برنامه‏اى براى زنده ماندن ملتها
ساعت ۱۱:٢٥ ‎ق.ظ روز دوشنبه ٢ اردیبهشت ۱۳٩٢   کلمات کلیدی: نیکى پدر و مادر ،وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً ،برنامه‏ زنده ماندن ،بنى اسرائیل

خداوند متعال در سوره بقره آیات 83 – 86 برنامه بسیار زیبایی را برای بندگان خود فرموده که بدین شرح می باشد :

1- توحید و پرستش خداوند یگانه، چنان که نخستین آیه مى‏گوید:" بیاد آورید زمانى را که از بنى اسرائیل پیمان گرفتیم جز اللَّه (خداوند یگانه) را پرستش نکنید، (و در برابر هیچ بتى سر تعظیم فرود نیاورید) (وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَ بَنِی إِسْرائِیلَ لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ)

2-" و نسبت به پدر و مادر نیکى کنید" (وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً)


3-" نسبت به خویشاوندان و یتیمان و مستمندان نیز به نیکى رفتار نمائید" (وَ ذِی الْقُرْبى‏ وَ الْیَتامى‏ وَ الْمَساکِینِ)

4-" و با سخنان نیکو با مردم سخن گوئید" (وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً)

5- نماز را بر پا دارید" (و در همه حال به خدا توجه داشته باشید) (وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ)

6-" در اداى زکات و حق محرومان، کوتاهى روا مدارید" (وَ آتُوا                          الزَّکاةَ  (

" اما شما جز گروه اندکى سرپیچى کردید، و از وفاى به پیمان خود، روى‏گردان شدید" (ثُمَّ تَوَلَّیْتُمْ إِلَّا قَلِیلًا مِنْکُمْ وَ أَنْتُمْ مُعْرِضُونَ)

7- و به یاد آرید" هنگامى که از شما پیمان گرفتیم خون یکدیگر را نریزید" (وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَکُمْ لا تَسْفِکُونَ دِماءَکُمْ)

8-" یکدیگر را از خانه‏ها و کاشانه‏هاى خود بیرون نکنید" (وَ لا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَکُمْ مِنْ دِیارِکُمْ)

9- چنانچه کسى در ضمن جنگ از شما اسیر شد، همه براى آزادى او کمک کنید، فدیه دهید و او را آزاد سازید (این ماده از پیمان از جمله أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ که بعدا خواهد آمد استفاده مى‏شود)

" شما به همه این مواد اقرار کردید و بر این پیمان گواه بودید" (ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ)

ولى شما بسیارى از مواد این میثاق الهى را زیر پا گذاشتید" شما همانها بودید که یکدیگر را به قتل مى‏رساندید و جمعى از خود را از سرزمینشان آواره مى‏کردید" (ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَکُمْ وَ تُخْرِجُونَ فَرِیقاً مِنْکُمْ مِنْ دِیارِهِمْ)

" و در انجام این گناه و تجاوز به یکدیگر کمک مى‏کنید" (تَظاهَرُونَ عَلَیْهِمْ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ)

اینها همه بر ضد پیمانى بود که با خدا بسته بودید.

" ولى در این میان هنگامى که بعضى از آنها به صورت اسیران نزد شما بیایند فدیه مى‏دهید و آنها را آزاد مى‏سازید" (وَ إِنْ یَأْتُوکُمْ أُسارى‏ تُفادُوهُمْ).                      

" در حالى که بیرون ساختن آنها از خانه و کاشانه‏شان از آغاز بر شما حرام بود" (وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَیْکُمْ إِخْراجُهُمْ)

و عجب اینکه شما در دادن فدا و آزاد ساختن اسیران به حکم تورات و پیمان الهى استناد مى‏کنید" آیا به بعضى از دستورات کتاب الهى ایمان مى‏آورید و نسبت به بعضى کافر مى‏شوید"؟! (أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ)

" جزاى کسى از شما که چنین تبعیضى را در مورد احکام الهى روا دارد چیزى جز رسوایى در زندگى این دنیا نخواهد بود" (فَما جَزاءُ مَنْ یَفْعَلُ ذلِکَ مِنْکُمْ إِلَّا خِزْیٌ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا)

" و در روز رستاخیز به اشد عذاب باز مى‏گردند" (وَ یَوْمَ الْقِیامَةِ یُرَدُّونَ إِلى‏ أَشَدِّ الْعَذابِ)

" و خداوند از اعمال شما غافل نیست" (وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ)

و همه آن را دقیقا احصا کرده و بر طبق آن شما را در دادگاه عدل خود محاکمه مى‏کند.

