آیه تبلیغ‏
ساعت ۱٢:٤٤ ‎ب.ظ روز شنبه ۱٤ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: تبلیغ ،فروع دین ،اولین کلمه ،نکته ای لطیف

«یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ إِنَّ اللَّهَ لا یَهْدِى الْقَوْمَ الْکافِرین» مائده/ 67

اى پیامبر! آنچه را از طرف پرودگارت به تو نازل شده، به مردم ابلاغ کن، و اگر انجام ندهى، رسالت او را به انجام نرسانده‏اى و خدا تو را از مردم حفظ مى‏کند. خداوند مردمان کافر را هدایت نمى‏کند.

این آیه نکاتى دارد:

1. عبارت‏ (یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ‏) که در قرآن نیامده، بیانگر آن است که آنچه پیامبر وظیفه دارد آن را به گوش مردم برساند امر مهمى است که مربوط به رسالت اوست و او چون رسول است باید آن را اعلام کند.

2. کلمه‏ (بَلِّغ) یعنى با جدیّت و اهتمام تمام آن را ابلاغ کن و به گوش مردم برسان تا کسى بعداً نگوید این مطلب به ما نرسید.

3. (مَا أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ) یعنى مردم بدانند آنچه پیامبر مى‏گوید از جانب خودش نیست، از طرف خداست، خدایى که صاحب اختیار همه است.

4. (وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ‏) یعنى ابلاغ این موضوع به شکل عملى و در قالب یک مراسم باشد. زیرا قرآن به جاى‏

آن که بفرماید: (بَلِّغْ ... وَ إِنْ لَمْ تُبَلِّغ‏/ بگو ... و اگر نگویى)، مى‏فرماید: (بَلِّغْ ... وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ/ بگو ... و اگر انجام ندهى)، یعنى ابلاغِ زبانى کافى نیست، بلکه ابلاغِ فعلى لازم است، باید یک مراسمى باشد و در این مراسم، آنچه را خدا گفته، به مردم اعلام کنى.

5. عبارت‏ (فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ) یعنى آنجه باید به مردم ابلاغ کنى، هم‏وزن رسالت توست، به گونه‏اى که اگر آن را به مردم نرسانى، گویا اصل رسالت پروردگار را به انجام نرسانده‏اى و زحمات بیست و سه ساله‏ات به هدر مى‏رود.

6. جمله‏ (وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ‏) نیز بیان مى‏دارد که پیامبر از ابلاغ این امر مهم ترس و هراس داشته‏

است و لذا خداوند وعده مى‏دهد او را از شرّ مردم حفظ کند. البته روشن است پیامبر اسلام از اینکه جان خود را در راه خدا فدا کند، هراسى نداشته است و لذا در تمام جنگ‏ها در صف مقدّم جبهه حضور داشت، بلکه این امر به گونه‏اى بود که پیامبر احتمال مى‏داد برخى از مردم آن را نپذیرند و موجب فتنه و درگیرى میان مسلمانان گردد که بیش از آنکه به جان پیامبر ضرر رساند، به مکتب او ضربه وارد سازد. و لذا ادامه آیه مى‏فرماید: (إِنَّ اللَّهَ لایَهْدِى الْقَوْمَ الْکافِرین) یعنى خداوند اجازه نمى‏دهد کسانى این امر مهم را انکار مى‏کنند، به هدفشان برسند و تهدیدى براى تو و برنامه‏هاى تو باشند.

در اینجا سه سؤال مطرح است:

1. این امر مهم چه چیزى بود که پیامبر تا سال آخر عمرش بیان نکرده بود؟

2. چه امرى بود که اگر پیامبر آن را نمى‏گفت، زحمات 23 ساله‏اش به هدر مى‏رفت؟

3. چه امرى بود که پیامبر از گفتنش هراس داشت؟

این مطلب هر چه باشد، جزء دین است، اما از اصول دین یا فروع دین؟ تک تک آنها را بررسى مى کنیم تا به نتیجه برسیم.

