ولایت فقیه به استناد روایات
ساعت ٤:۳۱ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ۱٧ بهمن ۱۳٩۱   کلمات کلیدی: ولایت فقیه به استناد روایات ،جانشینان رسول اکرم (ص) فقهاى عادلند

جانشینان رسول اکرم (ص) فقهاى عادلند

[روایت اول ‏]

از روایاتى که در دلالتش اشکال نیست این روایت است: قال أمیر المؤمنین (ع): قالَ رسول اللَّه (ص): اللَّهُمَّ ارْحَمْ خُلَفائی ثلاثَ مرّاتٍ قیل یا رسول اللَّهِ، و مَن خلفاؤک؟ قالَ: الَّذینَ یَأتُونَ مِن بَعْدی، یَروونَ حَدِیثی وَ سُنَّتی فَیُعلِّمُونَها الْنّاسَ مِنْ بَعْدی.


                                       وسائل الشیعة کتاب قضا،« ابواب صفات قاضى»، باب 8، حدیث 50

امیر المؤمنین (ع) مى‏فرماید که رسول اللَّه (ص) فرمود: «خدایا، جانشینان مرا رحمت کن.» و این سخن را سه بار تکرار فرمود. پرسیده شد که اى پیغمبر خدا، جانشینانت چه کسانى هستند. فرمود: «کسانى که بعد از من مى‏آیند، حدیث و سنت مرا نقل مى‏کنند و آن را پس از من به مردم مى‏آموزند.»

 [روایت دوم‏]

محمد بن یحیى، عن احمد بن محمد، عن ابنِ محبوبٍ، عن علىِّ بن أبی حمزةَ، قال سمعت أبا الْحسن موسى بن جعفر، علیهما السلام، یقول: إذا ماتَ الْمؤمِنُ، بَکَتْ عَلَیْهِ الْملَائِکةُ وَ بِقاعُ الأرْضِ الَّتی کانَ یَعْبُدُ اللَّهَ عَلَیْها، و أبْوابُ السَّماء الَّتى کانَ یُصْعَدُ فیها بِأعْمالِهِ؛ وَ ثُلِمَ فی الْاسلامِ ثُلْمَة لا یَسدُها شَیْ‏ءٌ، لأَنَّ الْمُؤمِنینَ الْفُقَهاءَ حُصُونُ الْاسْلامِ کَحِصْنِ سُورِ الْمَدِینَةِ لَها.

                                                                        اصول کافى، ج 1، ص 47،

مى‏گوید از امام موسى بن جعفر الصادق (ع) شنیدم که مى‏فرمود: «هر گاه مؤمن (یا فقیه مؤمن) بمیرد، فرشتگان بر او مى‏گریند و قطعات زمینى که بر آن به پرستش خدا برمى‏خاسته و درهاى آسمان که با اعمالش بدان فرا مى‏رفته است. و در (دژ) اسلام شکافى پدیدار خواهد شد که هیچ چیز آن را ترمیم نمى‏کند، زیرا فقهاى مؤمن دژهاى اسلام‏اند، و براى اسلام نقش حصار مدینه را براى مدینه دارند.»

 [روایت سوم‏]

علیّ عن أبیه، عن النَّوفَلی، عن السکونی، عن أبی عبد اللَّه، عَلَیْهِ السَّلام، قال قال رَسُولُ اللَّهِ (ص) الفُقَهاءُ أُمَناءُ الرُّسُلِ ما لَمْ یَدْخُلُوا فی الدُّنیا. قِیلَ یا رَسول اللَّه وَ ما دُخولهم فى الدُّنیا؟ قالَ: اتِّباعُ السُّلْطَانِ. فَإذا فَعَلُوا ذلِکَ، فَاحذَرُوهُمْ عَلى دیِنِکُمْ.

