شعر و شاعران «1»
ساعت ۸:٤٠ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٩ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: شعر و شاعران ،ناموس ،تفاوت حکیم و شاعر ،حسَان

 

مطالبى درباره‏ى شعر و شاعران به مناسبت آیات آخر این سوره بیان مى‏کنیم:

* از تفسیر بیضاوى نقل شده: چون اشعار جاهلیّت بیشتر پیرامون خیالات، توصیف زنان زیبا، معاشقه و افتخارات بیهوده یا بدگویى و تعرّض به ناموس دیگران بوده این آیات نازل شده است. «والشعراء یَتبعهم الغاوُون»

* تفاوت میان حکیم وشاعر آن است که حکیم ابتدا معانى را در نظر مى‏گیرد وبعد الفاظ را به کار مى‏برد، ولى شاعر ابتدا قالب والفاظ را در نظر مى‏گیرد، سپس معانى را بیان مى‏کند. «2»

* در روایات، شعر خوبى که از حقّ طرفدارى کند، از جهاد با سر نیزه برتر شمرده شده و مورد

______________________________
(3). ذیل آیات 224- 227 سوره شعراء            (4). لغت‏نامه دهخدا

ستایش قرار گرفته است. «1»

* رسول اکرم صلى الله علیه و آله فرمود: بعضى از بیان‏ها همچون سحر و بعضى از شعرها حکمت است. «2»

* پیامبر اکرم صلى الله علیه و آله به شاعر متعهّدى به نام «حَسّان» فرمود: روح‏القدس با توست. «3»

* پیامبر صلى الله علیه و آله در یکى از سفرها، «حَسّان» را فراخواند که شعر بخواند. او مى‏خواند و حضرت گوش مى‏دادند. حضرت دستور دادند در مسجد جایگاه خاصّى براى «حَسّان» باشد. «4»

* امام صادق علیه السلام به یاران خود مى‏فرمود: کودکان خود را با شعر «عَبدى» آشنا کنید که او شاعرى خوب و مکتبى است. «5»

* امام صادق علیه السلام فرمود: هرکس براى حقّانیّت ما یک بیت شعر بسراید، خداوند در بهشت خانه‏اى به او عطا مى‏کند. «6»

* امام صادق علیه السلام فرمود: خواندن شعر براى روزه دار و کسى که در حال احرام یا در منطقه حَرَم است، مکروه مى‏باشد و نیز خواندن شعر در روز یا شب جمعه کراهت دارد. «7»

* در روایات مى‏خوانیم: راست‏ترین شعر در زمان جاهلیّت این بوده است:

الا کلّ شى‏ء ما خلا اللّه باطل‏

 

و کلّ نعیم لا محالة زائل‏ «8»

     

 

یعنى بدانید که هر چیز، جز خداوند باطل است و هر نعمتى دیر یا زود از بین خواهد رفت.

* در روایت آمده است: همین که آیه‏ى‏ «والشعراء یَتبعهم ...» نازل شد گروهى از شاعران مسلمان نگران خود شده، نزد پیامبر اکرم آمدند. حضرت فرمود: «انّ المؤمن مجاهد بسیفه و لسانه‏» یعنى مؤمن با شمشیر و زبان خود جهاد مى‏کند. «9»

از آنجا که کفّار قرآن را ساخته‏ى وهم و خیال، و پیامبر را شاعر مى‏دانستند، این آیات آنان را محکوم مى‏کند که طرفداران شعرا، گمراهانند ولى طرفداران پیامبر اسلام گمراه نیستند.

شعرا بى‏هدف وسرگشته‏اند وبه گفته‏ى خود عمل نمى‏کنند، ولى پیامبر این گونه نیست، هماهنگى میان گفتار و رفتار پیامبر اسلام، نشانه‏ى آن است که او شاعر نیست.

______________________________
(1). تفسیر کنزالدقائق‏      (2). تفسیر المنیر       (3). تفسیر کنزالدقائق‏       (4). تفسیر روح‏المعانى‏

(5). تفسیر کنزالدقائق‏      (6). بحار، ج 79، ص 291               (7). وسائل، ج 7، ص 121

(8). تفسیر مواهب‏العلّیه‏     (9). تفسیر منهج‏الصادقین‏

از امام باقر وامام صادق علیهما السلام نقل شده که به مناسبت آیه‏ى‏ «والشعراء یَتبعهم الغاوون» فرمودند: کسانى که فقه را براى غیر دین آموخته باشند، یا عمیق نیاموخته باشند، هم گمراهند و هم دیگران را گمراه مى‏کنند و قصّه‏سرایان نیز مشمول این سرزنش هستند. «1»

از اینکه نام شعراى بى‏هدف در کنار دروغ‏سازانى که شیاطین بر آنان نازل مى‏شوند، آمده است، شاید بتوان ارتباطى میان شیطان دروغ‏ساز و شاعر بى‏هدف هرزه‏گو کشف نمود.

 چهار صد نکته از تفسیر نور، ص:223 - 225

 

______________________________
(1). تفسیر نورالثقلین‏