آخرین آیه مورد بحث در حقیقت انگیزه اصلى این اعمال ضد و نقیض را بیان کرده مى‏گوید:" آنها کسانى هستند که زندگى دنیا را به قیمت از دست دادن آخرت خریدارى کردند" (أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الْحَیاةَ الدُّنْیا بِالْآخِرَةِ)

و به همین دلیل" عذاب آنها تخفیف داده نمى‏شود و کسى آنها را یارى نخواهد کرد" (فَلا یُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ یُنْصَرُونَ) 

این آیات اگر چه در باره بنى اسرائیل نازل شده ولى یک سلسله قوانین کلى براى همه ملل دنیا در بر دارد، عوامل زنده ماندن و بقاء و سرفرازى ملتها و رمز شکست آنان را یادآور مى‏شود.

از دیدگاه قرآن برقرارى و سر بلندى ملتها در صورتى است که خود را به بزرگترین نیروها و قدرتها متکى سازند، و در همه حال از او مدد بگیرند- به قدرتى تکیه کنند که فنا و زوال در او راه ندارد، و تنها در برابر او سر تعظیم فرود آورند، که اگر چنین کنند از هیچکس ترس و وحشتى نخواهد داشت و پیدا است که چنین مبدئى جز آفریدگار بزرگ نمى‏تواند باشد، آرى این تکیه گاه خداوند است (لا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ)

و از طرف دیگر براى بقاء و جاویدان ماندن ملتها همبستگى خاصى بین افراد آنها لازم است، این عمل در صورتى امکان دارد که هر کس نسبت به پدر و مادر خود که شعاع بستگى آنها نسبت به وى نزدیکتر است، و در مرحله بعد نسبت به خویشاوندان و بعد از آنها نسبت به تمام افراد اجتماع نیکى بخرج دهد تا همه بال و پر یکدیگر باشند مخصوصا افراد ضعیف را تحت حمایت قرار دهند تا در دامان دشمن نیفتند (وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً وَ ذِی الْقُرْبى‏ ... وَ قُولُوا لِلنَّاسِ حُسْناً)

تقویت بنیه مالى هر ملت و از بین بردن فاصله طبقاتى نیز در زنده نگاه داشتن روح آن ملت سهم فراوانى دارد که یک رکن آن پرداختن زکاة است (وَ آتُوا الزَّکاةَ)

اینها از یک سو، و از سوى دیگر رمز شکست و فناى ملتها در بهم خوردن این همبستگى و پدید آمدن کشمکشها و جنگهاى داخلى مى‏داند، ملتى که در برابرهم صف آرایى کنند و سنگ تفرقه در میانشان انداخته شود و بجاى کمک بیکدیگر بجان هم بیفتند و در پى تصرف اموال و سرزمین‏هاى هم بر آیند و براى ریختن خون یکدیگر آستینها را بالا زنند و هر دسته براى آواره ساختن و تصرف اموال دیگرى قد برافرازد دیر یا زود نابود مى‏گردند کشورشان ویران مى‏گردد و خود بیچاره و بدبخت خواهند شد (لا تَسْفِکُونَ دِماءَکُمْ وَ لا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَکُمْ مِنْ دِیارِکُم)

و بالاخره یکى دیگر از عوامل سقوط ملتها همان تبعیض در اجراى قوانین است، که هر قانونى حافظ منافع شخصى‏شان باشد اجرا کنند و آنچه به سود جامعه است فراموش نمایند (أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتابِ وَ تَکْفُرُونَ بِبَعْضٍ)

و این است علل رشد و شکست ملتها از دیدگاه قرآن.

                        تفسیر نمونه، ج‏1، ص:330 -  335 با کمی تصرف