دلائل برتری حضرت زهرا بر اهل بیت (ع )
ساعت ٧:٤۱ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۳۱ فروردین ۱۳٩۳   کلمات کلیدی: دلائل برتری حضرت زهرا بر اهل بیت (ع )

یکی از راه های رسیدن به سعادت و کمال حقیقی در دنیا و آخرت شناخت و محبت به شخصیت های دینی چون حضرت زهرا علیها السلام است که با مرور بر زندگی سرشار از حکمت آن حضرت می توان ایشان را بعنوان یک الگوی تمام عیار برای بشریت معرفی نمود چه زیبا امام حسن عسکری فرمودند :

« نحن حُجج الله علی الخلقِ و جَدَّتنا فاطمهُ حجهُ اللهِ علینا »

ما حجت های خدا بر خلق هستیم و جده ما ( مادر بزرگمان ) فاطمه حجت خدا بر ما است .[1]

و همچنین حضرت مهدی عجا الله تعالی فرجه فرمودند :

« فی ابنةِرسول اللهِ علیه السلام لِی أسوةٌ حسنهٌ »

در دختر رسول خدا ( فاطمه ) برای من الگوی نیکویی است ) .[2]

ما در این نوشتار بر آنیم شمه ای از شخصیت آن حضرت از حیث برتری ایشان بر اهل بیت ( ع ) بر اساس آیات، روایات و سخنان دانشمندان برجسته علوم اسلامی مطرح کنیم .

در مجال به بررسی حدیث معروفی که از حضرت رسول اکرم صادر شده می پردازیم که از جمله سند های قوی نسبت به برتری حضرت زهرا بر اهل بیت می باشد  :

 «لولاک لَمَا خلقتُ الافلاک و لولا علیّ لما خلقتک و لولا فاطمة لما خلقتکما» [3]

معنا و مفهوم حدیث چیست؟

جواب:

برای روشن شدن جواب سوال، به نکات ذیل توجه کنید :
1. نگاه تخصصی به هر روایت، امر مسلمی است . بنا بر نظرکارشناسان فن قسمت اول این روایت در کتابهایی معتبر چون، بحار الانوار، الغدیر، مستدرک، مدینه المعاجز، فرائد السبطین و...[4]آمده است. قسمت پایانی روایت نیز در کتاب های گوناگونی چون : عوالم العلوم آمده است . این روایت، در منابع شیعه و اهل تسنن از شهرت خاصی برخوردار است.
2. بنا بر نظر برخی کارشناسان این روایت،حدیث قدسی است و برخی دیگر، از جمله آیت الله موسی شبیری زنجانی آن را محتمل الصدور دانسته اند. برخی دیگر هم چون آیت الله محمد علی گرامی از دلالت این روایت دفاع کرده اند .
3. دلالت روایت

بنا به گزارش اهل فن  «اگر دلالت و معنای روایت مخالف قرآن و مستندات شرع باشد و با مبانی شرع و عقلی سازگاری نداشته باشد؛ طرد و ردّ می شود،[5] در غیر این صورت قابل قبول است .
خداوند متعال در قرآن می فرمایند؛ انبیاء از جهت نبیّ بودن با هم تفاوتی ندارند. «لاَ نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِ...؛[6]

بین هیچ یک از پیامبران او از جهت نبوّت فرقی نیست . ولی از جهت مراتب، انبیاء نسبت به هم متفاوت هستند . در قرآن آمده است : «تِلْک الرُّسُلُ فَضَّلْنَا بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ مِّنْهُم...[7]

اینان پیامبرانی هستند که بعضی را بر بعضی برتری بخشیدیم؟ بنابر این مراتب پیامبران نسبت به هم متفاوت می باشد. رسول رحمت ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ چون هم صاحب منصب نبوّت و هم رسالت و هم امامت است، سر آمد همه پیامبران می باشد.
 این امر در مورد ائمه ـ علیهم السلام ـ نسبت به هم و ائمه ـ علیهم السلام ـ نسبت به پیامبران و بین پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و امام علی ـ علیه السلام ـ و فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ نیز وجود دارد.
کسی صاحب مقام امامت است از کسی که صاحب مقام نبوّت است برتر است و این یک امر بدیهی است.
با توجه به روایات به هدف از خلقت همه عالم هستی، پیامبر ص و اهل بیت بوده اند و با وجود زهرا ـ سلام الله علیها ـ، غایت خلقت تحقق یافت .
و اما مفاد روایت «لولا علیّ» این می شود که اگر امامت نبود، نبوّت پدید نمی آمد، این مطلب دور از قاعده نیست، زیرا نبوّت بیان قانون است و مجریان آن امامان ـ علیهم السلام ـ هستند بنابر این امامت از نبوّت مهم تر است.
با این اوصاف شبهه پیش نیاد که علی ـ علیه السلام ـ بلند مرتبه تر  از پیامبر ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ است؟ در صورتی که خود علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: «من یکی از شاگردان محمّد هستم» و نکته دیگر اینکه پیامبر دو منصب دارد: یکی نبوّت و دوم امامت ...

