اصول مهم خدمات فرهنگی در قرآن
ساعت ٥:٠٠ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱ خرداد ۱۳٩٢   کلمات کلیدی: اصول مهم خدمات فرهنگی در قرآن

«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذی خَلَقَ‏» (علق/1)

کار فرهنگی باید با نام خدا و برای خدا باشد.

«اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ» (فاتحه/6)

همه‌ی مسئولان فرهنگی در هر تصمیم و برنامه‌ریزی نیازمند هدایت الهی هستند.

 «إِنَّکَ لا تَهْدی مَنْ أَحْبَبْت‏» (قصص/56)

توفیق هدایت مردم از آن خداست.

«لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِی الْأَرْضِ جَمیعاً ما أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ» (انفال/63)

بهترین نیروی انسانی (پیامبر خدا) ‌اگر تمام امکانات مادی را در اختیار داشته باشد، تا اراده‌ی خدا نباشد، کارآیی ندارد.

«مَحَبَّةً مِنِّی‏‏‏‏» (طه/39)

محبوبیت واقعی از طرف خداست، نه آنکه با زرق و برق و دکور و ژست و تابلو و ساختمان و لباس و ماشین و ابزار مُدرن بدست بیاید.

«فَاسْتَقِمْ کَما أُمِرْت‏‏» (هود/112)

باید در کار فرهنگی پایدار و مقاوم باشیم و آن را به خاطر اهداف دیگر رها نکنیم. اگر می‌بینیم بعضی از بزرگان وصیت می‌کنند که در مدرسه و یا کتابخانه خود دفن شوند، برای آن است که بگویند عمرم را پای این مدرسه و کتابخانه دادم. 

«وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّریقَةِ لَأَسْقَیْناهُمْ ماءً غَدَقاً » (جن/ 16)

و اگر آن ها (جن و انس) در راه (ایمان) استقامت ورزند، با آب فراوان سیرابشان می کنیم!

«لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُون‏‏‏» (صف/2)

مسئولین فرهنگی باید خود به آنچه می‌گویند و می‌نویسند عمل کنند. وگرنه عالم بی‌عمل، درختی بی‌ثمر خواهد بود.

«رَبِّ اشْرَحْ لی‏ صَدْری ‏‏‏» (طه/25)

کار فرهنگی نیاز به روح بزرگ دارد، زیرا اولین درخواست حضرت موسی از خداوند بعد از رسیدن به نبوت تقاضای سعه‌ی صدر بود.

« ادْعُ إِلى‏ سَبیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَ جادِلْهُمْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَن‏» (نحل/125)

راه کار فرهنگی، بهره‌گیری از منطق و استدلال و موعظه و در مواردی جدال نیکو است.

«لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلیظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِک‏‏‏‏» (آل‌عمران/159)

کسانی که کار فرهنگی می‌کنند، باید از دلی نرم و خلقی عالی برخوردار باشند. کارهای مقطعی و نسنجیده و خشونت آمیز جواب نمی دهد. البته بحث اجرای دقیق حدود امر دیگری است.

«وَ إِنَّکَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظیمٍ‏‏‏» (قلم/4) و آیه:

 «لَکُمْ فی‏ رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَة» (احزاب/21)

کسی که در فکر ارشاد مردم است، باید از کمالات اخلاقی برخوردار باشد، تا برای دیگران الگو قرار گیرد.

«وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنین‏» (شعراء/215)

مسئولان فرهنگی باید نسبت به زیردستان خود متواضع باشند.

«وَ ما أَنَا مِنَ الْمُتَکَلِّفین‏‏‏‏» (ص/86)

مسئولان فرهنگی باید افرادی بی‌تکلف و بی توقع باشند.

«وَ ثِیابَکَ فَطَهِّرْ» (مدثر/4)

مسئولان فرهنگی باید از پاکیزگی و آراستگی لازم برخوردار باشد.

«وَ لَقَدْ یَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکْر» (قمر/17،22، 32، 40)

مباحث فرهنگی باید به نحوی روان و آسان القاء شود، که عوام بفهمد؛

«بَیانٌ لِلنَّاس‏» (آل‌عمران/138)

و خواص بپسندد.

«قَوْلاً سَدیدا» (نساء/9)

«لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ‏‏‏» (غاشیه/22) و آیه:

 «لا إِکْراهَ فِی الدِّین‏» (بقره/256)

تغییر فرهنگ و فکر مردم باید با آزادی و انتخاب و آگاهانه و عاشقانه باشد، نه با زور و استبداد. این فرعون بود که به پیروان موسی می‌گفت: «چرا بدون اجازه من به او ایمان آوردید.»

 «آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَکُم‏» (اعراف/123) «وَ إِذا تُتْلى‏ عَلَیْهِمْ آیاتُنا بَیِّناتٍ قالَ الَّذینَ لا یَرْجُونَ لِقاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَیْرِ هذا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ ما یَکُونُ لی‏ أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقاءِ نَفْسی‏ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما یُوحى‏ إِلَیَّ إِنِّی أَخافُ إِنْ عَصَیْتُ رَبِّی عَذابَ یَوْمٍ عَظیمٍ » (یونس/15)

و هنگامی که آیات روشن ما بر آن ها خواتده می شود، کسانی که ایمان به لقای ما (و روز رستاخیز) ندارند؛ می گویند: «قرآنی غیر از این بیاور، یا آن را تبدیل کن! (و آیات نکوهش بت ها را بردار)» بگو: «من حق ندارم که از پیش خود آن را تغییر دهم؛ فقط از چیزی که بر من وحی می شود، تبعیت می کنم! من اگر پروردگارم را نافرمانی کنم، از مجازات روز بزرگ (قیامت) می ترسم.»

