اربعین در قرآن‏ «1» و یا عدد چهل ......
ساعت ۸:۳٦ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٩ آبان ۱۳٩٠   کلمات کلیدی: اسرار اربعین ،اسرار عدد چهل ،چهل سال ،تا چهل سالگی

 در آیه 51 سوره‏ى بقره، سخن از وعده‏ى چهل شب با موسى است، «واذ واعدنا موسى أربعین لیلة»، ولى در اینجا سى شب به اضافه‏ى ده شب، که به فرموده‏ى امام باقر علیه السلام فلسفه‏ى این کار، آزمایش بنى‏اسرائیل بوده است. در روایات مى‏خوانیم: سى شب آن در ماه ذى‏القعده و ده شب آن در اوّل ماه ذى‏الحجّه بوده است. «2»

با آن که حضرت موسى چهل شبانه روز را به طور کامل در کوه طور بوره است، (چنانکه در تورات سِفر خروج نیز آمده است،) ولى تعبیر به چهل شب، ممکن است به این دلیل باشد که مناجات‏ها اغلب در شب صورت مى‏گیرد و یا آنکه در قدیم تقویم براساس ماه بوده و ماه در شب نمایان است، لذا براى شمارش ایّام نیز از شب استفاده مى‏شده است.

تغییر برنامه بر اساس حکمت، مانند تغییر نسخه‏ى پزشک در شرایط ویژه‏ى بیمار، اشکال ندارد. لذا سى شب با اضافه شدن ده شب به چهل شب تغییر نمود.

چنانکه «بداء» در مورد خداوند، به معناى تغییر برنامه براساس تغییر شرایط است، البتّه تمام این تغییرات را خداوند از قبل مى‏داند، همان گونه که گاهى پزشک از قبل مى‏داند پس از دو روز عمل به این نسخه، وضع بیمار تغییر کرده و نیاز به دارو و نسخه‏اى دیگر دارد. و درباره‏ى خداوند هرگز به معناى پشیمان شدن یا تغییر هدف و یا کشف نکته‏اى تازه و تغییر

______________________________

(5). ذیل آیه 142 سوره اعراف‏             (6). تفسیر نورالثقلین‏

موضع نیست، زیرا این معانى از جهل و محدودیّت سرچشمه مى‏گیرد که مربوط به انسان است؛ امّا خداوند در مسیر امتحان و تربیت انسان این تغییرات را انجام مى‏دهد.

در «اربعین» و عدد چهل، اسرارى نهفته است، این عدد، در فرهنگ ادیان و در روایات اسلامى جایگاه خاصّى دارد، چنانکه مى‏خوانیم:

* در زمان حضرت نوح علیه السلام، براى عذاب کفّار، چهل روز باران بارید.

* چهل سال قوم حضرت موسى در بیابان سرگردان بودند.

* پیامبر صلى الله علیه و آله چهل روز از خدیجه جدا شد و اعتکاف کرد تا غذاى آسمانى نازل شد و مقدّمه‏ى تولّد حضرت زهرا علیها السلام فراهم گردید.

* رسول خدا صلى الله علیه و آله در چهل سالگى مبعوث شد.

* انسان تا چهل سالگى زمینه‏ى کمال روحى ومعنوى دارد؛ امّا پس از آن دشوار مى‏شود.

* چهل روز اخلاص در عمل، عامل جارى شدن حکمت از قلب به زبان است.

* چهل بار خواندن بعضى سوره‏ها و دعاها براى فرج و رفع مشکلات سفارش شده است.

* چهل روز پذیرفته نشدن اعمال از جمله نماز، پیامد بعضى گناهان است.

* چهل مؤمن اگر به خوب بودن مرده‏اى شهادت دهند، خداوند او را مى‏آمرزد ... «1» بعضى کتاب‏ها نیز با محوریّت عدد چهل، مانند چهل حدیث نوشته شده است. «2»

 

______________________________
(1). سفینةالبحار، ج 1، ص 504- 505.  (2). تفسیر فرقان و اربعین در فرهنگ اسلامى، سید رضا تقوى‏

 

چهار صد نکته از تفسیر نور، ص: 222 -  224