 لذا این قسمت از روایت هم سو با قرآن است که می فرماید: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْک مِن رَّبِّک وَإِن لَّمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ؛[8]

 ای پیامبر آن چه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده است (به مردم) برسان؛ و اگر چنین نکنی، رسالت خود را نرسانده ای» از این روی پس از ابلاغ امامت علی ـ علیه السلام ـ می فرماید: «الْیَوْمَ أَکمَلْتُ لَکمْ دِینَکمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکمْ نِعْمَتِی وَرَضِیتُ لَکمُ الإِسْلاَمَ دِینًا؛[9]

 امروز دین شما را برایتان به کمال رساندم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و دین اسلام را بر شما پسندیدم».
با نگاه دقیق به روایت مقام امامت فوق مقام نبوت است و تداوم اهداف نبوت نیز به تداوم امامت منوط است.[10]
در واقع وقتی می گوید: «لولا علیّ لما خلقتک» آنی که اکمال و اتمام دین به آن وابسته است، امامت امام علی ـ علیه السلام ـ است. غیر از امام معصوم کسی نمی تواند آثار و اهداف نبوّت را حفظ کند.
اما جمله سوم روایت: «لولا فاطمة لما خلقتکما» اقبال لاهوری جایگاه فاطمه زهرا را در جهان هستی هم چون مرکز پرگار می داند.[11]
در این حدیث فاطمه زهرا محور خلقت قرار گرفته است. او محور آفرینش است. اگر وجود او نبود نسل رسول خدا ( ص ) منقطع می شد.[12]

نکته جالب اینکه ، با توجه دقیق به این حدیث  جایگاه و نقش آفرینی هر کدام از سه بزرگوار در خلقت جهان هستی چه قدر و چگونه است را می فهمیم .

نقش فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ تا قیامت تداوم نبوّت، امامت و اسلام ناب محمدی ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ است. و او واسطه بین نبوت و امامت است و تکامل خلقت در سایه تبیین رسالت و امامت است .[13]

اگر او نبود امامت تداوم نداشت و رسالت ابتر و ناقص می ماند. پس چه اشکال دارد که گفته شود: اگر فاطمه نبود علی یعنی امامت نبود و اگر علی یعنی امامت نبود پیامبر یعنی رسالت نبود.[14]

حال برای این که مقام حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بیشتر روشن شود ما در این قسمت به دو نکته اساسی می پردازیم :
عصمت حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ
عصمت حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ هم دارای شواهد قرآنی و هم شواهد روایی می باشد که  همه علمای شیعه و بعضی از علمای عامه پذیرفته اند .

قرآن می فرماید : «...إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَیُطَهِّرَکمْ تَطْهِیرًا».[15]
یعنی خدا چنین می خواهد که رجس (هر پلیدی) را از شما خاندان نبوت ببرد و شما را پاک و منزه گرداند.
 منظور از اهل بیت رسول اکرم ص حضرت صدیقه، امیر المؤمنین علی ع و حسنین صلوات الله علیهم می باشد که با توجه به این آیه عصمت حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ ثابت می شود.[16]
امّا روایات مثل : حدیث ثقلین می باشد  : 

حضرت رسول فرمود : انّی‏ تارکٌ‏ فیکم الثقلین، کتاب اللَّه و عترتی‏

- راستى که من دو وزنه بزرگ اسلام را بجاى خود مى‏گذارم، کتاب خدا و عترت و خاندانم را.

 از این روایت هم عصمت فهمیده می شود.
ولایت حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ

حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ دارای ولایت کلیه و تکوینی بوده اند که از آیات و روایات توسط علما برداشت شده است.
شهید مطهری می فرماید: «آیه تطهیر و حدیث ثقلین ناظر به داشتن ولایت اهل بیت ـ علیهم السلام ـ می باشد».[17]
علامه امینی می فرماید: حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ در مقام ولایت شریک امیر المؤمنین علی و حسنین ع است».[18]
علامه سید محمد حسین میر جهان می فرماید: حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ در ولایت مطلقه با پدر و شوهر و دو فرزندش شرکت دارد و هم چنین با همه ائمه نه گانه دیگر از اولاد خود».[19]
پس با توجه به این دو نکته (عصمت و ولایت) فهمیدیم که حضرت زهرا دارای عصمت و ولایت همچون امامان معصوم ـ علیهم السلام ـ می باشد و دو شرط اساسی در برتری اهل بیت در حضرت زهرا هم وجود دارد.

با این اوصاف ،  نمونه ای از دلائل برتری حضرت فاطمه زهرا نسبت به دیگر اهل بیت که بدین شرح می باشد :
1. روایتی که امام حسن عسکری ـ علیه السلام ـ می فرمایند: «نحن حجج الله علی الخلق و جدّتنا فاطمه حجة الله علینا» (ما حجت خدا هستیم در بین خلق و فاطمه ـ سلام الله علیها ـ حجت خداست بر ما.[20]

 یعنی برای حقانیت خود شان و برای بطلان غاصبین و ستمگران به وجود آن بزرگوار احتجاج می کنند .