                                      اصول کافى، ج 1، ص 58

 رسول اکرم (ص) مى‏فرماید: «فقها امین و مورد اعتماد پیامبرانند تا هنگامى که وارد (مطامع و لذایذ و ثروتهاى نارواى) دنیا نشده باشند. «گفته شد: اى پیغمبر خدا وارد شدنشان به دنیا چیست». مى‏فرماید: «پیروى کردن قدرت حاکمه. بنا بر این اگر چنان کردند، بایستى از آنها بر دینتان بترسید و پرهیز کنید.»

[روایت چهارم‏]

عن محمد بن یحیى، عن محمد بن احمد، عن یعقوب بْنِ یزیدَ، عن یحیى بن مبارک، عن عبد اللَّه بْنِ جَبَلَة، عن أبی جمیلة، عن إسحاقَ ابن عمارِ، عنْ أبِی عَبْد اللَّه (ع) قال قالَ أَمیرُ المُؤْمنین صَلَواتُ اللَّه عَلیْهِ، لِشُرَیْحٍ: یا شُرَیْحُ قَدْ جَلَسْتَ مَجْلِساً لا یَجْلِسُهُ (ما جلسه) إلّا نَبیٌّ اوْ وَصِیُّ نَبِیٍّ أوْ شَقیٌّ.

                                                                                                            وسائل الشیعه، ج 18، ص 6 و 7

حضرت امیر المؤمنین (ع) خطاب به شریح مى‏فرماید: «تو بر مقام و منصبى قرار گرفته‏اى که جز نبى یا وصىّ نبى و یا شقى کسى بر آن قرار نمى‏گیرد.» و شریح چون نبى و وصى نبى نیست، شقى بوده است که بر مسند قضاوت نشسته است.

 [روایت پنجم‏]

روایت دیگر که از ادله یا مؤیدات مطلب است و از حیث سند و دلالت از روایت اول بهتر مى‏باشد، از طریق کلینى نقل شده. و از این طریق ضعیف است. لکن صدوق روایت را از طریق سلیمان بن خالد آورده که صحیح و معتبر مى‏باشد روایت چنین است:

و عن عدة من اصحابنا، عَنْ سهْلِ بْن زیاد، عن محمد ابن عیسى عن أبی عبد اللَّه المؤمن، عن ابن مُسْکانَ، عن سلیمانَ ابْنِ خالد، عن ابى عبد اللَّه (ع) قال: اتَّقُوا الْحُکُومَةَ، فَإنَّ الْحُکُومَةَ إنَّما هِىَ للإمْامِ الْعالِمِ بِالْقَضاءِ العادِلِ فِی الْمُسْلِمینَ، لِنبیّ (کَنَبِیّ)، أوْ وَصِیِ نَبِیٍّ.

                                                                              وسائل الشیعه، ج 18، ص 7

 امام مى‏فرماید: از حکم کردن (دادرسى) بپرهیزید، زیرا حکومت (دادرسى) فقط براى امامى است که عالم به قضاوت (و آیین دادرسى و قوانین) و عادل در میان مسلمانان باشد، براى پیغمبر است یا وصى پیغمبر.

ملاحظه مى‏کنید کسى که مى‏خواهد حکومت (دادرسى) کند، اولًا باید امام باشد. در اینجا معناى لغوى «امام» که عبارت از رئیس و پیشوا باشد مقصود است، نه معناى اصطلاحى. به همین جهت، نبى را هم امام دانسته است. اگر معناى اصطلاحى «امام» مراد بود، قید «عالم» و «عادل» زاید مى‏نمود.

دوم‏، این که عالِم به قضا باشد.

