حکمت مخفى بودن زمان عمر
ساعت ٤:۳۳ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٠ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: حکمت مخفى بودن زمان عمر ،وقت مرگ خود را ،لذّات دنیا ،قساوت قلب او

امام صادق علیه السلام می فرمایند :  تأمّل کن اى مفضّل در مصلحت پنهان کردن عمر هر کس از او، زیرا که اگر مقدار عمر خود را بداند اگر عمرش کوتاه باشد زندگى بر او ناگوار خواهد بود براى آن که عمر خود را کوتاه و وقت مرگ خود را نزدیک مى‏داند بلکه خواهد بود به منزله کسى که مالش فانى شده باشد، یا نزدیک به فنا رسیده باشد، پس پیوسته در غم تنگدستى و در ترس فناى مال است. و بیم تهى شدن کیسه زندگانى بر فرزند آدم زیاده از بیم تهى شدن خزانه دینار و در هم است، زیرا کسى که مالش فانى مى‏شود، امید حصول عوض آن را دارد و کسى که به فناى عمر یقین به هم رسانید، ناامیدى بر او مستحکم مى‏گردد.

و اگر بداند که عمرش دراز خواهد بود، امید بقا به هم مى‏رساند و در لذّات دنیا و معاصى حق تعالى فرو مى‏رود به امید آن که لذات خود را در مى‏یابم و در آخر عمر تائب مى‏شوم. و این مذهب و طریقه را خدا از بندگان خود نمى‏پسندد و قبول نمى‏کند. آیا نمى‏بینى که اگر بنده داشته باشى و چنان با تو معامله کند که یک سال به خشم آورد و یک روز یا یک ماه تو را خشنود گرداند از او این را قبول نمى‏کنى؟ و از جمله بندگان شایسته تو نخواهد بود و از او نمى‏خواهى مگر آن که در دل داشته باشد اطاعت و خیر خواهى تو را در همه امور و در جمیع احوال.

اگر گوئى که گاه هست مردى سالها به معصیت مى‏گذارند و در آخر توبه مى‏کند و توبه‏اش مقبول مى‏شود.

جواب مى‏گوئیم که: این امرى است که آدمى را عارض مى‏شود بنا بر غلبه شهوت و بر نیامدن با نفس و خواهشهاى آن، بى‏آنکه در نفس خود این مخالفت را قرار بدهد و بناى امر خدا را بر آن گذارد،

پس به این سبب خداوند غفور مى‏بخشد و تفضّل مى‏کند بر او به آمرزش. و اما کسى که بناى کار خود را بر این گذارد که در اکثر عمر خود معصیت مى‏کنم و در آخر عمر توبه خواهم کرد، پس خواهد فریب دهد کسى که او را فریب نمى‏تواند داد او را به آن که در عاجل هر لذتى را که مى‏خواهم در مى‏یابم به امید آن که در آخر توبه خواهم کرد.

و ایضا معلوم نیست که وفا به این وعده خواهد کرد یا نه، زیرا که ترک ترفه و لذت نمودن و مشقت توبه را متحمّل گردیدن خصوصا در پیرى و ضعف بدن، امرى است به غایت صعب و ایمن نیست آدمى به مدافعه توبه از آن که مرگ او را دریابد و از دنیا بیرون رود بى‏توبه چنانچه کسى را بر مردى قرضى باشد و اجلى از براى آن قرار داده باشد و پیش از اجل قادر بر اداى دین باشد و پیوسته مداهنه نماید تا اجل دین برسد و مالش تهى شده باشد و قرض بر او بماند.

پس معلوم شد که بهترین اشیاء براى آدمى آن است که قدر عمر از او مستور باشد که در تمام عمر خود منتظر مرگ بوده باشد و به این سبب ترک معاصى کند و اختیار طاعات نماید.

اگر گوئى که: در این وقت که مدت زندگانى از او مستور است و در هر ساعت مترصّد مرگ است باز مرتکب فواحش مى‏شود و انتهاک محرمات مى‏نماید، جواب گوئیم که وجه تدبیر در این باب آن است که به عمل آمده است، اگر آدمى با این حال ترک منهیات و بدیها نکند

از زیادتى طغیان و مزید قساوت قلب او خواهد بود نه از خطاى تدبیر چنانچه طبیب گاهى براى بیمار وصف مى‏کند دوائى را که منتفع گردد به آن، اگر مریض مخالفت قول طبیب نماید و به امر و نهى او عمل ننماید و از تدبیر او منتفع نگردد، تقصیر از طبیب نخواهد بود، بلکه کوتاهى از بیمار است که به گفته طبیب عمل نکرده و نفع از تدبیر او نبرده.

و ایضا هر گاه آدمى با آن که هر ساعت مترقّب مرگ باشد نفس خود را از معاصى منع ننماید، هر گاه اعتماد بر طول عمر خود داشته سزاوارتر خواهد بود که کبایر فظیعه از او به ظهور رسد، پس ترقّب مرگ در هر حال بهتر است از براى او از اعتماد بر بقا داشتن.

و ایضا اگر صنفى از مردم به سبب ترصد مرگ غافل مى‏شدند و پندپذیر نمى‏گردیدند گروهى متعظ مى‏شوند و ترک معاصى مى‏نمایند و به این سبب به اعمال شایسته رغبت مى‏نمایند و نفایس اموال و اسباب و امتعه و حیوانات تصدّق بر فقرا و مساکین مى‏نماید، پس از عدالت دور بود که این گروه را از این منفعت محروم گرداند به سبب آن که دیگران از آن بهره‏مند نمى‏گردند.

ترجمه توحید المفضل، ص: 108 -  110