عوامل مشخصه زمینه‏ساز تحول سیاسى- اجتماعى منتهى به انقلاب
ساعت ٧:۳٤ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٢٢ بهمن ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: عوامل مشخصه زمینه‏ساز تحول سیاسى- اجتماعى منتهى ب


1. قدرت سیاسى ایران حول محور پادشاهى خودکامه و در عین‏حال ضعیف‏النفس متمرکز بود. اطرافیان وى در تصمیم‏گیرى چندان دخیل نبودند و افرادى نالایق و مطیع‏بودند.

2. رژیم، بر ارتش تا دندان مسلح و تربیت‏شده و سرسپرده خود تکیه داشت. ارتشى که امراى آن مطیع مطلق شاه بودند و تنها دلیل وفادارى آنها رفاه و سیرى بیش از حد بود. البته این ارتش امتحان خود را در میدان رزم پس نداده بود تا میزان وفادارى و توانایى آن در دفاع از قدرت سیاسى به اثبات رسد.

3. دستگاه مخوف ساواک با اعمال ترور و شکنجه، هر نوع صداى مخالفى را در گلو خفه‏مى‏کرد.

4. تکیه این رژیم بر سلطه قدرت‏هاى بیگانه، به‏ویژه انگلیس و آمریکا بود. نفوذ انگلیس و به دنبال آن آمریکا در دستگاه ادارى و نظامى و حتى پلیس مخفى، عمیق و غیرقابل انکار بود. از طرف دیگر، شاه تاج و تخت خود را مدیون آنها مى‏دانست و دوام و بقاى آن را نیز وابسته به حمایت آنها مى‏دید.

5. فساد و رشوه‏خوارى بر سیستم ادارى حاکم بود و گسترش دیوان‏سالارى کارایى و توان اجراى وظایف روزمره را از آن سلب کرده بود.

6. اگرچه با بالارفتن قیمت نفت، قدرت اقتصادى رژیم افزایش چشم‏گیرى پیدا کرد، ولى فقدان برنامه‏هاى عمرانى و اقتصادى صحیح بر نارضایتى‏ها مى‏افزود.

7. قدرت سیاسى کاملًا از مردم و اکثریت گروه‏هاى اجتماعى منزوى شده بود و تمایلى هم به جلب حمایت آنها نداشت. تنها خواست شاه عدم‏مخالفت مردم با سیستم سیاسى حاکم بود که آن هم با اعمال ترور و شکنجه تأمین مى‏شد.

8. با توجه به بى‏لیاقتى دولتمردان و اعمال سیستم غلط تصمیم‏گیرى که معمولًا به یک نفر منحصر و محدود مى‏شد، نظام سیاسى را از حل ساده‏ترین مشکلات اقتصادى، سیاسى و اجتماعى جامعه عاجز و ناتوان کرده بود.

9. براى حفظ موقعیت رژیم، تکیه زیادى بر تبلیغات، صحنه‏سازى، حفظ ظاهر، برگزارى جشن‏ها و مراسم پرخرج و بى‏حاصل در داخل و خارج مى‏شد.

10. رژیم نه تنها به ارزش‏ها، سنت‏ها و معتقدات جامعه که عمیقاً ریشه مذهبى داشت بى‏اعتنا بود، بلکه به طرق مختلف سعى در از بین بردن ارزش‏هاى مسلط بر جامعه و جایگزینى آنها با ارزش‏هاى بیگانه با جامعه داشت.

در چنین شرایطى، گروه‏هاى اجتماعى از سیستم سیاسى مأیوس و ناامید شدند و به گرد رهبران مذهبى حلقه‏زده، قدرت اجتماعى پرتوانى را به‏وجود آوردند و موفق شدند در مدتى کوتاه موجبات سقوط نظام سیاسى را فراهم آورند.

انقلاب اسلامى : زمینه‏ها و پیامدها، ص: 76

[1]

 

 



[1] محمدى، منوچهر، انقلاب اسلامى : زمینه‏ها و پیامدها، 1جلد، دفتر نشر معارف - قم، چاپ: سوم، 1389.