اصول دین، توحید است و نبوت و معاد. آیا مى‏شود گفت که در این 23 سال، پیامبر (ص) «لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‏» را به مردم یاد نداده بود؟! اولین کلمه اى که به‏مردم آموخت، این بود: «قُولُوا لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ تُفْلِحُوا». پس این امر مهم توحید نیست.

قطعا نبوت هم نیست، زیرا معنا ندارد کسى که حدود دو ماه دیگر رحلت مى کند، بگوید: مردم! من پیامبرم! آیا تا آن زمان به مردم نگفته بود: من پیامبرم!

راجع به معاد هم، پیامبر از همان روزهاى اول بعثت مردم را از دوزخ هشدار مى‏داد و تمام سوره هاى مکى خبر از معاد مى دهند. پس آنچه پیامبر باید در آخر عمرش اعلام کند، وقوع قیامت نیست.

اما فروع دین: آیا پیامبر (ص) تا دو ماه مانده به رحلتش از نماز نگفته بود؟! و یا آن حاجیان که از

مکه برمى‏گشتند تارک الصلاه بودند؟! قطعا آن مطلب نماز نبود. روزه، جهاد، خمس و زکات هم، هشت سال قبل، یعن- ى سال دوم هجرى قانون آنها ص- ادر شده بود. حج هم مراد نیست، زیرا آنها از مکه برمى‏گشتند. امر به معروف و نهى از منکر نیز بارها در دیگر آیات قرآنى مطرح و بر لزوم آن تاکید شده بود. علاوه بر آن که پیامبر از بیان این امور هراسى نداشت و آن روزى که تنها بود و با بت‏ها و بت‏پرستان مبارزه مى‏کرد نترسید، حالا که بین این همه یار و مرید است، بترسد؟

سؤال: با این اوصاف، آن چیست که پیامبر صلّى الله علیه و آله تا اواخر عمرش نگفته بود، توحید و معاد و

نماز و روزه هم نیست، اگر آن چیز باشد، توحید هست، نبوت هست، نماز هست، جهاد هست، امر به معروف و نهى از منکر هست، و اگر نباشد، باقى چیزها هم نیست؟

پاسخ: باید بگوئیم آن امر، امامت است. چون اگر امامِ معصوم بود، توحید زنده است و گرنه به جاى خدا طاغوت حاکم مى‏شود. اگر رهبرِ معصوم بود، اهداف نبوت دنبال مى‏شود و اگر رهبر معصوم بود، معارف معاد بیان مى‏شود.

نکته‏اى لطیف‏

در آیات قبل و بعد از این آیه نیز عبارت‏ «مَا أُنزِلَ» آمده است: در آیه 66 مى‏فرماید: «مَا أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ مِنْ‏

رَبِّهِم»، در آیه 67 فرمود: «مَا أُنزِلَ إِلَیْکَ مِن رَّبِّکَ»، و در آیه 68 مى‏فرماید: «مَا أُنزِلَ إِلَیْکُم مِّن رَّبِّکُمْ». این یک امر تصادفى نیست که در سه آیه پشت سر هم، سه تا «مَا أُنزِلَ» آمده باشد. مورد اول و سوم مربوط به کتاب آسمانى است، که مردم باید آن را به پا دارند تا از برکات آن در دنیا و آخرت بهره‏مند شوند. و مورد دوم مربوط به رهبرى جامعه است که باید از سوى خدا تعیین گردد و پس از پیامبر، در قالب امام سرپرستى جامعه را بر عهده گیرد.

مهندسى قرآن را ببینید، خدا امامتِ على بن ابیطالب را گذاشته است بین دو کتاب آسمانى! در یک آیه مى‏گوید: کتاب خدا را به‏پا دارید، وضع اقتصادیتان‏

خوب مى‏شود. و در آیه دیگر مى‏فرماید: اگر کتاب آسمانى را به‏پا ندارید، هویت ندارید و هیچید. و در میان این دو آیه مى‏گوید: اى پیامبر! على را معرفى کن. یعنى کتاب آسمانى و امام معصوم در کنار هم. چنانکه پیامبر در حدیث ثقلین فرمود: «انّى تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتى اهل بیتى»

غدیر در قرآن، ص: 11 -  20