فایده نوشتن‏
ساعت ۱٢:۱٩ ‎ب.ظ روز جمعه ٢٠ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: فایده نوشتن‏ ،باز تأمّل کن ،اگر نوشتن نبود ،استاد علامه طباطبائى

 

امام صادق علیه السلام می فرمایند  باز تأمّل کن اى مفضّل! در فوائد کتابت و نوشتن که به آن ضبط کرده‏اند خبرهاى گذشتگان را براى حاضران، و ضبط مى‏نمایند اخبار حاضران را براى آیندگان. و به آن باقیمانده است کتابها که در علوم و آداب و غیر آنها نوشته‏اند.

و به نوشتن حفظ مى‏کند آدمى آنچه جارى مى‏شود میان او و دیگران از معاملات و حساب.

اگر نوشتن نبود منقطع مى‏شد اخبار بعضى از زمانها از بعضى و کسى که به سفر مى‏رفت، خبرش به اهلش نمى‏رسید. و علوم مندرس مى‏شد و آداب ضایع مى‏شد، و خلل عظیم در امور و معاملات مردم راه مى‏یافت، و فوت مى‏شد از ایشان آنچه محتاج بودند به نظر در آن از دین ایشان و روایاتى که ایشان را ضرور است دانستن آنها.

اگر کسى گوید که: گفتن و نوشتن از چیزهائى نیست که خداوند در خلقت آدمى آفریده باشد، بلکه مردم به حیله و زیرکى خود به هم رسانیده‏اند و اصلاحى است که در میان خود کرده‏اند و جارى شده است در میان ایشان، لهذا مختلف مى‏شود و در امم مختلفه که به لغتهاى مختلف سخن مى‏گویند و هم چنین کتابت مختلف مى‏باشد مانند خط عربى و سریانى و عبرانى و رومى و غیر اینها. و هر امّتى و گروهى به زبانى سخن مى‏گویند، و به خطى مى‏نویسند.

جواب مى‏گوئیم که: هر چند آدمى را فی الجمله در گفتن و نوشتن فعلى چاره و تدبیرى هست. اما آنچه به آن به عمل مى‏آید این چاره‏ها و تدبیرها از صنعت کامله حق تعالى است و عطیّه‏اى است از خزاین رحمت او، زیرا که اگر خدا به آدمى زبان گویا، و ذهن ادراک‏کننده امور نداده بود مانند سایر حیوانات قدرت بر سخن نداشت، و اگر کف و انگشتان که آلت کتابت است به او نمى‏داد چگونه کتابت مى‏کرد چنانچه سایر حیوانات قدرت بر نطق و کتابت ندارند، پس اصل اینها همه از فطرت حکیم قدیر است و تفضّلى است که بر خلق خود کرده است، پس هر که این نعمتها را شکر کند، ثواب مى‏یابد و هر که کفران کند خدا بى‏نیاز است از شکر عالمیان و طاعت ایشان. «1» «2»

______________________________
(1) نک: سوره نمل، آیه 40.

(2) علامه عالى مقام مجلسى (ره) در بحار الانوار در ذیل این فراز از کلام امام (ع) مى‏نویسد: سخن امام صادق (ع) در اینجا، مشعر بر آن است که بشر، واضح لغتها و زبانها مى‏باشد.

استاد علامه طباطبائى- رضوان الله علیه- در تعلیقه خویش اضافه کرده‏اند: و مهمتر آن که این کلام امام (ع) دلالت بر آن دارد که وضع‏ها تعینى است نه تعیینى.

و هم چنین آن بخش از حدیث، مشعر بر آن است که این لغت‏ها و امثال آن، امورى اعتبارى و قراردادى هستند که بشر در زندگى خود به آنها نیازمند است.

بحار الانوار، ج 3، ص 82.

ترجمه توحید المفضل، ص:105 -  106