثت، جامع جمیع خصلتهاى نیکو و بزرگى و بزرگوارى بود.

مراسم ولادت‏

امام جواد علیه السّلام مراسم شرعى را نسبت به مولود مسعود خویش اجرا فرمود؛ به گوش راست او اذان و به گوش چپش اقامه گفت و دستور داد که در روز هفتم ولادت، مراسم ختنه به جا آوردند و سر کودک را تراشیدند و هموزن آن را نقره، به مستمندان صدقه دادند، و به گوسفند نرى او را عقیقه کردند، همان طورى که رسم دیرینه امامان اهل بیت علیهم السلام بود و همه آنها این مراسم را براى فرزندانشان به هنگام ولادت اجرا مى‏کردند.

سال ولادت‏

بیشتر مورّخان بر آنند که امام هادى علیه السّلام در سال (212 ه) به‏

______________________________
[1] نام روستایى است که از مدینه سه میل فاصله دارد و امام موسى بن جعفر (ع) آن را ایجاد کرد.

[2] الاتّحاف بحبّ الأشراف: ص 67، جوهرة الکلام فى مدح السادة الاعلام: ص 151.

دنیا آمده و بعضى گفته‏اند که در سال (214 ه) [1] متولد شده است. و در باره ماه و روزى که آن بزرگوار تولّد یافته نیز اختلاف نظر به شرح زیر وجود دارد:

1- در روز بیست و هفتم ذیحجّه [2].

2- در روز بیست و سوم ماه رجب [3].

3- روز دوشنبه، سوم ماه رجب. [4]

4- و بعضى از مصادر همین قدر نوشته‏اند که در ماه رجب به دنیا آمده و لکن روز تولد را براى ما تعیین نکرده‏اند، و در بعضى از ادعیه نیز بصراحت چنین آمده است: «اللّهمّ إنّى أسألک بالمولودین فى رجب، محمد بن علىّ الثّانى و على بن محمّد المنتجب» [5] و برخى از کتابها نیز، از روز و ماه تولّد آن حضرت چیزى ننوشته‏اند و به همین قدر بسنده کرده‏اند که آن بزرگوار در مدینه به دنیا آمده است [6].

نامگذارى‏

پدر بزرگوارش امام جواد علیه السّلام، نام آن حضرت را از باب تبرّک و تیمّن به نام دو جدّ بزرگوارش- جدّش امام امیر المؤمنین علیه السّلام و جدّش امام على بن حسین زین العابدین و سید السّاجدین علیهما السّلام- على نامید، که به حکم قوانین وراثت همانند آنها بود؛ زیرا در فصاحت و بلاغت نظیر جدش امام امیر المؤمنین علیه السلام، و در تقوا و عبادت و طاعت بمانند جدش امام زین العابدین علیه السّلام بود.

 

______________________________
[1] اصول کافى: 1/ 497، ارشاد: ص 368، اعیان الشّیعه: 4/ ق 2/ 252.

[2] الاتّحاف بحبّ الاشراف: ص 67، جوهرة الکلام: ص 151، مرآة الجنان: 2/ 159 تاریخ الخمیس: 2/ 321.

[3] اعیان الشّیعه: 4/ ق 2/ 252.  [4] تاریخ الخمیس: 2/ 321، مرآة الجنان: 2/ 159.

[5] یعنى: «بار خدایا به حق دو مولودى که در ماه رجب قدم به دنیا نهادند: یکى محمد بن على دوم- امام باقر علیه السّلام- و دیگرى على بن محمد که برگزیده است، یعنى امام هادى علیه السلام».

[6] الاتّحاف بحبّ الأشراف: ص 67.

تحلیلى از زندگانى امام هادى(ع) ،ص:24 - 21