 «وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى‏» (انعام/21) (انعام/93) (هود/18) (عنکبوت/68) (صف/7)

  انحراف در مسائل فرهنگی و بینشی مردم مصداق بالاترین ظلم‌هاست.

 «ثُمَّ نُنَجِّی رُسُلَنا وَ الَّذینَ آمَنُوا کَذلِکَ حَقًّا عَلَیْنا نُنْجِ الْمُؤْمِنینَ » (یونس 103)  «وَ لَیَنْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ یَنْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِیٌّ عَزیزٌ»  (حج/ 40)   « وَ کانَ حَقًّا عَلَیْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنینَ » (روم/ 47)

خداوند متعال برای مومنین در نبرد فرهنگی و غیره امداد ویژه عنایت می فرماید. این مسئله در بیش از 40 آیه قرآن کریم یادآور می شود.

«هُوَ الَّذی أَنْزَلَ السَّکینَةَ فی‏ قُلُوبِ الْمُؤْمِنینَ لِیَزْدادُوا إیماناً مَعَ إیمانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ کانَ اللَّهُ عَلیماً حَکیماً » (فتح/ 4) 

  در نبردها و عرصه های سخت و نابرابر باید بدانیم، خدای ما کسی است که آرامش را در دل های مومنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمان شان بیفزایند؛ لشکریان آسمان ها و زمین از آن خداست، و خداوند دانا و حکیم است.

« قُلْ هذِهِ سَبیلی‏ أَدْعُوا إِلَى اللَّهِ عَلى‏ بَصیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی‏ وَ سُبْحانَ اللَّهِ وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکین» (یوسف، 108)

دست اندرکاران گسترش فرهنگ الهی شناخت کافی از هدف دارند .

«آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنْزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ لا نُفَرِّقُ بَیْنَ أَحَدٍ مِنْ رُسُلِهِ وَ قالُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا غُفْرانَکَ رَبَّنا وَ إِلَیْکَ الْمَصیر» (بقره، آیه285)

  ایمان کامل به آن دارند،

« إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیر»( حجرات،13)

 در تقوا و پروا پیشگی سرآمد هستند.

« الَّذینَ إِنْ مَکَّنَّاهُمْ فِی الْأَرْضِ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّکاةَ وَ أَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَ نَهَوْا عَنِ الْمُنْکَرِ وَ لِلَّهِ عاقِبَةُ الْأُمُور» (حج،41)

هنگامی که به قدرت می رسند، نماز (نماد عبادت) و زکات (نماد رسیدگی به محرومین) را بر پا می دارند.

«إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى‏ مِنَ الْمُؤْمِنینَ أَنْفُسَهُمْ وَ أَمْوالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ یُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَیَقْتُلُونَ وَ یُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَیْهِ حَقًّا فِی التَّوْراةِ وَ الْإِنْجیلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفى‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِکُمُ الَّذی بایَعْتُمْ بِهِ وَ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظیم» (توبه،111)

 با جان و مال در راه خدا کوشش می کنند  و برای هدایت مردم اجر و مزدی از آنان نمی خواهند.

« أُولئِکَ الَّذینَ هَدَى اللَّهُ فَبِهُداهُمُ اقْتَدِهْ قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِکْرى‏ لِلْعالَمین»(انعام،90)

 آن ها به نیرو و امداد الهی ایمان دارند.

« فَقالَ الْمَلَأُ الَّذینَ کَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ ما نَراکَ إِلاَّ بَشَراً مِثْلَنا وَ ما نَراکَ اتَّبَعَکَ إِلاَّ الَّذینَ هُمْ أَراذِلُنا بادِیَ الرَّأْیِ وَ ما نَرى‏ لَکُمْ عَلَیْنا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّکُمْ کاذِبینَ (27) قالَ یا قَوْمِ أَ رَأَیْتُمْ إِنْ کُنْتُ عَلى‏ بَیِّنَةٍ مِنْ رَبِّی وَ آتانی‏ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ فَعُمِّیَتْ عَلَیْکُمْ أَ نُلْزِمُکُمُوها وَ أَنْتُمْ لَها کارِهُونَ (28) وَ یا قَوْمِ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مالاً إِنْ أَجرِیَ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ وَ ما أَنَا بِطارِدِ الَّذینَ آمَنُوا إِنَّهُمْ مُلاقُوا رَبِّهِمْ وَ لکِنِّی أَراکُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ (29) وَ یا قَوْمِ مَنْ یَنْصُرُنی‏ مِنَ اللَّهِ إِنْ طَرَدْتُهُمْ أَ فَلا تَذَکَّرُونَ (30) وَ لا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدی خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لا أَقُولُ إِنِّی مَلَکٌ وَ لا أَقُولُ لِلَّذینَ تَزْدَری أَعْیُنُکُمْ لَنْ یُؤْتِیَهُمُ اللَّهُ خَیْراً اللَّهُ أَعْلَمُ بِما فی‏ أَنْفُسِهِمْ إِنِّی إِذاً لَمِنَ الظَّالِمینَ (31)  » (هود،27- 31)

هرگز مستضعفین را از اطراف خود نمی رانند. با مردم هرگز متکبرانه رفتار نمی کنند و با توده های مردم و مومنین گشاده رو هستند و بسیار شجاع اند. و رنج مردم برایشان بسیار گران است.