[روایت ششم‏]

روایت سوم، توقیعى( نامه ای )  است که مورد استدلال واقع شده، و ما کیفیت استدلال را عرض مى‏کنیم:

فی کتاب إکْمال الدین و إتمام النِعْمَةِعَنْ محمد بن محمد بن عِصام، عن محمد بن یعقوبَ، عن إسحاقَ بن یعقوب، قال: سألت محمد بن عُثْمانَ العُمَری أن یوصل لی کتاباً قد سألتُ فیه عن مسائل اشکلَتْ علىَّ. فورد التوقیعُ بِخط مولانا صاحبِ الزمان (ع): أمّا ما سَأَلْتَ عَنْهُ. أرْشَدَکَ اللَّهُ و ثَبَتَکَ (إلى ان قال) و أمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةُ، فَارْجِعُوا فیها إلى رُواةِ حَدیثِنا. فَإنَّهُم حُجَّتی عَلَیْکُم، و أَنا حُجةُ اللَّه. و أمَّا مُحَمَّدُ بْنُ عُثمان العُمَری، فَرَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ وَ عَنْ أَبِیه، فَإنَّهُ ثِقَتی وَ کِتابُهُ کِتابی.

                     کمال الدین، ج 2، ص 484

 اسحاق بن یعقوب، نامه‏اى براى حضرت ولى عصر (عج) مى‏نویسد و از مشکلاتى که برایش رخ داده سؤال مى‏کند. و محمد بن عثمان عمرى نماینده آن حضرت، نامه را مى‏رساند. جواب نامه به خط مبارک صادر مى‏شود که «.. در حوادث و پیشامدها به راویان حدیث ما رجوع کنید، زیرا آنان حجت من بر شمایند و من حجت خدایم ..»

 

[روایت هشتم‏]

براى این که مطالب بهتر روشن شود و به روایات دیگر مؤید گردد روایت. ابى خدیجه. را نیز مى‏آورم‏

محمدِ بْن حَسن بِاسْنادِهِ عن محمد بْنِ على بْنِ محبوب، عن احمد بْنِ محمد، عن حسین بْنِ سعید، عن أبی الجَهْم، عن أبی خدیجة، قال: بعثنی أبو عبد اللَّه (ع) إلى أحد أَصحابنا فقالَ: قلْ لَهُمْ: إیّاکُمْ إذا وَقَعَتْ بَیْنَکُمُ الْخُصُومَةُ أَوْ تَدَارَى فی شَی‏ء مِنَ الْأَخْذِ وَ الْعَطاء أَنْ تَحاکَموُا إلى أحَدٍ مِنْ هؤُلاء الفُسّاقِ. اجْعَلوُا بَیْنَکُمْ رَجُلًا قَدْ عَرَفَ حَلالَنا وَ حَرامَنا فَإنّى قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَیْکُمْ قاضِیاً. وَ إیّاکُمْ أنْ یُخاصِمَ بَعْضُکمُ بَعْضاً إلَى السُلْطانِ الْجائِرِ.

                  وسائل الشیعه، ج 18، ص 100

 ابو خدیجه (یکى از اصحاب مورد اعتماد امام صادق (ع)) مى‏گوید که حضرت صادق (ع) به من ماموریت دادند که به دوستانمان (یعنى شیعه) از طرف ایشان چنین پیغام بدهم: مبادا وقتى بین شما خصومت و نزاعى اتفاق مى‏افتد یا در مورد دریافت و پرداخت اختلافى پیش مى‏آید براى محاکمه و رسیدگى به یکى از این جماعت زشت کار مراجعه کنید. مردى را که حلال و حرام ما را مى‏شناسد بین خودتان حاکم و داور سازید، زیرا من او را بر شما قاضى قرار داده ام. و مبادا که بعضى از شما علیه بعضى دیگرتان به قدرت حاکمه جائر شکایت ببرد.