پر واضح است که حجت بودن حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بر اهل بیت ـ علیهم السلام ـ دلالت بر مقام بالای ایشان نسبت به این بزرگواران می باشد.
2. روایتی که امام صادق ـ علیه السلام ـ می فرمایند: اگر حضرت علی ـ علیه السلام ـ نبود که با حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ ازدواج نماید از زمان آدم تا روز قیامت هیچ گونه کفو و همتایی برای آن حضرت پیدا نمی شد.[21]
دلالت
روایت بر برتری حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ به این صورت است که کفو و همتایی دلالت می کند دو شخص از حیث مقام و برتری نزدیک به یکدیگر هستند و کمالات آنها در رتبه نیز به یکدیگر نزدیک می باشد که عبارت کفو و همتا ذکر شده است والا اگر مقام و رتبه حضرت فاطمه ـ سلام الله علیها ـ کمتر بود وجود این کلمات لغو می شد و نباید کفو و همتایی ذکر می شد.
3. علامه امینی در ذکر برتری حضرت زهرا ـ سلام الله علیها ـ بر 11 اختر تابناک می فرماید: در ذکر نام پنج تن آل عبا پیامبر اکرم آنها را با تقدم و تأخر مشخص و معین می فرمایند گویی می خواهد بیان فرماید که امیر المؤمنین علی ع از زهرا افضل است و مقام زهرا س تالی امیر المؤمنین علی( ع ) است. و اگر چنین نبود شایسته نبود، بلکه شایسته بود که اول نام حضرت زهرا س ذکر شود . [22]

لازم به ذکر است  علامه امینی(ره)، در کتاب فاطمة الزهرا بیش از پانزده روایت بر برتری حضرت زهرا ( س ) به همراه استدلال آورده اند.[23]

4 - حضرت آیت الله صافی ( دامت برکاته ) می فرمایند : حضرت زهرا در عالم محوریت خاصی دارند و اگر ملاحظه کنید وقتی اهل بیت ( ع ) معرفی می شوند ، ایشان در صدر هستند ؛ هم فاطمه و ابوها و بعلها و بنوها [24]

نتیجه گیری:
نتیجه این که حضرت فاطمه زهرا دارای مقامات بالایی که اهل بیت ـ علیهم السلام ـ دارا می باشد هست که مقام عصمت و ولایت می باشد. پس ایشان از حیث رتبه پائین تر نیستند امّا دلایلی ذکر شد که با توجه به این دلایل برتری فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ مشخص می شود و نشان از این است که جایگاه حضرت فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ با دیگر اهل بیت ـ علیهم السلام ـ فرق دارد.

منبع : این نوشتار با تغییر اساسی از چندین مقاله نرم افزار کوثر جمع شده است .



[1]  - اطیب ابیان ، ج 13 ، ص 225 .

[2]  - عوالم العلوم ، ج 1 ، ص 8 .

[3]  - عیون اخبار الرضا ، ج 1 ، ص 138 ؛ عوالم العلوم ، ص 18

 - [4] لولا فاطمه،  آیت الله محمد علی گرامی،  ص 13.

[5]  - مناقب، ج 1، ص 213.

[6] -  بقره  / 285 .

[7] - بقره / 253.

[8]  - مائده / 67 .

[9]  - مائده / 3 .

[10]  - لولا فاطمه،  آیت الله محمد علی گرامی،  ص 13.

[11]  - دیوان، اقبال لاهوری ص 103.

[12]  - در مکتب فاطمه ، علی قائمی  ص 71 ـ 72.

[13]  - المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ج16، ص43؛ تفسیر نمونه، ج17، ذیل آیه 33 احزاب؛  فاطمه الزهرا(س)، ابراهیم امینی،   ص16.

[14]  - لولا فاطمه،  آیت الله محمد علی گرامی،  ص111 .

[15]  - لولا فاطمه،  آیت الله محمد علی گرامی،  ص111 .

[16]  - احزاب / 33.

[17]  - المیزان، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، ج16، ص43؛ تفسیر نمونه، ج17، ذیل آیه 33 احزاب؛  فاطمه الزهرا(س)، ابراهیم امینی،   ص16.

[18]  - مجموعه آثار، ج3، ص280؛ پیام قرآن، ج9، ص61.

[19]  - خبة العاصمة، تحقیق روح الله عباسی، ص306.

[20]  - اصول کافی، ج1، ص524.

[21]  - فاطمه الزهرا(س)، ابراهیم امینی،   ص16.

[22] - فاطمة الزهراء، علامه امینی، ص48.

[23]  - فاطمة الزهراء، علامه  امینی، ص 50 – 89 .

[24]  - عوالم العلوم ، ص 933 .