آیه مودّت‏
ساعت ۱٢:٤٢ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٩ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: آیه مودّت‏ ،تفسیر «قربى‏» از منظر شیعه‏ ،نظرات اهل سنّت پیرامون «قربى‏» ،إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى‏

« قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى‏ وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ «سوره شورى، آیه 23»

تفسیر «قربى‏» از منظر شیعه‏

علماءِ شیعه با تفکّر و دقّت در این آیه شریفه بالاتّفاق معتقدند که منظور از «قربى‏» اهل بیت پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله است. و بى‏شک «ولایت» استمرار رسالت و همسنگ و همطراز آن است. و لهذا این اجر (مودّت قربى‏) متناسب آن کار (رسالت) مى‏باشد؛ علاوه این که، ولایت مردم را به سوى خداوند رهنمون مى‏شود.

اگر آیه مودّت را، طبق آنچه علما و مفسّران شیعه تفسیر کرده‏اند، تفسیر کنیم هم معناى آیه مودّت روشن مى‏شود وهم آیات دیگرى که در ارتباط با این آیه است واضح مى‏گردد و معلوم مى‏شود ارتباط بین آنها یک ارتباط منطقى و صحیح است. جالب این که در دعاى ندبه، که یک دوره معارف الهى و مشحون از ولایت است، آیات سه‏گانه فوق مطرح شده و از آن نتیجه‏گیرى خوب و مناسبى شده و از ائمّه به عنوان راههاى منتهى به رحمت و رضوان الهى یاد شده است.

نظرات اهل سنّت پیرامون «قربى‏»

علماء اهل تسنّن تفسیرهاى مختلفى در این زمینه ارائه داده‏اند، که هیچ کدام متناسب با آیه نیست. به چند نمونه آن توجّه کنید:

1- از جمله گفته‏اند که منظور از «قربى‏» محبّت و مودّت اهل بیت پیامبر است؛ ولى مودّتى خالى از ولایت و امامت و خلافت! و تنها علاقه ظاهرى به خاندان پیامبر صلى الله علیه و آله و اهل بیت پاک آن حضرت!

امّا آیا مى‏توان این دوستى ساده را همطراز رسالت دانست؟

آیا محبّت معمولى بدون ولایت و امامت، مى‏تواند اجر رسالت و معادل آن باشد؟

علاوه بر این، چطور پیامبر اسلام صلى الله علیه و آله تقاضاى اجر رسالت (به معنایى که شما مى‏گویید) کرده است؟ در حالى که هیچ کدام از پیامبران پیشین چنین تقاضایى نداشتند، بلکه اجر خویش را از خدا مى‏خواستند. بنابراین، تفسیر فوق قابل پذیرش نیست.

2- برخى دیگر «قربى‏» را به کارهاى نیک، که انسان را به خداوند نزدیک مى‏کند، تفسیر کرده‏اند، بنابراین «مودّت قربى‏» به معناى عشق به کارهاى خوب است؛ دوست داشتن نماز، روزه، حج، جهاد، صله رحم، احترام به بزرگان و دیگر کارهاى خوب، اجر و مزد رسالت محسوب مى‏شود!

3- برخى گفته‏اند «فى» در آیه مودّت به معناى «لام» است، در این صورت معناى آیه چنین مى‏شود: «اجر و پاداش رسالت من این است که مرا دوست داشته باشید؛ چون خویشاوند شما هستم!» سپس شجره‏نامه مفصّلى براى این منظور درست کرده‏اند و نسبت همه قبیله‏هاى عرب به پیامبر صلى الله علیه و آله را بیان کرده‏اند، که همه بنوعى منسوب به پیامبر صلى الله علیه و آله بوده‏اند!

ولى اشکال این تفسیر روشن است؛ چون:

اوّلًا: استعمال «فى» به معناى «لام» بسیار کم و نادر است و دلیل و شاهدى بر این که در آیه فوق بدین معنى باشد نداریم.

ثانیاً: دوستى شخصى پیامبر صلى الله علیه و آله همسنگ نبوّت و رسالت نیست، و مزد رسالت باید متناسب با خود رسالت باشد.

آیا این جمله که: «مرا دوست داشته باشید و اذیّت نکنید چون خویشاوند شما هستم» همسنگ و همطراز رسالت است؟

آیا این تفسیر باعث افت معناى بلند آیه شریفه نمى‏شود؟

4- تفسیر دیگر، که از تفسیر فوق سست‏تر مى‏باشد، این است که:

«خویشاوندان خود را دوست داشته باشید؛ اجر رسالت پیامبر مودّت خویشاوندان خودتان است!» انسان دوست دارد باور نکند اینگونه تفاسیر را افراد دانشمندى ارائه داده‏اند، ولى متأسّفانه چنین است!

بطلان این نظریّه روشن‏تر از آن است که احتیاج به جواب داشته باشد. آیا دوستى خویشاوندان، همسنگ و همطراز با رسالت است؟ آیا مودّت اقرباء خویشتن، استمرار نبوّت محسوب مى‏شود؟!

آرى، هنگامى که سطحى‏نگر باشیم و اسیر پیشداوریهاى خود شویم، اینگونه‏گرفتار اشتباهات واضح و آشکار مى‏گردیم.آیا حقیقتاً این تفسیر و تفسیر گذشته، تناسب و سازگارى با آیه شریفه دارد و یا اگر به دست کسى که کمترین آگاهى از ادبیّات عرب دارد، داده شود بزودى نامأنوس بودن آن را متوجّه مى‏شود. بدین جهت خود این دانشمندان هم اعتراف مى‏کنند که این نوع تفسیرها مجازى و غیر حقیقى، یا از قبیل استثناء منقطع است، که آن هم نوعى مجاز است!

چرا آیه قرآن را به شکلى تفسیر کنیم که گرفتار معناى غیر حقیقى و مجازى شویم؟ چرا مودّت قربى‏ را به ولایت و امامت تفسیر نکنیم، که از هر جهت با آیه محلّ بحث و سایر آیات مرتبط با آن هماهنگى دارد؟!

آیات ولایت در قرآن، ص: 182 - 183