 [روایت نهم‏]

على بن إبراهیمَ، عن ابیه، عن حمّاد بن عیسى، عَن القَداحِ (عبد اللَّه بن میمون) عَنْ أبى عبدِ اللَّه (ع) قالَ: قالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): مَنْ سَلَکَ طَریقاً یَطْلُبُ فیهِ عِلْماً، سَلَکَ اللَّهُ بِهِ طَرِیقاً إلَى الْجَنَّهِ وَ إنَّ الْمَلائِکَةَ لَتَضَعُ أجْنِحَتَها لِطالِبِ الْعِلم رِضًا بِهِ. وَ إنَّهُ یَستَغْفِرُ لِطالبِ الْعِلْم مَنْ فِی السَّماءِ وَ مَنْ فِی الْأرْضِ حَتَّى الْحُوت فِی الْبَحْرِ، وَ فَضْلُ الْعالِم عَلَى الْعابِدِ کَفَضْلِ الْقَمَرِ عَلى سایرِ النُّجُومِ لَیْلَةَ الْبَدْرِ و إنَّ الْعُلَماءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِیاءِ. إِنَّ الْانْبِیاءِ لَمْ یُوَرِّثُوا دیناراً وَ لا دِرهَماً وَ لکِنْ وَرَّثُوا الْعِلْمَ فَمَنْ أخَذَ مِنْهُ، أخَذَ بِحَظٍّ وافِرٍ.

                          ( اصول کافى، ج 1، ص 42)

 امام صادق (ع) از قول پیامبر عالى قدر (ص) نقل مى‏فرماید که خداوند براى کسى که در پى دانش راه به پیماید راهى بسوى بهشت مى‏گشاید، و فرشتگان براى ابراز خشنودى خویش (یا خدا) بال و پرشان را به دانشجو فرو مى‏گسترند، و براى دانشجو هر که در آسمان است و هر که در کره زمین حتى ماهى در دریا طلب آمرزش مى‏کند و برترى دانشمند بر عابد مثل برترى ماه شب چهارده بر سایر ستارگان است، و به راستى دانشمندان میراث‏بر پیامبرانند، و پیامبران هیچ گونه پولى به میراث نمى‏گذارند بلکه علم به میراث مى‏گذارند، بنا بر این هر کس بهره اى از علم فرا گیرد بهره اى شایان و فراوان برده باشد.

 

 

 

 [روایت دهم‏]

عن محَمد بن یحیى، عن أَحمد بْن محمد بن عیسى، عن محمد بْن خالد، عن أبى الْبخترى، عن ابى عبد اللَّهِ (ع)، قال: إِنَّ الْعُلَماءَ وَرَثَةُ الْانْبِیاءَ، وَ ذاکَ أَنَّ الْانْبِیاءَ لَمْ یُورِثُوا دِرْهَماً وَ لا دِیناراً؛ وَ إِنّما أوْرَثُوا أحادِیثَ مِنْ احادِیثِهِمْ، فَمَنْ أَخَذَ بِشَیْ‏ءٍ مِنْها، فَقَدْ أَخَذَ حَظّا وافِراً. فَانْظُروُا عِلْمَکُمْ هذا عَمَّنْ تَأْخُذُونَهُ. فَإِنَّ فینا، اهْلَ الْبَیْتِ، فی کُلِّ خَلَفٍ عُدُولًا، یَنْفُونَ عَنْهُ تَحْرِیْفَ الْغالِینَ وَ انْتِحالَ الْمُبْطِلینَ وَ تَأْوِیْلَ الْجاهِلِینَ‏.

                    (اصول کافى، ج 1، ص 39)

امام صادق (ع) مى‏فرماید: علما میراث‏برانند، زیرا که پیامبران هیچ گونه پولى به میراث نمى‏گذارند بلکه احادیثى از سخنان را به میراث مى‏گذارند. بنا بر این هر که بهره اى از احادیثشان برگیرد در حقیقت بهره‏اى شایان و فراوان برده باشد. پس بنگرید که این علمتان را از چه کسانى مى‏گیرید، زیرا در میان ما اهل بیت پیامبر (ص) در هر نسلى افراد عادل درستکارى هستند که تحریف مبالغه ورزان و روش سازى نارواگران و تاویل نابخردان را از دین دور مى‏سازند (یعنى ساحت دین را از تغییرات مغرضان و تعریفهاى نادانان و امثال آن پاک مى‏گردانند).

ولایت فقیه (امام خمینی)، ص:70 -  98