نتایج احترام به حقوق متقابل حاکم و مردم‏
ساعت ٩:٢٢ ‎ب.ظ روز دوشنبه ٢۳ بهمن ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: نتایج احترام به حقوق متقابل حاکم و مردم‏

بنابراین با جعل خداوند یک سرى «حقوق و تکالیف» بین مردم شکل گرفته است. عده‏اى داراى حق هستند و عده‏اى در مقابل آنان داراى تکلیف مى‏باشند. اکنون این پرسش مطرح است که چه آثار و نتایجى بر این حقوق و تکالیف مترتب است؟ امام (علیه‏السلام) در ادامه کلام خویش مطالب ارزش‏مندى در باره اهداف تشکیل حکومت و وظایف مهم «حکومت و مردم» بیان مى‏دارد و مى‏فرماید:

«فَلَیسَتْ تَصْلُحُ الرَّعِیَّة الّا بِصَلاحِ الْوُلاةِ و لا تَصْلُحُ الْوُلاةُ إلّا بِاسْتِقامَةِ الرَّعِیَّةِ. فَاذا ادَّتِ الرَّعِیَّةُ إلى الوالى حَقَّهُ و ادَّى الوالى الَیْها حَقَّها عَزَّ الحقُّ بَیْنَهُم و قامَتْ مَناهِجُ الدِّینِ، و اعْتَدَلَتْ مَعالِمُ العَدلِ، وَ جَرَتْ عَلى اذلالِها السُّنَنُ، فصَلَحَ بِذلِکَ الزَّمانُ، و طُمِعَ فى بقاء الدَّولةِ، وَ یَئِسَتْ مَطامِعُ الاعداءِ ( نهج‏البلاغه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، خ 207)

پس رعیت اصلاح نمى‏شود جز آن که زمامداران اصلاح گردند، و زمامداران اصلاح نمى‏شوند جز با استقامت رعیّت. و آن‏گاه که مردم حق رهبرى را ادا کنند، و زمامدار حق مردم را بپردازد، حق در آن جامعه عزّت یابد، و راه‏هاى دین پدیدار، و نشانه‏هاى عدالت برقرار، و سنّت پیامبر (صلى الله علیه و آله) پایدار گردد، پس روزگار اصلاح شود و تداوم حکومت امید رود و دشمن در آرزوهایش نومید گردد.

اگر مردم به وظیفه خویش نسبت به حکومت اسلامى عمل کنند و حکومت اسلامى نیز به وظیفه خود عمل نماید، آن‏گاه جامعه ایده‏آل اسلامى تحقق خواهد یافت، برکات و خیراتش فراگیر گشته، شامل حال همه مردم مى‏شود. اولین نتیجه تحقق چنین جامعه ایده‏آلى این است که «حق» عزت یافته، مردم در مقابل آن احترام و خضوع خواهند داشت و براى تحقق هر چه بیشتر حق و اصول آن در جامعه اسلامى تلاش و فداکارى خواهند نمود و در نهایت، جامعه به سعادت دنیا و آخرت نزدیک‏تر مى‏گردد. در مقابل، چنانچه‏ وظایف متقابل مردم و حکومت به گونه صحیح انجام نگیرد، اولین نتیجه آن، منزوى گشتن حق و پایمال شدن حقوق افراد در جامعه است و در نهایت، عدالت و سعادت دنیا و آخرت انسان‏ها تأمین نخواهد شد.

فَجَعَلَها نظاما لِأُلفَتِهِم، وعِزًا لِدینِهِم‏ ( نهج‏البلاغه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، خ 207)

حق واجبى که خداى سبحان بر هر دوگروه لازم شمرد، و آن را عامل پایدارى پیوند ملّت و رهبر، و عزّت دین قرار داد.

نتایج احترام به حقوق متقابل حاکم و مردم: 1. سازمان دهى پیوند و ارتباط میان والى و مردم؛ 2. اعتلاى دین و سربلندى آن؛ 3. رستگارى و صلاح مردم و حاکمان؛ 4. محوریت یافتن حق در جامعه؛ 5. زمینه سازى براى اجراى دین؛ 6. تحقق عدالت اجتماعى؛ 7. اجراى سنّت‏هاى الهى؛ 8. امکان استمرار حکومت؛ 9. یأس و ناامیدى دشمنان و متقابلا عواقب پایبند نبودن حاکم و مردم به حقوق متقابل: حضرت سپس به بیان عواقب بى مبالاتى در اجراى این حقوق اشاره کرده، مى فرمایند:

«آن گاه که مردم بر حاکم اسلامى چیره شوند (اوامر و نواهى او را به کار نبندند) و یا حاکم بر مردم ستم نماید: 1. اختلاف کلمه رخ مى‏دهد؛ 2. نشانه‏هاى ستمگرى رواج مى یابد؛ 3. دین‏گریزى آشکار مى‏شود؛ 4. عمل به سنّت‏ها رها مى گردد؛ 5. هواپرستى معمول مى‏شود. 6. احکام الهى تعطیل مى‏گردد؛ 7. مشکلات روحى زیاد مى شود؛ 8. حساسیت نسبت به فروگذارى حقوق بزرگ و انجام اعمال ناپسند سترگ از بین مى‏رود؛ 9. نیکان خوار مى‏شوند؛ 10. بدکاران بزرگ مقدار مى‏گردند؛ 11. مردم در برابر خداوند به سبب گناهان، بسیار سنگین بار مى‏شوند.( نهج‏البلاغه، ترجمه و شرح فیض الاسلام، خ 207)